Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Chania - starożytna Kydonia (Cydonia) ma najlepiej zachowane miejskie mury wczesnobizantyjskie na Krecie, otaczające starówkę zwaną Kastelli - zwłaszcza od południowej i wschodniej strony. Zachowało się 8 baszt i długie odcinki wysokiej kurtyny.
W czasach minojskich i "mykeńskich" (od 2500 do 1100 r. p.n.e.) istniało tu rozległe miasto, o czym świadczą odsłonięte w kilku miejscach wykopaliska - największe przy skrzyżowaniu ulic Kanevarou i Kantanoleon w samym sercu starówki, udostępnione pod zadaszeniem.
W III w. p.n.e. Grecy otoczyli Kydonię hellenistycznymi murami, biegnącymi po linii późniejszych murów bizantyjskich, które w wielu miejscach wykorzystują ich zachowane dolne partie jako cokół. Hellenistyczny mur wykonano ze starannie przyciętych, regularnych, prostokątnych ciosów układanych "na sucho" (bez zaprawy). Można go zobaczyć m.in. koło baszty beta. Mury te pełniły swą funkcję także w czasach rzymskich.
Mury wczesnobizantyjskie powstały w VII w. (niektóre źródła podają VI-VII w., a przed przeprowadzeniem badań sądzono, że powstały w XII w., co okazało się błędne). Budowa murów wiązała się z silnym zagrożeniem ze strony Arabów, jak i różnorodnych piratów.
Odcinki murów hellenistycznych wykorzystano jako cokół fundamentowy, a do wzniesienia kurtyn i baszt użyto spolia - ciosy, bębny kolumn i inne kamienne elementy z ruin starożytnych budynków, w ogromnych ilościach. Starano się też stosować stosunkowo duże i w miarę regularne ciosy kamienne, łączone obficie zaprawą, jednak wątki nie są tak staranne jak starożytne (co jest typowe dla wczesnego średniowiecza).
Baszty (zachowane 8) były głównie prostokątne, niektóre poligonalne, wystające poza kurtynę, wyposażone w długie i wąskie strzelnice, rozstawione w dość regularnych odstępach co około 50-60 m. W południowo-zachodnim narożniku ustawiono znacznie większą, prostokątną, potężną basztę (alfa) górującą nad portem.
Bramy były prawdopodobnie 4, niestety żadna z nich nie ocalała. Ostatnią - południową bramę (Gamma) rozebrano już po II wojnie światowej (!) w celu udrożnienia ruchu.
Mury były sukcesywnie naprawiane. Stosunkowo największych napraw dokonali Wenecjanie w XIII i XIV w. - uzupełnili zwieńczenia murów i baszt, załatali ubytki, w basztach wstawili ostrołukowe sklepienia...
W latach 1536-1568 Wenecjanie wznieśli nowoczesne, renesansowe mury bastionowe przystosowane do broni palnej, które otoczyły znacznie większy obszar miasta i są jednymi z najlepiej zachowanych. Stare mury średniowieczne planowano rozebrać, lecz na szczęście do tego nie doszło (poza odcinkami od strony morza). Jednak stary mur znalazł się wewnątrz pierścienia renesansowych fortyfikacji i stracił swą funkcję obronną. Od tego momentu zaczęto go obudowywać domami, baszty adaptowano i stopniowo cały został wchłonięty przez tkankę miasta, co paradoksalnie go ocaliło przed wyburzeniami (poza bramami).
Bombardowania lotnicze II wojny światowej odsłoniły pod gruzami domów stare mury i baszty. Po wojnie, a zwłaszcza w ostatnich latach rozpoczęto proces stopniowego uwalniania murów i baszt z późniejszej zabudowy. Zaczęto je traktować priorytetowo, jako jeden z najcenniejszych zabytków miasta. Przeprowadzono badania, dokonano wyburzeń doklejonych do nich domów, konserwowano je, ustawiono tablice informacyjne, utworzono pasaże umożliwiające ich wygodne oglądanie. Ten proces trwa nadal...
Najdłuższe i najlepiej zachowane odcinki murów znajdują się po północnej i północno-zachodniej stronie ulic Karaoli ke Dimitriou oraz Sifaka. Jest to południowa i południowo-wschodnia część obwodu. Zachowały się tu 4 baszty (prostokątne: beta, gamma i delta oraz trapezowata - epsilon) i dolne partie piątej, prostokątnej baszty zeta. Przy placu Venizelou obok portu wystaje z zabudowy potężna, prostokątna baszta alfa. Odcinek muru między nią, a basztą beta tkwi nadal w zabudowie. Podobnie wtopione w zabudowę (ale można je dostrzec) są mury i dwie prostokątne baszty odcinka wschodniego - jedna (słabo widoczna baszta eta) na rogu ul. Archoleon i placu Katechaki oraz baszta theta widoczna z placu Katechaki na tyłach teatru. Najsłabiej zachowany jest odcinek północny i zachodni, od strony morza. Niskie fragmenty muru, przebudowane i zaadaptowane, wtopione w domy i konstrukcje tarasowe na krawędzi wzgórza są miejscami widoczne, ale bez baszt. Odcinki muru tkwią zapewne jeszcze w zabudowie i być może kiedyś zostaną odsłonięte...
