Medinet Habu - Migdol czyli brama główna, 1186-1155 p.n.e.

Kompleks światyni grobowej Ramzesa III w Medinet Habu w Tebach Zachodnich (na zachodnim brzegu Nilu we współczesnym Luksorze) stanowił w XII w. p.n.e. prawdziwą twierdzę. Wynikało to z niestabiności epoki - Egiptowi zagrażały liczne rajdy okolicznych plemion, zarówno Libijczyków z zachodu, Nubijczyków z południa, jak i tzw. Ludów Morza z północy. W obręb jego fortyfikacji przeniosło się wielu ludzi, m.in. całe osiedle "budowniczych grobów w Dolinie Królów" - z Deir el-Medina. Wkrótce powstało tu prawdziwe miasto, gęsto zabudowane domami z suszonej cegły na dużej przestrzeni wokół masywu światyni (przetrwałe aż do czasów "koptyjskich", do przybycia Muzułmanów). Mając świadomość zagrożeń, a także pamięć odpartej inwazji Ludów Morza, które zniszczyły imperia epoki brązu: Hetytów, Mykeńczyków i wiele innych, a także korzystając ze swych doświadczeń z kampanii na terenie Syrii i Palestyny, faraon Ramzes III zbudował tu potężne fortyfikacje.

Główna brama (południowo-wschodnia) to tzw. Migdol, biorący swą nazwę od militarnych twierdz bliskowschodnich w tym czasie i zbudowany w dużej części na ich wzór. Ta potężna brama wzniesiona z kamienia (w przeciwieństwie do większości bram i murów twierdz egipskich konstruowanych z suszonych cegieł) przetrwała doskonale i stanowi dziś najlepiej zachowaną starożytną "militarną" bramę Starożytnego Egiptu, a zarazem jeden z najlepszych (o ile nie najlepszy!) przykład bram miast i twierdz epoki brązu - zwłaszcza na Bliskim Wschodzie, gdzie zabytki te prawie w całości uległy destrukcji niemal do fundamentów...

Migdol - główna brama w Medinet Habu, zbudowana w latach 1186-1155 p.n.e., składa się z prostokatnego, trzykondygnacyjnego budynku wieży bramnej z przekrytym płasko przejazdem i prostokątnymi oknami na 2 kondygnacjach powyżej, flankowanego dwiema wysuniętymi, prostokątnymi wieżami zaopatrzonymi w "glacis" - pochyły cokół przyfundamentowy, z oknami zamykanymi drewnianymi okiennicami (zachowały się ślady zawiasów okiennic). Oprócz okien, na murach występują też liczne wsporniki w formie głów pokonanych wrogów. Budowla posiada kamienne blanki (krenelaż) o formie półokrągłej - typowej dla murów obronnych epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (takie były np. w Hattusas, stolicy imerium Hetytów na terenie obecnej Turcji - dziś częściowo zrekonstruowane, zachowały się w przednim, kamiennym murze (przedmurzu) asyryjskiej Niniwy w Mezopotamii (dziś w Iraku), widać je też na licznych płaskorzeźbach, freskach i innych przedstawieniach z tamtej epoki). W przejeździe bramnym przetrwały też zawiasy po wrotach. Oczywiście cały budynek pokryty jest reliefami sławiącymi bogów i Ramzesa III. Kamienna brama była elementem wielkiego muru z suszonych cegieł, który choć dziś mocno zrujnowany, nadal otacza kompleks świątynny prawie pełnym obwodem (zachowały się m.in. ceglane ruiny bramy północno-zachodniej).

Ok. 100 r. p.n.e., za czasów Ptolemeuszy, ponad 1000 lat bo zbudowaniu Migdolu po raz kolejny rozbudowano leżącą na północ od niego tzw. małą świątynię Amona. Ptolemejski pylon świątyni wbudowano w stary ceglany mur obronny i połączono go kamiennym murkiem z północną wieżą Migdolu. Za czasów cesarza Antoninusa Piusa (138-164 n.e.), prawie 1200 lat po budowie bramy dodano dziedziniec przed pylonem światyni otoczony kamiennym murem, który nieco zasłonił od północy "całościowy" widok na bramę.

Obecnie można zwiedzać cały kompleks - wejście znajduje się przed Migdolem, a na teren kompleksu świątyni grobowej Ramzesa III w Medinet Habu nadal wchodzi się przez Migdol.

Wspaniale zachowany i unikalny zabytek militarny starożytnego Egiptu i generalnie epoki brązu, dzięki któremu możemy zobaczyć jak wyglądały bramy miast i twierdz w tamtej odległej o ponad 3000 lat epoce!

Moje zdjęcia ze stycznia 2026 r.

Plan zespołu świątyni grobowej Ramzesa III. Migdol - brama glówna (wschodnia, a właściwie południowo-wschodnia) zaznaczyłem w ramce. Ponadto widać wielki mur z suszonych cegieł z bramą zachodnią (źle zachowaną) oraz, przed Migdolem, kamienny mur przedni (przedmurze) - zrobię dla niego oddzielny wpis

Rekonstrukcja planu za czasów Ramzesa III (bez późniejszych dodatków). Wielki mur z suszonych cegieł z bramą zachodnią i Migdolem (w ramce) + kamienny mur przedni

Plan Migdolu. Przed nim 2 "baszty" bramne muru przedniego

Elewacja zewnętrzna ("wschodnia")

Elewacja wewnętrzna (zachodnia)

Elewacja północna

Elewacja południowa

Rekonstrukcja stanu pierwotnego (wraz z basztą muru przedniego) - przekrój. Widać m.in. wsporniki w formie głów pokonanych wrogów, 3 kondygnacje bramy, okna i krenelaż

Rekonstrukcja elewacji

Wraz z murem przednim

Moje zdjęcie ze stycznia 2026

cdn.