Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Tossa de Mar to bajkowe, średniowieczne miasteczko na wybrzeżu Katalonii, ok. 70 km na wschód od Barcelony i ok. 8 km na wschód od LLoret de Mar. Od 1931 jest Narodowym Pomnikiem Historyczno-Artystycznym. Najstarsza część Tossy - Vila Vella jest otoczona prawie kompletnym pierścieniem murów obronnych z krenelażem, chodnikiem obrońców, schodami na mur, ośmioma wieżami (siedem świetnie zachowanych + ruiny ósmej) i 2 bramami (jedna współczesna i jedna, główna, oryginalna). Na skale nad klifem w najwyższym punkcie górował nad miastem zamek złożony z wieży i nieiwielkiego domu zamkowego, ale pozostały z niego tylko skromne fragmenty murków, gdyż w 1917 r. zburzono go by zbudować obecną latarnię morską.
Tossa to jedyne w Katalonii warowne miasto otoczone murami nad brzegiem morza. Vila Vella i jej uliczki, domy i mury wspinają się na zbocza półwyspu podciętego od strony morza wysokimi, stromymi klifami skalnymi (w tej części obwodu nie było żadnej potrzeby budowy murów). Całość założenia tworzy niezwykle malowniczy krajobraz z pięknymi widokami na Morze Śródziemne. Mury Tossy tworzą też niezwykłą scenografię dla obu plaż w miasteczku. Z tych powodów jest to popularne miejsce turystyczne i zazwyczaj pełne ludzi...
Nadmorski półwysep w czasach przedrzymskich zajmowała Turissa - iberyjska osada plemienia Indigetes. Była też zamieszana w czasach rzymskich (w miasteczku u podnóża półwyspu można zwiedzać ruiny rzymskiej willi). Pierwsza wzmianka o Tossie w średniowieczu pochodzi z 881 r. Miro, hrabia Barcelony w swoim testamencie z roku 966 (tak, roku "Chrztu Polski"!) przekazał Tossę i jej okolice (wraz z 2 kościołami) klasztorowi w Ripoll, ufundowanemu przez jego dziadka. Realną kontrolę nad Tossą
klasztor w Ripoll uzyskał jednak dopiero w 1097 r. W 1158 r. opat Ripoll - Ramon de Berga nadał Tossie przywileje prawne i ekonomiczne, a w 1186 r. przyznał mieszkańcom Tossy tzw. "Kartę zależności i osiedlenia" - akt założycielski średniowiecznego miasta (przywilej osadniczy) kształtujący jego prawa na długie stulecia. Zarządził też wybudowanie zamku w najwyższym punkcie półwyspu w celu ochrony przyszłych mieszkańców. Od tego momentu zaczęła się stopniowa urbanizacja wg praw i regulacji ustanowionych przez opata Ripoll, który pozostał "zarządcą" miasta niemal do czasów współczesnych.
Pierwszy kamienny mur z basztami otaczający miasto wzniesiono w okresie romańskim, na początku XIII w. (wg niektórych historyków już pod koniec XII w. - po 1186 r.). Jednak w 1285 r. miasto zostało zaatakowane, zdobyte i spalone przez Francuzów, którzy zburzyli dużą część murów. W drugiej połowie XIV w. odbudowano mury, broniące głównie przed atakami korsarzy i piratów (od XVI w., gdy ustały ataki piratów, miasto rozrosło się poza murami u podnóża wzniesienia).
Gotycki pierścień murów przetrwały do dziś prawie w pełnym obwodzie wraz z wieżami pochodzi zasadniczo właśnie z drugiej połowy XIV w., choć wg badaczy dolne partie murów i wież są romańskie (początek XIII w.). Niestety zamek nie przetrwał...
