Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
W tej samej pracy, co w wcześniejszym poscie przeanalizowałem zagadnienie domów mieszkalnych na terenie oppidum. Rozdział X pracy, zapis w PDF
Moja analiza siedziby feudałów Grudziądzu, sporządzona w przytoczonej wcześniej pracy z 2004 r. Po około 25 latach zapewne nie straciła wiele na aktualności. Praca została napisana przed podjęciem prac archeologicznych na Górze Zamkowej.
Tytuł rozdziału VI. Siedziby feudałów.
Niedawno Becik podjął w przypadku Wałbrzycha temat dworu obronnego typu Motte.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/obiekty-sakralne/walbrzych-3/
Ten post skłonił mnie do ponownego przyjrzenia się fragmentowi fortyfikacji naniesionych na planie katastralnym z 1772 r. po stronie południowo wschodniej, na zewnątrz międzymurza. Kilkanaście metrów dalej była najwyższa baszta na terenie oppidum – Baszta Katowska z pręgierzem.
Na s. 265 – 266, w załączonym rozdziale pracy o siedzibach feudałów na końcu napisałem o tym fragmencie fortyfikacji.
Na planie katastralnym z 1772 r. w części południowo – wschodniej Grudziądza narysowano obszar o owalnym kształcie, otoczony parchamem36. Ze zdjęcia z początku XX w.37 można odczytać, że był to pierwotnie dwukondygnacyjny budynek z krenelażem. Do tego zespołu obronnego należała zapewne Baszta Sędziowska. Wybudowana ona została w wątku wendyjskim. Wg zachowanego negatywu sklepienia od strony wewnetrznej wiadomo, że na parterze była sala o sklepieniu krzyżowym, natomiast nad nią następne piętra posiadały stropy drewniane. W poł. XVIII w. teren ten nazywano Hermans Scheune nebst Platz. Był to Plac Przyboczny. Dowodnie w wieży tej w XVII-XVIII w. mieszkali kaci miejscy (Nachrichter). X. Froelich odnotował, że kat Hudarius Tober (1689 r.), Cardinal (1709 r.), Müller (1720 r.), Untermann (1722 r. – do stwierdzenia) dostawali 24 floreny rocznej pensji, co kwartał wolne obejście wśród mieszczan, wolne mieszkanie w wieży, ogród i następującą taksę: od strangulacji (uduszenie bez powieszenia, udławienie) 16 florenów, od egzekucji z ogniem 12 florenów, ścięcie mieczem 6 florenów, od fustygacji (chłosta, karcenie rózgami) 3 floreny38. Obszar ten na planie z ok. 1750 r., podobnie jak Góra Zamkowa nie został wyraźnie narysowany. W tym miejscu powinien się znajdować, podobnie jak w Toruniu, budynek Tama. W tym miejscu regulowano poziom wody w fosie. W Toruniu był on pod kontrolą Krzyżaków do 1454 r.39 w Grudziądzu równieŜ ten obszar był pod ścisłą kontrola Zakonu do 1415 r., kiedy to Krzyżacy zgodzili się na modernizację wodociągu. Czytelny na planie z 1772 r. parcham wskazuje na obronny charakter tego miejsca. Po opanowaniu tego punktu strategicznego nieprzyjaciel mógł obniżyć poziom wody w fosie miejskiej. Był to moim zdaniem obszar dworu wójtowskiego.
Uważam za uzasadnione wstawienie w tym miejscu adnotacji o tym terenie przy omawianiu zagadnienia zamku krzyżackiego w Grudziądzu. Gdyż był to element fortyfikacji wspólny dla miasta i zamku.
