Klasztor Toplou (Kreta) - XIV-XVII w.

Klasztor Toplou (oficjalnie i pierwotnie Panagia Akrotiriani (Matki Boskiej Przylądkowej) i św. Jana Teologa i Ewangielisty, nazwa Toplou została nadana przez Turków pomiędzy 1643 r. - gdy odbili wschodnią Kretę z rąk Wenecjan - a 1673 r., w którym wymienia go zachowany dokument). Leżący na wschodnim krańcu Krety, na nieurodzajnym, wysuszonym pustkowiu, ok. 18 km na wschód od miasta Sita, jest jednym z najważniejszych greckich klasztorów z powodu swojej długiej, burzliwej i krwawej historii, znaczenia dla greckiej tożsamości i tradycji walki z okupantami (od Turków po Niemców, gdy działała tu jedyna podziemna radiostacja), którzy kilkakrotnie dokonywali rzezi mnichów i ukrywających się w nim Greków...

Ufundowany w XIV w. - z tego czasu zachowała się północna z dwóch naw głównego kościoła - katolikonu (niegdyś jednonawowego) z jego fragmentami fresków z XIV w. Następnie niszczony przez licznych piratów, najeźdźców (głównie Turków) i trzęsienia ziemi, był wielokrotnie przebudowywany w XV, XVI i XVII w. Wysoka wieża dzwonnicza (33 m) pochodzi z 1558 r. Zasadnicza forma klasztoru, ufundowana przez Wenecjan i greckie rody szlacheckie, zachowana do dziś, powstała w XVII w. - po trzęsieniu ziemi w 1612 r.

Z powou ciągłego zagrożenia napadami, leżący na pustkowiu klasztor ma postać zwartej, warownej twierdzy, z grubymi murami o wysokości 10 m. Pełnił funkcję zamku, nie tylko dla mnichów, ale też refugium dla okolicznej ludności - jego armata ostrzegała mieszkańców przed atakiem piratów.

Od zachodu leży dziedziniec zewnętrzny. Masywna brama (tzw. Brama Kołowa z powodu mechanizmu otwierania jej wrota) z leżącą powyżej machikułą i górującą wieżą dzwonniczą prowadzi na dziedziniec wewnętrzny otoczony zabudowaniami klasztornymi i zawierający - w południowo-zachodnim narożniku - główny kościół (katolikon) z XIV w., rozbudowany później o południową nawę i upiększony w okresie renesansu. Do klasztoru należy ogromna połać wschodniego krańca Krety, łącznie ze słynnym lasem palmowym w Vai...

Dziś jest to popularny punkt wycieczek turystycznych, słynny m.in. z tradycyjnej ("ekologicznej") produkcji wina i oliwy z własnych sadów (wielowiekowa tradycja). Wejście na dziedzińce jest biletowane (5 euro w 2026 r.), w części obiektu funkcjonuje muzeum, winiarnia, sklep i księgarnia, a w kościele obowiązuje zakaz fotografowania...

Historycznie bardzo ciekawy i znaczący obiekt.

Moje zdjęcia z września 2026 r.

Klasztor na pustkowiu:

Brama na dziedziniec zewnętrzny:

Dziedziniec zewnętrzny - skrzydło zachodnie:

Dziedziniec zewnętrzny - skrzydło południowe:

Dziedziniec zewnętrzny - skrzydło północne:

Wschodnie skrzydło dziedzińca zewnętrznego - fasada wewnetrznego klasztoru z główną bramą ("kołową"), machikułą nad bramą i dzwonnicą z 1558 r. W skrzydłach klasztoru widoczne małe, obronne okna i strzelnice:

Skrzydło południowe - detale:

Centralna brama  ("kołowa") pod wieżą, z machikułą:

Detale skrzydła północnego:

cdn.