Moje zdjęcia z 2020 r.
Baszty i nieistniejące bramy są oznaczone literami greckiego alfabetu - baszty małymi, bramy wielkimi.
Baszta alfa
Jest to prostokątna, potężna baszta, znacznie większa od innych, ulokowana w południowo-zachodnim narożniku obwodu, w pobliżu starego portu, który miała osłaniać. Jest nadbudowana i obudowana, ale ponad późniejszymi budynkami wystaje górna część baszty, widoczna m.in. z placu Venizelou. Na fasadzie widać interesujące detale, lecz zapewne późniejsze...
cdn.
Baszta beta
Znajduje się przy ulicy Karaoli ke Dimitriou. Pierwszy segment tego odcinka murów, od strony baszty alfa do mniej więcej połowy długości ulicy tkwi nadal w zabudowie, ale kolejny, aż do ul. Katre został w całości odsłonięty. Jest też widoczny od strony miasta - choć nadal trwają tu prace (stan na 2020 r.). Prawie po środku tego odcinka, na jego lekkim załamaniu wzniesiono basztę beta - prostokątną i wystającą przed lico muru. Baszta zachowała w bocznych ścianach dwie wąskie i długie, oryginalne strzelnice z VII w., które nieco odnowiono. Zarówno baszta, jak i mur zbudowane są z prostokątnych ciosów kamiennych i spolii - wtórnie użytych bębnów kolumn, ciosów, architrawów i innych elementów architektonicznych z ruin starożytnego miasta - typowe zjawisko dla wczesnego okresu średniowiecza, gdy starożytne gruzy walały się wszędzie wokół w ogromnych ilościach...
Odcinek muru przy baszcie, zwłaszcza po jej prawej (wschodniej) stronie jest bardzo ciekawy, gdyż w jego cokołowej partii zachowała się dolna partia muru hellenistycznego z III w. p.n.e., zbudowanego z prostokątnych, starannie dopasowanych ciosów kładzionych bez zaprawy.
Przed murem widoczna jest częściowo fosa z jej obmurowaniem. Pomiędzy murem, a fosą widać wykopaliskowo odsłonięte ruiny z epoki minojskiej. Od strony wnętrza miasta częściowo widać wnętrze baszty beta z jego ostrołukowym ("gotyckim") sklepieniem dodanym przez Wenecjan w XIII-XIV w.
Omawiany odcinek kończy ulica Katre - tu znajdowała się południowa brama miasta, zburzona po II wojnie światowej.
Oryginalna strzelnica zachodnia (VII w.), odnowiona:
Oryginalna strzelnica wschodnia (VII w.), odnowiona:
wątek muru - spolia:
baszta od strony miasta - widać ostrołukowe sklepienie dodane przez Wenecjan w XIII-XIV w.
Odcinek muru na lewo (zachód) od baszty beta:
Odcinek muru na prawo (wschód) od baszty beta:
Cokół - mur hellenistyczny z III w. p.n.e., nadbudowany w VII w. n.e.
Fragment tablicy informacyjnej - na czerwono zaznaczony mur hellenistyczny (III w. p.n.e.), żółty - mury z VII w., zielone - naprawy i sklepienia weneckie z XIII-XIV w.:
Detale muru hellenistycznego:
styk wątku hellenistycznego i wczesnośredniowiecznego
wątek z VII w., ze spoliami
Fosa:
Wykopaliska ruin minojskich na przedmurzu:
Od strony miasta - w 2020 r. ciągle trwały tu prace...
spolia:
Brama południowa (Gamma) i baszta gamma
Brama południowa czyli Gamma
Znajdowała się u południowego wylotu ul. Katre, stała jeszcze w okresie II wojny światowej, ale potem została wyburzona w celu udrożnienia ruchu...
Przed wyburzeniem:
W 2020 r.:
od południa:
strona wschodnia:
Od północy:
Baszta gamma
Odcinek muru z basztą gamma leży przy ul. Sifaka, na wschód od ul. Katre, ograniczony dwoma nadal niewyburzonymi budynkami.