Przypisy:
35 Zob. M. Sobańska-Bondaruk, S. B. Lenard, Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, Warszawa 1997, s. 164-169. 36 Zob. A. Czacharowski, Atlas [...], plan 8. Niestety teren tego zespołu warownego został 20 lat temu bezpowrotnie zniszczony. Wówczas podjęto decyzję przykryciu Kanału Trynka. Na tym odcinku płynie ona w betonowych kręgach. W trakcie prac ziemnych, bez archeologicznego rozpoznania wykopano od strony ulicy Groblowej pseudofosę, której faktycznie w tym miejscu, na odcinku do ulicy Szkolnej nie było. Wyraźnie wynika to z przytoczonego planu z 1772 r. Do 1945 r. były tam domy, których fundamenty były murowanym brzegiem kanału. Plan z XVIII w. świadczy, że zabudowa ta posiadała odległy rodowód. Budynek ten widoczny jest na zdjęciu z pocz. XX w., (zob. A. Wajler, E. Chmielewski, 100 lat Wodociągów, Grudziądz 1999, s. 6). 37 Zob. A. Wajler, E. Chmielewski, op. cit., s. 6 38 X. Froelich, Geschichte,[...], s. 133-134. 39 M. Haftka, Zamki [...], s. 325.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
25 lat temu nie kojarzyłem jeszcze, że na ścianie południowej baszty jest pręgierz.
Po 25 latach post Becika wzmacnia tezę, że to było faktycznie założenie obronne typu Motte.
Zgadzają się etapy budowy Baszty Katowskiej.
Przy gruncie nie ma ona fundamentu kamiennego, jest widoczny mur ceglany w wątku wozówkowym. Następnie jest wiązanie wendyjskie.
Można również wskazać przypuszczalnie, kto mógł podwyższyć basztę, zapewne pozostałość stróży rycerstwa polskiego, budowanej przez księcia Leszka Białego oraz księcia Henryka Brodatego.
W 1278 r. Krzyżacy odnotowali znamienitego rycerza Piotra z Grudziądza
Informacja o rycerzu Piotrze z Grudziądza na s. 3 – 4 mojego artykułu z 2024 r.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/273612/edition/270959/content?ref=struct
Ks. Stanisław Kujot uważał, że to właśnie przy siedzibie polskiego rycerza Krzyżacy założyli miasto.
Artykuł z 2024 r. pokazuje, jak historiografia polska po 1945 r. wyeliminowała historiografię polską z 2 poł. XIX w. – 1 poł. XX w. i zaczyna historię miasta od 1291 roku.
Tej fikcyjnej dacie założenia miasta podporządkowana jest datacja średniowiecznych zabytków architektury w Grudziądzu. Niewątpliwie traci na tym sam Grudziądz, ale i w skali ogólnopolskiej polskie dziedzictwo kulturowe.
Wystarczy skojarzyć rycerza Piotra Grudziądza, etapy rozbudowy Baszty Katowskiej na ceglanym romańskim murze, by stwierdzić, że w latach 60. XX w. Profesor Michał Walicki miał rację, co do powstania murów obronnych w Grudziądzu, jako najstarszych w Polsce obok Torunia i Chełmna.
Miejsce, gdzie było Motte, na początku XX w.
Zdjęcie z książki: Eugeniusz Chmielewski, Anna Wajler, 100 lat Wodociągów w Grudziądzu 1899 -1999, Grudziądz 1999, s. 6.
Na s. 6., post z 11.07.23 opublikowałem obecne wnętrze Baszty Katowskiej.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-mury-miejskie/grudziadz/strona/6/
Jest różnica poziomów między zewnętrznym międzymurzem a obecnym parkingiem.
Powiązanie Baszty Katowskiej z polskim rycerzem o imieniu Petrus van Grudencz jest zbieżne z wiązaniem wedyjskim, występującym w tej baszcie. Petrus van Grudencz został wymieniony w dokumencie wielkiego mistrza Konrada von Thierberg, z 1278 r. razem z innym polskim rycerzem Themo de Clement . Thema de Clement historycy łącza z właścicielem Plemiąt.
Zob. Plemięta . Średniowieczny gródek Ziemi Chełmińskiej, Andrzej Nadolski [red]. 1985, Plemięta w świetle źródeł pisanych, artykuł Jana Powierskiego, s. 32-33.
