Katalonia - Barcelona - Sant Pere de les Puelles, 945 r., 1147 r.

Cz. 1.

Kościół i dawny żeński klasztor benedyktynek pw. św. Piotra od Panien (Sant Pere de les Puelles) - obecnie kościół parafialny - leży przy Placa de Sant Pere, ok. 700 m na północ od katedry i ok 300 m na południe od Arc de Triomf, ale pierwotnie znajdował się dość daleko za murami miasta, w strategicznym miejscu skrzyżowania ważnych dróg (co stało się powodem jego częstych zniszczeń). Został założony przez Sunyera I, hrabiego Barcelony, Girony i Ausony (młodszego brata Guifre (Wilfreda) II Borrella I) i jego żonę Richildę z Tuluzy (Riquilda de Tolosa), obok starożytnego kościoła św. Saturnina, który istniał tu prawdopodobnie od IX w. i został przekształcony w atrium nowego kościoła.

Zachował się akt konsekracji kościoła z 29 czerwca 945 r. (biskup Guilar), a pierwszą przeoryszą została Adelajda, córka założycieli.

W 985 r. klasztor został zniszczony przez muzułmańskie wojska Almansura. Odrestaurował go hrabia Borrell II

W 1147 r. konsekrowano, nowy, większy, romański kościół i klasztor, który wchłonął zarówno stary kościół, jak i kosciół św. Saturnina. Miał on plan krzyża greckiego z kopułą na skrzyżowaniu, ramionami sklepionymi kolebkowo i 3 absydami. Romański krużganek wzniesiony w latach 1143-1147 miał galerie arkadowe wsparte na podwójnych kolumnach z rzeźbionymi głowicami.

Okres największej świetności klasztoru przypada na XIII w., gdy posiadał liczne włości.

W 1322 r. powstało gotyckie, drugie piętro galerii krużganka. Również w XIV w. nad kopułą wzniesiono wieżę.

W XV w. w miejscu romańskiej absydy wzniesiono gotyckie prezbiterium, przeprowadzono też dalsze przebudowy kościoła zmieniające jego pierwotny plan. Także w XV w. powstał obecny główny portal (południowy, od strony Placa de Sant Pere) z rzeźbą św. Piotra.

Kościół i klasztor były wielokrotnie niszczone podczas wojen (w 1697, 1714 i 1808 r.).

W 1835 r. nastąpiła sekularyzacja klasztoru, który od 1843 r. stał się więzieniem.

W 1873 r. rozebrano klasztor, w tym krużganek (którego fragmenty są dziś eksponowane w Narodowym Muzeum Katalonii MNAC), a na ich miejscu powstało wiele nowych budynków świeckich - ocalał tylko kościół, obudowany szczelnie z 3 stron.

W 1909 r. kościół spłonął (podczas tzw. Tragicznego Tygodnia powstań robotników), wyburzono wówczas też wieżę. Po tych zniszczeniach, w 1911 r. architekt Eduard Mercader przeprowadził renowację połaczoną z głęboką ingerencją w strukturę kościoła - z zewnątrz powstał obiekt przypominający pałac neogotycki.

Kolejny pożar zniszczył budynek podczas hiszpańskiej wojny domowej w 1936 r. Odnowiony i ponownie konsekrowany w 1945 r.

Niestety nie zachował się żaden plan kościoła sprzed pierwszej współczesnej renowacji w 1855 r. Liczne ingerencje nowożytne zmieniły przestrzeń do tego stopnia, że dziś trudno zidentyfikować pierwotną strukturę świątyni. Renowacja z 1911 r. przeprowadzona przez Mercadera całkowicie zmieniła bryłę, wygląd wewnętrzny i zewnętrzny kościoła.

Pierwotny kościół romański miał plan równoramiennego krzyża. Na skrzyżowaniu cztery łuki wsparte na kolumnach i kopuła na pendentywach i ośmiokątnej podstawie. W obszarze, w którym znajduje się dziś kaplica Najświętszego Sakramentu (po północnej stronie kościoła), znajdował się stary kościół św. Saturnina, który jest starszy od Sant Pere de les Puelles. Klasztor miał dzwonnicę, znaną jako Torre dels Ocells (Wieża Ptaków), która została zniszczona podczas pożaru w 1909 roku.

Obecny plan kościoła jest bazylikowy, choć można zidentyfikować pierwotną część na planie równoramiennego krzyża, romańską kopułę na pendentywach (XII w.) i część sklepień kolebkowych. Centralna absyda przekształcona na gotycką w XV w. została w 1911 r. "reromanizowana" (zapewne fantazyjnie, bo nie ma śladów pierwotnej). Marcedar "reromanizował" też absydy boczne i zmienił całkowicie fasadę kościoła dodając wymyślone przez siebie neogotyckie okna - pozostawił jedynie portal z XV w.

Najciekawsze, zachowane oryginalne elementy przedromańskie i romańkie:

1. Dwie płyty z rzeźbionym wyobrażeniem ozdobnego krzyża równoramiennego i literami Alfa i Omega - wizygockie lub przedromańskie, przed IX w.

2. Imposty zdobione plecionką i główkami ludzkimi - przedromańskie, 945 - 1025 r.

3. Kolumny przy filarach i ścianach z głowicami liściastymi o specyficznej formie - przedromańskie, z 945 r., część restaurowana.

4. Kopuła na ośmiobocznej podstawie i pendentywach oraz część sklepień kolebkowych i odcinków ścian - XII w.

5. Elementy romańskiego krużganka z XII w., obecnie w Narodowym Muzeum Katalonii MNAC.

Moje zdjęcia z 2024 r.

Lokaizacja:

Próba wyodrębnienia planu pierwotnego kościoła na planie krzyża. W części północno-wschodniej przestrzeń (sklepiona krzyżowo), którą zajmował zapewne starszy kościół św. Saturnina z IX w., potem przekształcony w atrium kościoła, obecnie kaplica. Po północno-zachodniej stronie fragment planu krużganka. Wg Josepa Puiga i Cadafalcha, Architektura romańska Katalonii, 1911.

Plan obecnego kościoła z rozebranym w XIX w. krużgankiem:

Plan z 1883 r.

Plan z 1984 r.

Plan na tablicy informacyjnej:

Wnętrze kościoła w 1909 r., po zniszczeniach, a przed renowacją Marcedara (Frederic Ballell Maymi, Archiwum Fotograficzne Barcelony). W środku widać przedromański impost;

Moje zdjęcia z 2024 r.:

Kościół od zewnątrz, od strony Placa de Sant Pere. Fasada neogotycka z 1911 r., oryginalny portal gotycki z rzeźbą św. Piotra z XV w.:

Wnętrze kościoła - silnie przekształcone przez "renowację" i "reromanizację" z 1911 r., ale z zachowaniem oryginalnych elementów z XII i X w. (kopuła, ramiona krzyża, część sklepień i kolumn). Niestety w kościele było bardzo ciemno...:

Absyda środkowa - neoromańska fantazja (1911) w miejscu gotyckiej przebudowy oryginalnej absydy:

Absyda południowa - silnie "odnowiona" w 1911 r.

Absyda północna - jw.

Sklepione krzyżowo pomieszczenie kaplicy w miejscu dawnego oratorium - tu najpewniej znajdował się pierwotny kościół św. Saturnina z IX w.:

cdn.