Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
W połowie XIX wieku, na polu pomiędzy Gąsawą a Marcinkowem Górnym, właściciele majątku marcinkowskiego, rodzina Tuchołków, postawiła żelazny krzyż. Krzyż ten został usunięty przez Niemców. W roku 1927, w 700-lecie tragicznej śmierci Leszka Białego, wzniesiono pomnik, którego autorem był Jakub Juszczyk z Krakowa. Pomnik ten został zniszczony podcza II wojny światowej. Odbudowany w roku 1973 obecny pomnik jest odtworzeniem pierwotnego. Wierna kopia zniszczonego pomnika wykonana została przez bydgoskiego rzeźbiarza Rudolfa Rogatty.
miejsce śmierci
Pomnik
W przyszłym roku przypada 800 rocznica śmierci księcia Leszka Białego. Może z tej okazji jakieś ośrodki naukowe przygotowują jakieś sesje naukowe?
Dla Grudziądza książę Leszek Biały kojarzy się przede wszystkim jako przywódca wyprawy krzyżowej do Prus ok. 1222 r. Razem z księciem śląskim Henrykiem Brodatym niewątpliwie w Grudziądzu zbudowali murowaną stróżę.
Więcej w artykułach z 2018 roku
Marek Szajerka Średniowiecze pod stopami. Pozostałości murowanej stróży z czasów wyprawy krzyżowej do Prus ks. Leszka Białego
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/223917/edition/222321/content
Etymologia nazwy Grudziądz też może wywodzić się od cegły, pod pojęciem z XIII w. gruda. Ta nazwa pojawia się już 1222 r.
Marek Szajerka, Przyczynek do etymologii nazwy miasta Grudziądza
Zachowany romański most ceglany w Grudziądzu z 1 poł. XIII w. wskazuje na zasadność tezy pochodzenia nazwy Grudziądza od cegły, wg obecnej nazwy a dla XIII w cegły.
Skoro w samym Malborku w XXI w. pojawiła się teza o ceglanym budownictwie przedkrzyżackim, to może warto, iść tokiem rozumowania architekta lwowskiego Jana Sasa –Zubrzyckiego z 1916 r. i spojrzeć na zamki z murami kamiennymi, w wątku warstwowym, jako zamki polskie z przełomu XII/XIII w.?
Na tej liście mogłyby się znaleźć zamki:
- Niedokończony, jako polski, w Toruniu,
- Zamek w Papowie Biskupim
- Zamek w Lipienku
- Zamek w Bierzgłowie.
- Kamienno - ceglany zamek w Pokrzywne.
- Zamek w Grudziądzu, jako polski, sklasyfikował już w 1889 r. badacz niemiecki Xaver Froelich, który konsultował się z Conradem Steinberchtem w sprawie wieży Klimek. Ten miał wątpliwości, czy zbudowali ją Krzyżacy. X. Froelich zachwycony był kamiennym wątkiem ściany południowo – wschodniej skrzydła południowego.
800 rocznica śmierci przywódcy wyprawy krzyżowej do Prus ks. Leszka Białego byłaby okazją do wprowadzenia tezy o kamiennych zamkach rycerstwa polskiego na terenie Ziemi Chełmińskiej.
W dokumencie łowickim z 1222 r. jest następujący fragment dotyczący ks. Henryka Brodatego:
[…]Ktokolwiek posiadałby Ziemie Chełmińską, wszystkie zyski z tej ziemi dzielił będzie z biskupem Prus. Ponadto z swojej części będzie dawał dziesięcinę biskupowi Prus , z wyjątkiem księcia Śląska Henryka ,który współpracował 9 prowadził wspólne interesy) z biskupem i było wiadomym , że jako drugi z dwóch odłączył się (będzie odłączony.[…]
To zagadkowe odejście ks. Henryka Brodatego można tłumaczyć tym, że zamiast niego, jego miejsce w wyprawie zajął jego syn książę Henryk Pobożny.
Więcej na temat dokumentu z 1222 r. w artykule Janusza Bieniaka z 1970 r.