Odkrycie średniowiecznej wieży rycerskiej w Plemiętach było sensacją na skale ogólnopolską.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-grodziska-kopce/plemieta/
Potwierdzone archeologicznie Motte, dwór obronny polskiego rycerza , lennika krzyżackiego Piotra z Grudziądza byłoby rewolucyjne z punktu widzenia badań genezy Grudziądza. Zachęta do badań jest, gdyż od strony zewnętrznej Baszty Katowskiej nie widać fundamentu kamiennego, tylko w przyziemiu warstwy cegieł z wiązaniem wozówkowym.
Jest szansa na odsłonięcie fragmentu parteru wieży lub jej części piwnicznej. Taka rewolucja w poglądach na geneze Grudziądza może nastąpić jeszcze w 1 poł. XXI w.
Bertold von Nordhausen, jest pierwszym poświadczonym źródłowo komturem grudziądzkim w 1278 r.
Zob. Krystyna Zielińska – Melkowska, Lokacja Grudziądza w 1291 roku, Toruń 1991, przyp. 35, s. 48.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/17460/edition/26714/content
W tym samym, umownie 1278 roku w Grudziądzu nastąpiła wymiana lokalnej władzy feudalnej. Znika ze źródeł lennik krzyżacki polski rycerz a pojawia się komtur krzyżacki.
Ta zamiana władzy jest zgodna z poglądem ks. Stanisława Kujota, że Krzyżacy objęli we władanie Grudziądz dopiero w 1278 r. To jest stanowisko polskiej historiografii sprzed 1945 r.
Jest jeszcze jedno zagadnienie, nie związane bezpośrednio z Motte Piotra z Grudziądza.
Na s. 30 wspomnianego artykułu profesor Jan Powierski napisał:
[…] Rejon objęty tym najazdem, [dot. Skomanda w 1277 roku, przyp.M.Sz.], sugeruje, że planowanym obiektem było nie Chełmno, lecz Chełmża – civitas Culmense może alternatywnie oznaczać każde z tych miast. […]
Jest to ważne z tego powodu, że po 40 latach od tej opinii, jej nie znając, razem Kolegą Przemysławem Szachnitowskim w prelekcjach i artykułach wyrażaliśmy pogląd, że dla lat 20-30 mogła nie istnieć nazwa Ziemia Chełmińska a Chełmżyńska. Dotyczy to czasów biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana.
Zdjęcia murów obronnych grudziądzkiego oppidum które wykonałem ok. 20 lat temu.
Album w załączniku PDF
Zdjęcia murów oppidum. cd. Tym razem pod kątem typu z Nowej Marchii Brandenburskiej. Zdjęcia z lat ok. 1990-2008.
Mury obronne w Grudziądzu tylko z nazwy były miejskie. Faktycznie były własnością w okresie staropolskim starosty.
Jest o tym informacja w kronice benedyktynek grudziądzkich. Benedyktynki chciały wyburzyć mury obronne w części południowo – zachodniej, w pobliżu Bramy Wodnej. Mieszczanie twierdzili, że nie są ich właścicielami. Należą one do starostwa.
Link do kroniki klasztoru:
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/265/edition/2230/content
Rok 1729, s.20
[…] Zapomnieć się tego nie godzi, co się tu wspomni około murów miejskich, ponieważ wielką są nam przeszkodą, zaczem z miastem zaczęło się przed stawianiem nowego klasztoru starać o to i mówić, aby nam je pozwoliło obalić, a klasztorny fundament na tem miejscu postawić, lecz nic wskórać nie mogliśmy, bo zawsze jedną piosnkę śpiewali, że to nie są mury nasze, ale Jego Królewskiej Mości i Rzeczypospolitej, więc pisało się do JMCi Pana Kanclerza Szembeka, starosty tutejszego. Jeździły tam przy okazji do niego i Siostry, to jest P. Marszewska i P. Rheorowiczówna, dostały list do miasta, naznaczył i komisarza JP. Rychłowskiego, ten z nimi mówił, widząc krzywdę naszą, lecz to wszytko luterja polityką wzwyż pomienioną, że to nie nasze mury, zbijała. Zażyło się powagi Xiążęcia JMCi Arcybiskupa Gnieźnieńskiego Potockiego 53). Potem Xiążęcia Warmijskiego 54), rodzonego JMCi Pana Kanclerza, lecz nas wszytko nadzieją karmiono.[…]
Przypisy:
6ł) Teodor Andrzej Potocki 1699 r. bp chełmiński, 1712 bp warmiński, 1723 arcyb. gnieźnieński, t 1738 r. w) Krzysztof Andrzej Szembek, bp warmiński (1724—1740). М) Sejm trzech województw pruskich zwał się „generałem pruskim*. M) Porzomność, porządek.