Linia murów o długości ok. 300 m podąża za kształtem wzgórza. Od strony nadmorskich klifów na szczycie półwyspu, ze względu na ich wysokość i stromiznę tworzącą naturalną linię obrony, nie wzniesiono murów. Jedynie wierzchołek wzgórza zajmował mały zamek (w miejscu, gdzie dziś wznosi się latarnia morska z 1917 r.). Mur, wzniesiony z nieregularnych, miejscowych kamieni spajanych zaprawą wapienno-piaskową,
zaopatrzony jest w chodnik obrońców i prostokątne blanki z małymi wspornikami w narożach i ze strzelnicami (krawędzie blank, strzelnice, machikuły wież, bramę i inne detale zbudowano z ciosów). W kilku miejscach do wewnętrznej strony muru dobudowano schody prowadzące na chodnik obrońców.
Mur zopatrzony jest w 7 okrągłych baszt. Wszystkie mają masywne dolne kondygnacje dostawione od zewnątrz do muru, a wejścia do sklepionych kondygnacji powyżej muru znajdują się na poziomie chodnika obrońców. Cztery baszty (moja numeracja: 2,3,4 i 6 na planiku) niewiele przewyższają mur. Natomiast trzy wieże (nr 1, 5 i 7) rozmieszczone w węzłowych, strategicznych punktach są większej średnicy i wysokości, a ich zwieńczenie tworzą kamienne machikuły na wspornikach łączonych łukami. Te 3 duże wieże mają swoje nazwy własne: wschodnia - nr 1 - Torre d'en Joanas (Wieża Joanas), zachodnia - nr 5 - Torre de ses Hores (Wieża Zegarowa, Wieża Godzinowa) i największa, południowa - nr 7 - Torre d'Es Codolar lub Torre de l'Homenatge (Wieża Codolar lub Wieża Hołdu).
Powyżej ruin kościoła, a poniżej szczytu wzgórza zajmowanego niegdyś przez zamek (a dziś latarnię) znajdują się ruiny jeszcze jesnej, ósmej, okrągłej wieży.
W średniowieczu do miasta prowadziła tylko jedna brama (moje oznaczenie - A na planiku) - w pobliżu północno-zachodniego narożnika murów, obok Wieży Zegarowej (nr 5), która jej broniła. Jest to portal w murze przesklepiony łukiem półkolistym ze starannie wygładzonych ciosów. Brama zaopatrzona jest w przestrzeń na bronę zamykającą wejście. Po wewnętrznej stronie załamany pod kątem mur obronny oraz przyległe budynki tworzą coś w rodzaju wewnętrznego dziedzińca, a wyjście z niego na ulicę prowadzącą do wnętrza miasta jest zaopatrzone w dodatkowy łuk. Zamknięty dziedziniec, wieża i przyległy budynek pełniły też rolę arsenału. Obok bramy, po wewnetrznej stronie znajdują się schody na chodnik obrońców na murze. Obok Wieży Joanas (nr 1) przy północno-wschodnim krańcu murów znajduje sie współczesna szeroka, wtórna brama (B) stanowiąca obecnie jedyny wjazd do starego miasta dostępny dla pojazdów.
Wnętrze Vila Vella zajmują wąskie, strome, brukowane uliczki i schody, przy których wznoszą się kamienne domy z XV i XVI w. (kiedyś było ich ok. 80), wiele z gotyckimi detalami, zachowujących w większości rozmiary i układ wyznaczony przywilejem lokacyjnym z 1186 r. Koło Wieży Es Codolar znajduje sie duży, gotycki dom zarządców miasta, rządzących nim w imieniu opata Ripoll - obecnie muzeum miejskie (m.in. mozaiki rzymskie). W wyższej części miasta jest też spory budynek średniowiecznego szpitala Tossy, obsługującego pacjentów i pielgrzymów. Działał on aż do 2. połowy XVIII w. Powyżej domów, przy klifie wznosi sie na wpół zrujnowany gotycki kościół Sant Vicenc.