Baszta jest "klasyczna", podobna do baszty beta. W bocznych ścianach zachowane dwie oryginalne strzelnice. U dołu muru z VII w. widać cokół muru hellenistycznego z III w. p.n.e. Od strony miasta widoczne fragmenty muru przy ul. Tsagkarolon...
widoczna strzelnica zachodnia:
widoczna strzelnica wschodnia (trochę rozkuta):
Kurtyna na zachód (po lewej) od baszty. Na lewo późniejszy dom. W murze wtórny otwór drzwiowy. Widać cokół hellenistycznego muru:
Kurtyna n prawo (wschód) od baszty - widać załamanie muru, hellenistyczny cokół, spolia...:
u dołu po prawej - fosa, w tle jeden z późniejszych domów, które wchłonęły mury:
Wewnętrzna strona muru, widoczna na końcu ul. Tsagkarolon:
Baszty: delta, epsilon i zeta
Długi odcinek murów z VII w. obejmujący baszty delta, epsilon i zeta biegnie wzdłuż ul Sifaka aż do ul. Deskelogianni. W południowo- zachodniej stronie jest lepiej zachowany, od strony północno-wschodniej znacznie gorzej...
Baszta delta
Na zamieszczonym planiku (z tablicy informacyjnej) nadal tkwi w późniejszej zabudowie, jednak ostatnio została z niej "uwolniona", choć nie została uzupełniona konserwatorsko i nosi ślady adaptacji. Prostokątna, zachowana do stosunkowo dużej wysokości.
Po prawej widać baszty epsilon i zeta
Odcinek kurtyny po lewej (SW) stronie baszty:
Odcinek po prawej (NE) stronie baszty delta, między nią a basztą epsilon:
Wewnętrzna strona muru widoczna na końcu ul. Kantanoleon:
Baszta epsilon
Jest w planie trapezowata, ale z masywną przyporą od czoła, dość silnie przemurowana
Po lewej baszta delta, po prawej baszta epsilon:
Baszta epsilon:
Kurtyna na lewo od baszty epsilon - widać domy nabudowane na murze:
Kurtyna na prawo od baszty epsilon, po prawej fragment baszty zeta:
Baszta zeta
Leży blisko baszty epsilon, jest mocno zrujnowana - zachowana tylko w dolnej części
Brama wschodnia (Beta) i baszty eta i theta
Brama wschodnia zwana Beta
Niezachowana, znajdowała się na ul. Kanevarou, przy jej skrzyżowaniu z ul. Archoleon. Widać jedynie odcinek muru po północnej stronie bramy biegnący do baszty eta - widoczna jest jego wewnętrzna strona (a właściwie elementy późniejszych przybudówek, u jego podnóża są wykopaliska domów minojskich) i malutki fragment strony zewnętrznej. Bardzo skromne pozostałości muru widać też po stronie południowej...
Mur po północnej stronie bramy - fragment strony zewnętrznej:
Mur po północnej stronie bramy - fragment strony wewnętrznej z pozostałościami przybudowanych budynków:
Fundamenty domów minojskich:
Południowa strona bramy:
Baszta eta
Prostokątna, zachowana do sporej wysokości, ale dość szczelnie otoczona późniejszą zabudową i przez to bardzo słabo widoczna. Jej górne partie widać m.in. z ul. Archoleon przy skrzyżowaniu z ul. Kallergon oraz z pobliskiego placu Katechaki
Baszta theta
Prostokątna, mimo, że włączona w późniejszą zabudowę (klasztor Santa Maria del Miracoli), to jest widoczna z zewnątrz wraz z przyległym odcinkiem muru z placu Katechaki za teatrem. Ostatnia z zachowanych baszt...
Mury "morskie" od bramy północnej (Delta) do bramy wschodniej (Alfa)
Jest to najgorzej zachowany odcinek obwodu.
Brama północna czyli Delta
Niezachowana. Po zachodniej stronie bramy widać uskokowy mur, stanowiący dolne partie późniejszych budynków na krawędzi nadmorskiego wzgórza starówki
miejsce bramy północnej (Delta) od północy, po prawej przerobione mury stanowiące dolne partie póxniejszych budynków
Mury "morkie" północno-zachodnie i zachodnie
Słabo i fragmentarycznie zachowane, brak baszt. Stanowią części późniejszych murów tarasowych i budynków na krawędzi nadmorskiego wzgórza starówki. Zapewne wiele ich fragmentów tkwi w późniejszej zabudowie i jest niewidoczna...
Strona północna:
Narożnik północno-zachodni, nad portem:
Brama zachodnia zwana Alfa
Niezachowana, leżała u wylotu ul. Kanevarou na plac Venizelou. Po jej południowej stronie lezy wielka baszta alfa.
Miejsce dawnej bramy (koło araukarii):
Po prawej baszta alfa
Ostatni post: Chania - mury wczesnobizantyjskie VII w. n.e. Nasz najnowszy członek: Andrzej Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