Powróciłem jeszcze raz do postu z 11.05.26
Dokumentacja fotograficzna Marcina600 jest bardzo ważnym materiałem do pogłębionych analiz zagadnienia murów miejskich.
Uzupełniłem zapis PDF
Przykład zachęty do osiedlania się na ternie gotowego oppidum grudziądzkiego.
Krzyżacy mieli gotowe spichrze, które odstąpili mieszczanom.
Dokument opublikował w 1868 r. X. Froelich. Tłumaczenie z niemieckiego AdamWolnikowski.
- Miejski dokument de1365 o spichrzach morgach miejskich.
Wszystkim do wiadomości, którzy teraz są i ich następcom, że znaleźliśmy w jednym liście, burmistrz Herman Meyn z swoją radą oddał morgi spadkobiercom Risch[1]*) za morgę wartości jednej virdung (Vierdung = ¼ marki) pruskich pieniędzy każdego roku około św. Marcina płatne. W takim postanowieniu, że nie może tych morgów jedna osoba mieć lub kupić[2]** lecz dwie. Gdyby ktoś lub sąsiad naszego miasta ze swej woli kupił, musi płacić trzy marki. Nikomu nie wolno tych mórg kupić, chyba, że miałby w mieście pół dziedzińca lub całe wolne dziedziczne. Także, gdyby osoba wymienionego miasta była w długach miejskich i sobie dokupił morgę lub dwie, byłoby to ze szkodą dla miasta. Tej osobie nie można zezwolić i nie udzielać mu żadnych praw[3].) Jeżeli ktoś morgi odziedziczył, ten mógł tak robić, jak rozum jego uczył, aby czynsz przy naszym mieście Grudentz pozostał.
Także poinformowaliśmy się o tym, że Nickel Goltzh i jego kompania dotychczas w radzie grudziądzkiej, gdzie oni się dowiedzieli, że spichrze nad Wisłą przy mieście za poradą naszego pana von Boventin (komtur Heinrich von Boventin 1346-1351), wówczas należące do komturstwa grudziądzkiego, przechodzą na wieczna własność miasta. To też robili w skromności, tak, że do miasta spichrzowego należało 24 stopy wzdłuż po osiem skoków (1/24 marki), czynszu wiecznego, z tego zabrano spichrz bornwaldis, który wcześniej zbudowano. Także tego spichrza nikt nie miał kupić, kto nie miałby poważania w Grudziądzu, przynajmniej musi posiadać pól dziedzińca lub całe dziedziczne gospodarstwo. Gdyby umarł właściciel spichrza, może robić z tym co się podoba tak aby miasto nie zostało pokrzywdzone i swój czynsz otrzymało. Także, gdyby ktoś był zadłużony wobec miasta i miasto spichrz chciało kupić lub kupiło, aby dużych strat nie mieć. Tego rodzaju sprawy muszą być koniecznie omawiane na posiedzeniu rady miejskiej.
Uchwałę tę powzięliśmy i bez sprzecznych zdań uznaliśmy jako zdatną do przyjęcia i odpowiada nam do serca[4].*) Spisana została po łacinie na wieczne czasy i zaopatrzona w pieczęć naszego miasta Grudentz przywieszona. Świadkami tych rzeczy są Michał Wrankinhayn w tym czasie burmistrz, Sidil Linou jego kompan, Heineke Sconebrucke, Nikil Lindenon von Bartholmäus, Herbist członek rady, Petrus Meyn Altmanscöf (Altmannscöff, Schöppenmeister), Hannes Breslau, Claus Rencken i dość dobrych
[1]*) Brak tłumaczenia przypisu, dot. notki o Rischu.