Zamek nie zachował się. Jego ruiny leżące w najwyższym punkcie przylądka, tuż nad ogromnym klifem, zostały rozebrane w 1917 w celu budowy latarni morskiej. Pozostały z niego tylko bardzo skromne resztki niskich murów. Taras wokół latarni jest świetnym punktem widokowym, podobnie jak ścieżki i tarasiki na krawędzi klifów na zachód od niego. W samej latarni znajduje się niewielka ekspozycja muzealna, a pobliżu restauracja.
Miasto poniżej murów jest również ciekawe, z plątaniną uliczek i kilkoma zabytkami, m.in. kościołem parafialnym - częściowo gotyckim, starą kaplicą żeglarzy, romańskim biforium wmurowanym w późniejsza kamienicę i innymi detalami. W jego północno-zachodniej części leżą ruiny rzymskiej willi, z zachowanymi mozaikami, udostępnione do zwiedzania. No i jeszcze 2 plaże z widokiem na mury miejskie...
Moje zdjęcia z 2023 i 2024 r.
Planik z tablicy informacyjnej - numeracja baszt i bram jest moja (A - brama główna, średniowieczna, B - brama wtórna, współczesna)
Zdjęcie z tablicy informacyjnej. numeracja baszt i bram - moja
Moje zdjęcia (2023, 2024):
Część południowa z wieżą Torre d'Es Codolar o Torre de l'Homenatge (nr 7) nad plażą Es Codolar - dawną przystania łodzi rybackich Tossy
Kstrome klify w najwyższejczęści półwyspu, na których kiedyś wznosił sie zamek, a obecnie latarnia morska. Od tej strony nie było potrzeby budowy murów
Od strony wschodniej (od zatoki). Najwyższa tu wieża Torre d'en Joanas (nr 1) i wtórna brama obok niej
cdn.
Strona północna: od baszty nr 1 do nr 5
Strona północna: od baszty nr 1 do nr 5 z wyższej perspektywy
Strona zachodnia: od baszty nr 5 do nr 7
baszta nr 5
baszty nr 5 i 6
baszta nr 7
Od strony wnętrza miasta - z góry
Baszty 7 i 5
baszty 5 i 4
baszty: 4, 3, 2 i 1
baszty: 5, 4, 3
baszty: 5, 4, 3, 2
baszty 2 i 1
baszta 1 i mur nad bramą B (wtórną)
mur nad bramą B (wtórną)
Od strony wnętrza miasta - z dołu
koło baszty nr 5 i bramy A
schody na mur przy baszcie nr 5
koło baszty nr 7 z Domem Zarządców i schodami na mur
baszty nr 1 i 2 na starej fotografii (ekspozycja w latarni)
cdn.
Średniowieczna brama miejska Tossy (A na planiku)
W średniowieczu do miasta prowadziła tylko jedna brama w pobliżu północno-zachodniego narożnika murów, obok baszty nr 5 - Torre de ses Hores (Wieży Zegarowej), która jej broniła.
Portal bramy jest przesklepiony łukiem półkolistym ze starannie wygładzonych ciosów. Przelot bramy posiada u góry przestrzeń na bronę zamykającą wejście, a po bokach prowadnice brony oraz otwory na rygle zamykające wrota. Po wewnętrznej stronie bramy narożnik muru obronnego oraz przyległe budynki tworzą coś w rodzaju wewnętrznego dziedzińca, z którego wyjście na ulicę prowdzi przez kolejną bramę - łuk. Zamknięty dziedziniec, wieża i przyległy budynek pełniły też rolę arsenału. Obok bramy, po wewnętrznej stronie muru znajdują się schody na chodnik obrońców.
