Medinet Habu - kamienny mur zewnętrzny z blankami, 1186-1155 p.n.e.

Twierdzę wokół świątyni grobowej Ramzesa III w Medinet Habu (Zachodni Brzeg Teb, obecnie Luksoru) opisałem we wpisie o Migdolu - głównej bramie twierdzy. Oprócz typowego dla czasów faraonów wielkiego muru z suszonej cegły, który otaczał całe założenie (i którego elementem jest kamienna brama główna - Migdol), Ramzes III (1186-1155 p.n.e.) postanowił zbudować niższy mur zewnętrzny - lecz tym razem z kamienia. Na pewno wzniesiono go wzdłuż całej wschodniej ściany twierdzy - od strony głównego wejścia (od strony Nilu) i tu zachował się jego duży odcinek. Nie wiadomo, czy otaczał pozostałe boki założenia - na niektórych rekonstrucjach jest tak zaznaczany, na innych tylko od wschodu...

Z racji nietypowego dla obronnych konstrukcji Egiptu materiału - kamienia, zachował się on w bardzo dobrym stanie, łącznie z ustawionymi ponownie oryginalnymi kamiennymi blankami o zarycie półokrągłym!

Obecnie jest to jeden z najlepiej zachowanych (o ile nie najlepiej zachowany!) murów obronnych wraz z blankami z czasów Egiptu faraonów. Zbudowany w XII w. p.n.e. jest jednocześnie jednym z w ogóle najlepiej zachowanych murów obronnych epoki brązu! Krenelaż z tamtych czasów to wielka rzadkość!

Mur, nieco restaurowany, wzniesiono w typowej egipskiej technice dużych ciosów układanych w dość nieregularne rzędy (przebieg poziomów jest często nierówny i zależny od rozmiarów poszczególnych bloków - wynikało to z dopasowywania poziomu następnego rzędu bloków do wielkości kamieni w niższym rzędzie, przy czym starano się jak najbardziej "oszczędzać pracę i materiał", ociosując jak najmniej to możliwe dla zachowania poziomych płaszczyzn ciosów). Ciosy są obrobione bardzo dokładnie na powierzchniach stycznych z innymi blokami (ze względu na stabilność konstrukcji) i na powierzchni zewnętrznej, która służyła za podkład do wykonania reliefów. Od strony wnętrza muru ciosy są obrobione tylko zgrubnie. Ściany są lekko pochylone zwężając się nieco ku górze. Powierzchnia murów jest pokryta reliefami i hieroglifami. Mur wieńczy parapet z poziomych płyt, tworzący chodnik obrońców. Na parapecie, lekko wysuniętym na zewnątrz i tworzącym prosty gzyms, ustawiono masywne kamienne blanki o profilu zaokrąglonym. Elementy krenelażu zudowane są dużych bloków obejmujących 3, 2 lub 1 blankę, a linie łączeń biegną rozmaicie - pomiędzy blankami lub poprzez nie.

Na wysokości Migdolu (głównej wschodniej bramy w ceglanym murze wewnętrznym) w murze zewnętrznym również była brama flankowana przez dwie prostokątne baszty (nazywane w wielu opracowaniach pomieszczeniami straży bramnej lub stróżówkami). Baszty mają na zewnątrz po 2 prostokątne okna zaopatrzone od środka w ślady konstrukcji okiennic. Od strony wewnętrznej mają prostokątne drzwi na poziomie ziemi. Wewnętrzne pomieszczenia baszt przykryte są płytami stropowymi. Baszty, podobnie jak mur, zwieńczone są parapetem i półokrągłymi blankami (zachowane nielicznie).

Baszta południowa (lewa patrząc od zewnątrz) zachowała się bardzo dobrze, z drzwiami, 2 oknami, sufitem i kilkoma blankami. Baszta północna (prawa) została nieco uszkodzona w latach 138-161 n.e., za czasów cesarza Antoninusa Piusa (niemal 1200 lat po ich zbudowaniu!) podczas budowy rzymskiego muru dziedzińca otaczającego od zewnątrz ptolemejski pylon rozbudowywanej tzw. "małej świątyni Amona". Zniszczeniu uległa północna ściana boczna baszty, jej narożnik północno-wschodni (który zastąpił trzon kolumny rzymskiego muru) i okno północne. Zachowała jednak sufit, okno południowe, drzwi i kilka blank.

Moje zdjęcia ze stycznia 2026 r.

Plan założenia w obecnym stanie zachowania

Rekonstrukcja strony wschodniej, z oboma murami, basztami muru zewnętrznego i Migdolem:

Przekrój rekonstrukcji - strona zewnętrzna (wschodnia) po lewej:

Rekonstrukcja widoku obu murów:

Plan układu pierwotnego (w tym obu baszt nuru zewnętrznego):

Plan sytuacji obecnej, z małą światynia Amona rozbudowaną w okresie ptolemejskim i rzymskim na północ od pierwotnych bram:

Zewnętrzny mur kamienny z blankami, od wschodu (od strony "pola"), styczeń 2026