[2]**) Oddzielili o wiele wcześniej.
[3] )Takiemu kupcowi, rada, gdzie jedynie takie kupno z ważnością mogło być zawarte, zezwolenia na kupno nie wydała.
[4] *)Bechagelich .Brak tłumaczenia przypisu
To zestawienie oficjalnych informacji o zabytkach średniowiecznego Grudziądza, powielanych masowo w publikacjach naukowych tłumaczy fenomen odsłon dotyczących Grudziądza na tym Forum.
Rejestr zabytków nieruchomych
https://www.torun.wkz.gov.pl/bip/art/files/17
Gminna Ewidencja Zabytków
https://bip.grudziadz.pl/artykul/gminna-ewidencja-zabytkow-2
Pod pozycja 12 jest wpis murów obronnych z datą z 1935 roku. Wpis o mosty nie jest uzupełniony.
https://bip.grudziadz.pl/pliki/grudziadz/pliki/MKZ/rejestr_zabytkow_3.pdf
Taka informację o murach obronnych otrzymują turyści:
https://itgrudziadz.pl/project/mury-miejskie/
Kontrast dla tego tekstu:
Najstarszy ceglany most w Polsce:
https://odznaka.szlakbrdy.bydgoszcz.pl/opisy/1f/grudmost.htm
https://film.kujawsko-pomorskie.pl/most-lukowy-w-grudziadzu/
https://fotopolska.eu/Most_Bramy_Torunskiej_Grudziadz
Pozycja 1. Na pozycji 2 Most Bramy Krakowskiej w Warszawie.
https://inzynieria.com/mosty/rankingi/56967,najstarsze-mosty-w-polsce-gdzie-sie-znajduja
Zagadnienie Zamku:
Oficjalne opisy
https://muzeum.grudziadz.pl/strona-293-historia_zamku_w_grudziadzu.html
https://itgrudziadz.pl/project/wieza-klimek/
Jest to niewiarygodne, ale stagnacja w oficjalnym opisie zabytków średniowiecznego Grudziądza trwa od ponad 100 lat.
To zestawienie pokazuje, że Grudziądz średniowieczny od dziesięcioleci jest wykluczony, jako punkt odniesienia w badaniach naukowych odnośnie architektury średniowiecznej w Polsce.
Jedynym wyjątkiem jest porównanie mostów w Grudziądzu i Warszawie. Podobieństwo mostów znane jest od ok. 25 lat.
Z tego faktu naukowcy akademiccy nie wyciągnęli żadnych wniosków odnośnie datacji murów obronnych. Przyjmując rok wpisu murów do rejestru, datacja murów obowiązuje od ok. 90 lat.
Nie zauważono również, że w zasadzie czytelny jest cały obwód murów obronnych a nie tylko część południowa.
Jak zaawansowany technologicznie ceglany most mógł powstać, gdy przez ok. 100 następnych lat nie było murów obronnych wg znawców architektury średniowiecznej? Do tego jeszcze najstarsze przęsło jest poza prześwitem Bramy Toruńskiej, zbudowanej kilkadziesiąt lat później.
Uzupełnienie poprzedniego postu.
Od 1960 roku informacje o średniowiecznym Grudziądzu, tak o ustroju , jak i o zabytkach brane są z Rocznika Grudziądzkiego 1960 [T.1].
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/60382/edition/66224/content
Nawiązując jeszcze do poprzedniego postu, poruszę tu kwestię kwerendy bibliograficznej przed przystąpieniem do pracy nad danym tematem.