Brama z zewnątrz, obok Torre de ses Hores (Wieży Zegarowej, nr 5)
Łuk bramy od wewnątrz
Wewnętrzny dziedziniec utworzony przez 2 ściany muru i przyległe udynki - pełnił funkcję arsenału. Wyjście z dziedzińca do miasta prowadziprzez kolejny łuk bramny. Przy murze schody na chodnik obrońców
Widoczny drugi portal
Schody na mur
W narożniku Wieża Zegarowa broniąca bramy
Widok przez wewnętrzną bramę dziedzińca
Wewnętrzna brama od strony miasta
Widok na dziedziniec z murów
Średniowieczna brama miejska Tossy (A) - detale przejazdu
Przelot bramy zaopatrzony jest u góry w przestrzeń na bronę zamykającą, a po bokach w prowadnice brony oraz otwory rygli zamykających wrota
Ościeże południowe - otwory rygli zamykających wrota
Przestrzeń nad przelotem na podnoszoną bronę
Północne ościeże z otworami rygli
Prowadnice brony
Wtórna brama nowożytna (B na planiku)
Obok Wieży Joanas (nr 1) przy północno-wschodnim krańcu murów znajduje się współczesna, szeroka, wtórna brama (B) stanowiąca obecnie jedyny wjazd do starego miasta oraz dojazd do latarni, dostępny dla pojazdów. Służy też niekończącemu się sznurowi turystów wspinających się z plaży na wzgórze starówki...
Baszta nr 1 - Torre d'en Joanas (Wieża Joanas)
Nazwa wieży pochodzi stąd, że wielu mieszkańców Tossy od XVIII w. nosiło nazwisko Joanas lub Joanassa.
Jest to jedna z 3 dużych wież obwodu murów Tossy - o większej średnicy i wyższych niż "zwykłe" baszty, wystających znacznie ponad koronę muru i zwieńczonych machikułami opartymi na trójstopniowych kroksztynach połączonych łukami. Sklepione kondygnacje wieży ponad murem są dostępne drzwiami na poziomie chodnika obrońców.
Znajduje się na północno-wschodnim krańcu murowanego obwodu. Pełniła bardzo ważną rolę w obserwacji statków przybywających do Tossy w rejonie zatoki i Mar Menuda. Obok tej wieży znajduje się nowożytna, wtórna brama (B).
wnętrze
Na fotografii z 1915 r. - tablica informacyjna przy wieży
Baszta nr 2
Jedna z 4 "zwykłych" baszt Tossy, cylindryczna, dostawiona od zewnątrz do muru, masywna aż do korony muru, wystająca ponad niego tylko jedną kondygnacją dostępną drzwiami z chodnika obrońców. Pierwotnie być może zwieńczona blankami (?). Osadzona na skale (u podstawy z szerszym obmurowanym "cokołem").
Tego typu baszty mogą mieć genezę rzymską - zwłaszcza fortów legionowych z III w. n.e. (jak np. Lugo). Były też popularne w okresie romańskim...
wnętrze
Baszta nr 3
Jedna z czterech "zwykłych" baszt Tossy. Analogiczna jak baszta nr 2.
wnętrze
Baszta nr 4
"Zwykła" baszta, jak nr 2. Trochę schowana za budynkami stojącymi u jej podnóża...
wnętrze
Baszta nr 5 - Torre de ses Hores (Wieża Zegarowa, Wieża Godzinowa)
Nazwa wieży wynika z zainstalowania na niej w XVIII w. zegara i 2 dzwonów. Był to wówczas jedyny publiczny zegar Tossy. Po wybudowaniu nowej dzwonnicy kościoła parafialnego zegar i dzwony zostały tam przeniesione, jednak mieszkańcy nadal używali nazwy Wieża Zegarowa.
Jest to jedna z 3 dużych wież obwodu murów Tossy - o większej średnicy i wyższych niż "zwykłe" baszty, wystających znacznie ponad koronę muru i zwieńczonych machikułami opartymi na trójstopniowych kroksztynach połączonych łukami. Sklepione kondygnacje wieży ponad murem są dostępne drzwiami na poziomie chodnika obrońców.
