Wałbrzych

Obronny dwór typu motte znajdował się w dolinie potoku, w rejonie obecnej ul. Młynarskiej, na południowym krańcu niwy budowlanej i w dość bliskim sąsiedztwie kościoła parafialnego. Takie położenie może wskazywać na relatywnie wczesną metrykę założenia, choć regularny zarys planu pozwala rozważać również późniejsze datowanie.

Założenie obronne wzniesiono na planie kwadratu. Stożek z plateau o powierzchni około 20 m² otaczała fosa i wał zewnętrzny, wzmiankowany jeszcze w 1687 roku jako Wall oraz w 1752 roku. Stanowisko zostało całkowicie zniszczone w XIX wieku.

Średniowieczny Wałbrzych (Waldenberc) nie był miastem, lecz wsią. Był jednak ważnym ośrodkiem osadniczym, ponieważ w Księdze Uposażeń Biskupstwa Wrocławskiego z ok. 1305 roku występował jako miejscowość z przynależnościami: Białym Kamieniem, Sobięcinem, Podgórzem i Głuszycą. Obronny dwór typu motte znajdował się w dolinie potoku, w rejonie obecnej ul. Młynarskiej, na południowym krańcu niwy budowlanej i w dość bliskim sąsiedztwie kościoła parafialnego.

Możliwe, choć mało prawdopodobne, jest łączenie tego obiektu ze wzmianką z 1364 roku mówiącą w liczbie mnogiej o zamkach w Wałbrzychu, zapisanych jako Waldemberg di vesten, z których tylko jeden stanowił podwałbrzyski Nowy Dwór. Ze względu na bliskość potoku, później zwanego Młynówką, założenie należy raczej łączyć ze wzmianką z 1382 roku o tutejszym młynie i folwarku: zu Waldenberg die mol und daz vorwerk, należących wówczas do Ulrycha Schaffa.

Założenie obronne typu motte miało kwadratowy plan. Stożek z niewielkim plateau był otoczony fosą i wałem zewnętrznym. Obiekt wzmiankowano jeszcze w 1687 roku jako Wall oraz w 1752 roku, ale w XIX wieku został całkowicie zniszczony, zapewne w związku z niwelacją terenu.

Chronologia: pełne średniowiecze. W opisie obiektu wskazano też możliwość XIV-wiecznej metryki założenia, wynikającą z regularnego zarysu planu.

WAŁBRZYCH-ŚRÓDMIEŚCIE, fragment mapy z 1811 r. z widocznymi reliktami średniowiecznego założenia obronnego typu motte, zlokalizowanymi między Młynówką a ul. Topferstrasse (MAWr, sygn..392, za Nowakowski 2017, s. 451, ryc. 361)