W każdym przypadku treść pracy o treści historycznej zależy od doboru literatury. Nie ma w tym nic odkrywczego. 50 lat temu na zajęciach ćwiczeniowych, przygotowujących do pisania referatów, artykułów itd., prowadzący wymagali od nas powiedzmy 100% bibliografii na dany temat. Tak było na UMK w Toruniu. Bibliografię robiło się wtedy ręcznie, siedząc godzinami w bibliotece uniwersyteckiej.
Jak wygląda to obecnie na przykładzie tematyki Grudziądza średniowiecznego w Internecie.
Można to wyrywkowo porównać z tym na Forum. Tu ujęte dla porównania artykuły z Biuletynów Koła Miłośników Dziejów Grudziądza
Post z 20.08.2026
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/literatura/zamek-w-grudziadzu/strona/5/#post-17707
Inne fora:
https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/
Grudziądz - kościół św. Mikołaja
Bibliografia
Architektura gotycka w Polsce, red. M.Arszyński, T.Mroczko, Warszawa 1995.
Birecki P., Z dziejów gotyckiej fary pw. św. Mikołaja [w:] Graudentum. Studia z dziejów Grudziądza i okolic, tom 1, Grudziądz-Toruń 2020.
Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen, der Kreis Graudenz, red. J.Heise, Danzig 1894.
Herrmann C., Mittelalterliche Architektur im Preussenland, Petersberg 2007.
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.
Grudziądz - miejskie mury obronne
Bibliografia
Atlas historyczny miast polskich. Tom I Prusy Królewskie i Warmia, red. A.Czacharowski, zeszyt 4 Grudziądz, Toruń 1997.
Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen, der Kreis Graudenz, red. J.Heise, Danzig 1894.
Olszewski J., Fortyfikacje Grudziądza z okresu średniowiecza i okresu wojen szwedzkich [w:] Dzieje fortyfikacji Grudziądza, red. J.Kufel, Grudziądz 2014.
Grudziądz – spichrze
Bibliografia
Atlas historyczny miast polskich. Tom I Prusy Królewskie i Warmia, red. A.Czacharowski, zeszyt 4 Grudziądz, Toruń 1997.
Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen, der Kreis Graudenz, red. J.Heise, Danzig 1894.
Radacki Z., Spichlerze gotyckie nad dolną Wisłą, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu”, nr 22, Historia Sztuki, zeszyt 1, Poznań 1959.
Turnbull S., Crusader Castles Of The Teutonic Knights. The Stone Castles Of Latvia And Estonia 1185-1560, Oxford 2004.
Grudziądz – zamek krzyżacki
Bibliografia
Atlas historyczny miast polskich. Tom I Prusy Królewskie i Warmia, red. A.Czacharowski, zeszyt 4 Grudziądz, Toruń 1997.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Torbus T., Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 2014.
Torbus T., Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, część II, katalog, Gdańsk 2023.
Wasik B., Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej od XIII do XV wieku, Toruń 2016.
Wasik B., Grudziądz – Zabudowa zamku górnego i przedzamczy na podstawie źródeł pisanych i ikonograficznych z XVI-XVIII wieku [w:] Zamek w Grudziądzu. Studia i materiały, red. M. Wiewióra, Toruń 2012.
Wiewióra M., Stan badań archeologiczno – architektonicznych nad zamkiem krzyżackim w Grudziądzu [w:] Graudentum. Studia z dziejów Grudziądza i okolic, tom 1, Grudziądz-Toruń 2020.
Stowarzyszenie Biskupa Chrystiana
https://www.chrystian.grudziadz.pl/artykuly/view/44/nowa-nazwa-stowarzyszenia
Dołączona bibliografia:
https://www.chrystian.grudziadz.pl/bibliografia
W tym zestawieniu nie ma żadnego artykułu podanego na Forum z Biuletynów Koła Miłośników Dziejów Grudziądza.
Sporządziłem taką pigułkę informacyjną o murach w Grudziądzu.
