Wały

wieś w powiecie wołowskim w gminie Brzeg Dolny

Obiekt w Wałach zachował się w postaci nasypu założonego na planie koła, o średnicy u podstawy ok. 28 m, u góry ok. 19,5–20,5 m i wysokości ok. 2–2,5 m. Kopiec otacza mokra fosa, która w części północnej ma szerokość ok. 7,5 m, natomiast w części południowej dochodzi do 22–24 m.

W centralnej części plateau znajduje się dodatkowy nasyp o średnicy ok. 7,5 m i wysokości do 1 m, interpretowany jako relikt podsypu pod nowożytną altanę. Badania wiertnicze wykazały, że centralną część kopca zajmował drewniany budynek, prawdopodobnie o konstrukcji ramowej, który uległ spaleniu. Jako jego ruinę oraz pozostałości związanego z nim poziomu użytkowego zinterpretowano ciemnobrunatną próchnicę o miąższości 0,2–0,4 m, zalegającą w centralnej części plateau, a także czytelną przy krawędziach kopca warstwę sypkiej brązowej gliny i polepy.

Budynek ten był prawdopodobnie częściowo zagłębiony w sztuczny nasyp kopca, niewykluczone jednak, że otaczał go gliniano-piaszczysty wał usypany przy krawędzi plateau. Profil obiektu wskazuje, że konstrukcja mogła mieć szerokość ok. 12 m. Przypuszczalnie w XIX w. plateau kopca zostało wyrównane przez nawiezienie warstwy jałowego żółtego piasku, z którego w części centralnej usypano również wspomniany kopczyk, stanowiący podwalinę altany.

Podczas badań wiertniczych i powierzchniowych pozyskano niewielki zespół ceramiki naczyniowej, datowany na XIV–XV w.

Chronologia: grodzisko stożkowate z XIV-XV w.

WAŁY, plan warstwicowy grodziska stożkowatego

WAŁY, fragment mapy Messtischblatt z lokalizacją obiektu

WAŁY, widok obiektu od strony zachodniej wg fotografii z 1972 r. (archiwum WUOZ Wrocław)

WAŁY, cieniowany model reliefu otoczenia stanowiska (oprac. M. Legut-Pintal, P. Rajski, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [ https://zamki.pwr.edu.pl/ ]. Licencja: CC BY-SA 4.0 [ https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ ])

Dominik Nowakowski, Wały (gm. Brzeg Dolny), motte, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [ https://zamki.pwr.edu.pl/waly-gm-brzeg-dolny-motte/ ]. Licencja: CC BY-NC 4.0 [ https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ ]. Data dostępu: 19.07.2026.