Wieża najduje się w północno-zachodnim narożniku obwodu, zabezpieczała przedpole miasta od strony najłagodniejszego podejścia - w XIV w. jeszcze wolnego od zabudowy. Wieża zegarowa broniła głównej bramy miasta (A) - jedynej w średniowieczu, która znajduje się tuż obok niej. Była też elementem arsenału urządzonego na dziedzińcu po wewnętrznej stronie bramy. Obok wieży znajdują się schody prowadzące na chodnik obrońców na murze.
obok wieży średniowieczna brama Tossy
od strony wnętrza miasta
Fotografia z początku XX wieku - na tablicy informacyjnej przy wieży
Baszta nr 6
Jedna z czterech "zwykłych" baszt Tossy. Analogiczna do baszt nr 2, 3 i 4
Baszta nr 7 - Torre d'Es Codolar o Torre de l'Homenatge (Wieża Es Codolar lub Wieża Hołdu)
Nazwa Wieża Es Codolar jest stąd, że góruje ona nad plażą o nazwie Es Codolar. Codol po katalońsku znaczy kamyk - żwirowo-kamienista plaża była przez wieki przystanią łodzi rybackich Tossy. Druga nazwa wieży Torre de l'Homenatge (Wieża Hołdu) wzięła się z tego, że znajduje się obok siedziby panów feudalnych Tossy (Palau del Batlle - dziś w tym gotyckim budynku mieści się muzeum miejskie) zarządzających miastem w imieniu opata Ripoll. Zwyczajem było skaładanie przez nich hołdu: wasale przysięgali tutaj bronić zamku swojego pana feudalnego - opata Ripoll.
Jedna z 3 dużych wież obwodu murów Tossy - o większej średnicy i wyższych niż "zwykłe" baszty, wystających znacznie ponad koronę muru i zwieńczonych machikułami opartymi na trójstopniowych kroksztynach połączonych łukami. Sklepione kondygnacje wieży ponad murem są dostępne drzwiami na poziomie chodnika obrońców. Jest to największa wieża murów Tossy.
Wieża Es Codolar znajduje się w południowo-zachodnim narożniku obwodu murowanego Tossy, w miejscu gdzie mur skręca na wchód by dobić do wysokiego klifu. Góruje nad dawną przystanią łodzi rybackich (a dziś małą plażą pomiędzy klifami). Umożliwiała kontrolę statków przybywajacych do miasta od strony południowej i zachodniej.
Od strony wnętrza miasta. Po prawej fragment gotyckiego Palau del Batlle - siedziby zarządców miasta (wasali opata Ripoll)
Zdjęcie z początków XX w. na tablicy informacyjnej przy wieży
Baszta nr 8
Z tej okrągłej wieży o nieznanej pierwotnej wysokości i zwieńczeniu pozostała tylko ruina (nieco ponad połowa obwodu dolnej części). Znajduje się na stoku wzniesienia półwyspu, powyżej ruin gotyckiego kościoła Sant Vicenc, a poniżej miejsca, w którym znajdował się zamek (dziś stoi tam latarnia morska), blisko klifu, wysoko nad miastem. Nie ma fizycznej łączności z murem obronnym Tossy, który kończy sie poniżej - nie wiadomo, czy tu go nie było (początek wysokiego klifu) jak w całej części przyklifowej, czy też się nie zachował. Niejasna jest też relacja tej baszty z murami miasta i zamkiem. Nie zachowały się żadne pozostałości ewentualnego muru pomiędzy miastem, a zamkiem. Wg niektórych źródeł była to baszta zewnętrznego obwodu zamkowego (?)...
Nr 21 na tym planiku:
Po prawej u dołu ruiny gotyckiego kościoła Sant Vicenc
Detale muru
Krenelaż ze strzelnicami i kamiennymi wsporniczkami na narożach
Wtórne (?) przejście przez mur przy Palau del Batlle (dawnej siedzibie zarządców, obecnie Muzeum Miejskim)
Odpływ przez mur z placu przy Palau del Batlle
Nowożytny (?) fragment muru powyżej Torre d'en Joanas
La Estelada - secesjonistyczna flaga Katalonii, na Torre d'en Joanas (2023 r.)
Ostatni post: Kraków (Wawel) - Stołp Nasz najnowszy członek: Etrosil Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