Mury obronne w Grudziądzu, nazywane popularnie miejskimi zbudowano w latach ok. 1222 – 1245. Są pozostałością niedokończonego klasztoru cysterskiego, fundacji założyciela miasta Grudziądza, biskupa misyjnego Prus Chrystiana. Otaczały one jego katedralną rezydencję. W latach 1255- 1278 część dawnej rezydencji z murami przejęli Krzyżacy, którzy dokonali ich modernizacji. W 2 poł. XV w., po wojnie 13.letniej, jako integralna część zamku stały się własnością królewską. Do końca polskiego panowania w granicach I Rzeczypospolitej ten stan posiadania nie uległ zmianie. Najbardziej okazałymi elementami fortyfikacji, zachowanymi do naszych czasów, dostępnymi do zwiedzania są:
- Brama Wodna po stronie południowo – zachodniej.
- Brama Zamkowa przedzamcza gdaniskiem.
- Brama św. Chrystiana po stronie wschodniej w pobliżu nieistniejącej już Bramy Bocznej, będąca elementem jej zespołu fortyfikacyjnego. Nazwa nadana w latach 90. XX w. Jest to najstarsza, czytelna brama w Grudziądzu. Zapewne pochodzi z czasów budowy stróży rycerstwa polskiego, w okresie wyprawy krzyżowej do Prus pod przywództwem ks. Leszka Białego i ks. Henryka Brodatego , ok. 1222 r.
- Most Bramy Toruńskiej, najstarszy zachowany most ceglany w Polsce z 1 poł. XIII w.
- Fragment przęsła mostu Bramy Bocznej z potrójna arkadą.
- Dwutraktowa brama na Zamek Wysoki od strony południowej, zrekonstruowana na przełomie XIX/XX w.
- Dwutraktowa Furta Jezuicka przy gmachu Ratusza, zrekonstruowana , jak brama na Zamek Wysoki na przełomie XIX/XX w., ponownie zrekonstruowana w 2026 r.
- Warto też zaznaczyć, że tzw. Pałac Opatek po stronie południowo zachodniej miasta jest faktycznie bramą na teren klasztoru benedyktynek. Wcześniej był tu średniowieczny szpital, układem przypominający klasztor. Nie można wykluczyć, że jest to przebudowana w stylu barokowym średniowieczna brama. Inspiracją dla figur w niszach mogła być Brama Klasztorna.
- W okresie średniowiecza i czasach nowożytnych najbardziej reprezentacyjną była Brama Klasztorna, zwana w XVII w. Porta Zellia. Podobnie, jak Ostra Brama w Wilnie i Brama Grudziądzka w Chełmnie pełni też funkcję sakralną. Od pocz. XVIII w. jest to prezbiterium kościoła pojezuickiego. Na przełomie XVII/XVIII w. symboliczną barokową atrapę bramy z figurami na szczycie umieszczono w kościele św. Mikołaja. Brama ta była inspiracją do herbu miasta z 2 poł. XVII w. Po różnych modyfikacjach herbu postacie na szczycie bramy pokazywane są jako chorągiewki.
- Brama ta jest najbardziej czytelna od strony dziedzińca Ratusza . Przedbramie zostało zadaszone i urządzono tam zakrystię. Wnęka nad dachem zakrystii, to dawna blenda bramna.
Bramę Klasztorną przed częściowym zniszczeniem można oglądać na panoramie w kościele św. Bartłomieja w Szembruku. O panoramie Grudziądza w Szembruku:
https://naszemiasto.pl/zamek-w-grudziadzu-odc-21-odcinek-specjalny-do-rozdzialu/ar/c8-2598780
Errata
Punkt 7.
Jest:
Dwutraktowa Furta Jezuicka przy gmachu Ratusza, zrekonstruowana , jak brama na Zamek Wysoki na przełomie XIX/XX w., ponownie zrekonstruowana w 2026 r.
Poprawnie:
Dwutraktowa Furta Jezuicka przy gmachu Ratusza, podobnie jak zrekonstruowana , jak brama na Zamek Wysoki na przełomie XIX/XX w., ponownie zrekonstruowana w 2026 r.
Zabrakło słowa podobnie.
Przepraszam
Ostatni post: Grudziądz Nasz najnowszy członek: Marcelus Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
