Lublin - Dwór Gorajskich

Kamienica przy ulicy Bernardyńskiej 12 w Lublinie to dawny obronny dwór wzniesiony w XVI wieku (inicjatorem budowy był m.in. Adam Gorajski).

Budynek był wielokrotnie przebudowywany. Trzon budowli stanowi renesansowy dwór z piwnicami sklepionymi kolebkowo, zbudowany w latach 1565–1570 przez Adama Gorajskiego. Budynek nadbudowano przed 1822 rokiem, rozbudowano w 1888 roku, a w latach 1899–1905 dobudowano oficyny, nadając mu ostateczny – zachowany do dzisiaj – kształt. Kamienica kilka razy „przeżywała upadki”, jednak za każdym razem „powracała do życia”. Nie wiadomo, jak budynek wyglądał pomiędzy 1650 a 1780 rokiem, lecz wiadomym pozostaje, że pod koniec XVIII wieku popadł w ruinę. Wiek XIX przyniósł sporo zmian oraz ukształtował jego dzisiejszy wygląd. Budynek został wpisany do rejestru zabytków woj. lubelskiego pod nr A/1056.

Swoją siedzibę miała tu ośmioklasowa filologiczna prywatna szkoła im. Staszica powstała w 1906 r.

We wnioskach zawartych w artykule pt. ,,Zapomniany dwór Gorajskich przy ul. Bernardyńskiej 12 w Lublinie” Krzysztof Janus, wskazuje, cyt. ,,Na podstawie oględzin zewnętrznych i wewnętrznych, uwzględniając ubogie dane historyczne, liczne nieudokumentowane pożary, wojny, plagi oraz zmiany własnościowe, na podstawie analizy materiałów wnioskować należy, że obiekt byłego dworu Gorajskich w Lublinie zachował bardzo wiele cennej substancji zabytkowej. Najwięcej oryginalnej i najmniej przekształconej zabudowy zachowało się na poziomie piwnicy, ale i na wyższych kondygnacjach. Zabudowa sięga historią swą co najmniej wieku XVI-tego. Na poziomie piwnicy widoczne są liczne ślady zmian i przekształceń życia obiektu (w szczególności ostrołukowo sklepione otwory). Poziom piwnicy bardzo dobrze zachował zarówno oryginalną substancję zabytkową jak i uwidocznił poszczególne fazy przekształceń. Na poziomie parteru nie udało się określić rodzaju elementów murowych a analizę wykonano jedynie na podstawie układu i oględzin ścian. Drugie piętro, równolegle z frontowymi ryzalitami, częścią A oraz wystrojem elewacji zostało wykonane na przełomie XIX i XX wieku. Uwzględniając jedynie modyfikacje istniejących otworów, sądzić można, że w obiekcie na poziomie parteru i pierwszego piętra zachowała się najstarsza substancja zabytkowa z pierwszych okresów istnienia budynku a pod warstwą tynku zachowały się pierwotne podziały i układ elewacji z okresu Gorajskich. Obiekt ciągle kryje bardzo wiele tajemnic ale dzięki temu, że od wieku XVII nie został w znacznym stopniu przekształcony a XIX-to wieczna przebudowa polegała na dodaniu do istniejącego obiektu nowych skrzydeł i kondygnacji przypuszczać można, że obiekt dworu Gorajskich może stanowić jeden z najpełniej zachowanych i najmniej zniszczonych XVI-to wiecznych obiektów, jakich było wiele w tym okresie w tej „magnackiej dzielnicy” Lublina. Obiekt należy traktować z należytym szacunkiem a w przyszłości dokładnie przebadać, co pozwoli na poszerzenie wiedzy na temat XVI-to wiecznych dworów lubelskich.” Link do artykułu poniżej

Kamienica jest zamieszkała. Po 2000 roku został sporządzony projekt remontu obiektu, który ze względu na nieuregulowany wówczas stan własności oraz braki finansowe – nie został zrealizowany.

W styczniu 2025r. na sąsiedniej nieruchomości zawaleniu uległa kamienica oznaczona nr 10. Przyczyną w/w katastrofy budowlanej była awaria przyłącza wodociągowego.

Zabezpieczono wówczas teren przed dostępem osób niepowołanych, wyłączono z użytkowania część ul. Bernardyńskiej oraz „odcięto” media. Fragment ściany zewnętrznej, bocznej budynku nr 10 uległ zawaleniu 18.01.2025r. W trakcie prowadzonej kontroli PINB wyłączył z użytkowania budynek przy ul. Bernardyńskiej 10 i fragment budynku przy ul. Bernardyńskiej 12 (tj. mieszkania po lewej stronie klatki schodowej i wejścia od strony ul. Bernardyńskiej).

We wrześniu 2025 roku na zlecenie współwłaścicieli nieruchomości zabytkowej (obecnie stan własności jest już uregulowany) - wykonano badania geotechniczne oraz opracowano ekspertyzę techniczną budynku, w której między innymi oceniono stan podłoża gruntowego - stwierdzając jednoznacznie, że awaria wodociągowa i katastrofa budowlana sąsiadującej kamienicy spowodowała częściowe uplastycznienie gruntu w rejonie narożnika oraz pod fundamentami oficyny. Potwierdzono ponadto zły stan piwnicy w dobudowanej lewej części obiektu, a także pojawienie się nowych rys i zarysowań ścian, które powstały w wyniku uplastycznienia gruntu po wyżej przywołanej katastrofie budowlanej. Wnioski ekspertyzy wskazują jednoznacznie na konieczność: wzmocnienia podłoża, „szycia” rys i pęknięć oraz wykonania wieńca podłużnego wzdłuż ściany wschodniej i zachodniej pod belkami stropowymi II piętra.

Powyższa dokumentacja techniczna stanowiła podstawę do opracowania w czerwcu 2026r. projektów budowlanych dotyczących: wzmocnienia fundamentów budynku za pomocą mikropali oraz wzmocnienia konstrukcji całego obiektu zabytkowego za pomocą „zszycia” ścian prętami spiralnymi. W oparciu o w/w dokumentację projektową wydane zostały pozwolenia: konserwatorskie i budowlane. Pozostała kwestia sfinansowania inwestycji i tu z pomocą przyszło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które przyznało dotację wysokości 800 000 złotych na zrealizowanie najpilniejszych prac wzmacniających i zabezpieczających zabytek (konieczny oczywiście jest również własny wkład finansowy współwłaścicieli).

Prace zostały rozpoczęte i mamy nadzieję, że stanowią pierwszy etap inwestycji, która docelowo przywróci nie tylko stabilność konstrukcyjną obiektu, ale również dawny blask zabytkowej kamienicy