Rocznik Grudziądzki T. 5 -: 1970
Studia nad dziejami ziemi chełmińskiej w okresie piastowskim, s. 5 – 69.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/68967/edition/75476/content
Ten artykuł pokazuje, jak niedoceniona jest północna część Polski odnośnie budownictwa romańskiego w XXI w.
https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,architektura,106,architektura_romanska_-_cechy_stylu.html .
Zapewne historiografia niemiecka z XIX – XX w. utrwaliła stereotyp drewnianej Polski średniowiecznej, wykorzystując słowa kronikarza Jana Długosza, który napisał, że król Kazimierz Wielki zastał Polskę drewnianą a zostawił murowaną. W świetle tych słów Krzyżacy zostali wykreowani na pionierów budownictwa kamienno –ceglanego w północnej części Polski.
Artykuł na temat zamordowania ks. Leszka Białego.
https://chwalazapomniana.pl/leszek-bialy-i-zjazd-w-gasawie-czyli-krwawa-laznia-piastow/
Podobieństwo do budowli polskich z poza terenu państwa krzyżackiego ma uzasadnienie. Takim przykładem jest zamek w Wenecji.
W przypadku Grudziądza, archeolodzy w XXI w. teoretycznie założyli za Hansem Jacobim,(l. 1941-42 ) że najpierw wykonano potężne mury kurtynowe zamku a następnie zagospodarowano przestrzeń wewnętrzną.
Okazuje się, że zamek w Wenecji posiada identyczne kamienne mury w wątku warstwowym, bardzo starannie wykonane.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-zamki/wenecja/#post-9850
Na zdjęciach w poscie Becika , z 6 maja 2024 widać też okładzinę w wątku kafelkowym. Taką okładzinę zastosowano w przypadku murów obronnych w Grudziądzu od strony Wisły, od XVII – XVIII w. budynek klasztoru oraz w murze oporowym Zamku Wysokiego u podnóża Góry Zamkowej. Najprawdopodobniej w tym miejscu był fundament gdaniska północnego.
Obecnie wiązania, wspomniane wiązania kafelkowe w Grudziądzu są niewidoczne.
Przykład zamku w Wenecji może świadczyć o tym, że na przykładach zamków w Grudziądzu, Papowie Biskupim, Bierzgłowie, Toruniu, Lipienku Polacy w XIII w. odeszli od budowania wałów ziemnych na rzecz budowy murów kurtynowych z kamienia.
Dlatego zapewne nie można odnaleźć wałów drewniano - ziemnych
Zamek w Wenecji posiada przypory, zamek w Lipienku takich nie ma. Oznacza to, że jest starszy.
Przykładowo, gdy Z. Radacki w 1959 r. analizował spichrze nadwiślańskie, to uznał, numery 9-11 maja cechy późnoromańskie ze względu na brak przypór.
W konkluzji założenie teoretyczne odnośnie pierwotnej kurtyny w Grudziądzu jest realne w przypadku murów kamiennych w wymienionych zamkach, ale z rodowodem polskim.
W przypadku Zamku Wysokiego w Grudziądzu nie wiadomo jaki on miał obrys w XIII w. Badacze w XX-XXI w. nie uwzględnili katastrofy XIV w. Nie wiadomo, jaka część zamku się osunęła w kierunku Wisły. Mury kurtynowe Zamku Wysokiego w powielanym kształcie, to powielany wielokrotnie od 2 poł. XX w. pogląd H. Jacobiego. Dlatego lepiej zostawić Grudziądz na boku w przypadku analizy murów kamiennych warstwowych. Są inne dowody architektoniczne, wskazujące na początek budowy tej warowni na przełom XII/XIII w.
Zamki w Papowie, Lipienku i Bierzgłowie są zapewne najlepszymi przykładami na postawienie tezy, że Polacy odeszli od budowy wałów ziemnych na przełomie XII/XIII w.. Zastąpili je murami kamiennymi z wiązaniem warstwowym.
Artykuły o wiązaniach kamiennych w Grudziądzu z 2025 r.
W artykule s. 10, ściana wschodnia mieszkalnego skrzydła południowego.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283586/edition/280807/content
W Grudziądzu najlepszym przykładem datacji tego wątku jest Brama św. Chrystiana, 1 poł. XIII w., w artykule s. 6.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283588/edition/280810/content
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Marcelus Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
