Zamek w Grudziądzu

Prezentacja do postu o wodociągu w Grudziądzu

Artykuł z 2014 r. o wiązaniach cegieł w zabytkach architektury średniowiecznej w Grudziądzu, wraz z prezentacją z prelekcji. Ze względów objętościowych prezentację podzieliłem dla potrzeb tego postu na dwie części.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/222281/edition/220907/content

Wiązania, cz. 2.

Na dzisiejszej prelekcji Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, (27.11.24), pokazaliśmy z Kolegą, jak rozbiory Polski wpłynęły na postrzeganie historii terenu obecnego Grudziądza. Negatywne konsekwencje są nie tylko dla samego Grudziądza ale i dla kultury polskiej.

Dzisiaj z Kolegą mieliśmy prelekcję na temat bałamutnych informacji w historiografii o spichrzach/spichlerzach w Grudziądzu. Artykuł w załączniku.

Kolejna prelekcja na spotkaniu Koła Miłośników Dziejów Grudziądza.

Artykuł z kategorii historii historiografii Grudziądza w czasach średniowiecza i nowożytnych w od lat 40 XX w. do 1 ćwierci XXI w. Artykuł pokazuje metody niektórych  środowisk uniwersyteckich  w niszczeniu lokalnych badań historycznych , których wyniki nie są po ich myśli.

Artykuł na temat studni na Górze Zamkowej w Grudziądzu. Naukowcy z uniwersytetu w XXI w. nie potrafili dostrzec oryginalności studni z XIII w.

W Kujawsko - Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej jest dostępny BKMDG z artykułem na temat budynków gospodarczych nad Wisłą w Grudziądzu.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283636/edition/280858/content

 Widać wyraźnie, lokacja miasta w tym miejscu, w obrębie murów, lansowana od 1868 r. jest mitem. To była dzielnica spichrzowa, jak w Elblągu. W przyszłym miesiącu zaprezentujemy ze współautorem Kolegą Przemysławem Szachnitowskim dowody na istnienie i zachowanie do naszych czasów zamku średniego kanoników kapituły diecezji chełmińskiej. Zamek ten został w okresie baroku przebudowany, ale jest nadal czytelny.

Od naukowców z uniwersytetu nie otrzymałem odpowiedzi na następujące pytania:

1. Gdzie był zamek kanoników kapituły diecezji chełmińskiej w średniowieczu?

2. Gdzie była szkoła kolegiacka dla diecezji chełmińskiej?

Na bazie istniejącej literatury zaawansowana sztuczna inteligencja zauważa szkołę kolegiacka w Grudziądzu:

https://www.google.com/search?q=szko%C5%82a+%C5%9Bredniowieczna++w+Grudziadzu&sca_esv=abeb4f522ce11e62&ei=-GZAadKMNO-RwPAP-ZnFsAE&ved=0ahUKEwjS6OqZr8CRAxXvCBAIHflMERYQ4dUDCBE&uact=5&oq=szko%C5%82a+%C5%9Bredniowieczna++w+Grudziadzu&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJXN6a2_FgmEgxZtyZWRuaW93aWVjem5hICB3IEdydWR6aWFkenUyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIFEAAY7wUyBRAAGO8FMgUQABjvBUinXlCVDVjHS3ABeACQAQCYAXugAfYTqgEFMTQuMTG4AQPIAQD4AQGYAhOgAukPwgIIEAAYsAMY7wXCAgsQABiABBiwAxiiBMICCBAAGKIEGIkFwgIEECEYCsICBhAAGAcYHsICAhAmwgIIECEYoAEYwwTCAgoQIRigARjDBBgKmAMAiAYBkAYFkgcENC4xNaAH8WOyBwQzLjE1uAfeD8IHCDItMTMuNS4xyAeXAYAIAA&sclient=gws-wiz-serp

Przegląd od AI

W średniowieczu w Grudziądzu funkcjonowała 

szkoła kolegiacka przy kolegiacie św. Mikołaja, która była ważnym ośrodkiem edukacyjnym, kształcącą młodzież w duchu religijnym, oraz prowadzono nauczanie w ramach szkół klasztornych (benedyktynek). Chociaż szczegółowe zapisy z tego wczesnego okresu są skromniejsze, później, w XVII-XVIII wieku, rozkwitł zespół pojezuicki (Kolegium Działyńskich), który stał się słynnym grudziądzkim "Ateneum", oferującym naukę na wysokim poziomie, a nawet wystawiano w nim sztuki teatralne po polsku. 

Główne ośrodki edukacji w średniowiecznym Grudziądzu:

• Szkoła Kolegiacka:Najważniejsza instytucja średniowieczna, związana z kościołem kolegiackim. Była typowa dla tamtych czasów, skupiając się na przygotowaniu duchownych i wykształceniu świeckich (kanoniczne i podstawowe nauki).
• Szkoły Klasztorne:Siostry Benedyktynki prowadziły własną szkołę przyklasztorną, oferując edukację dziewczętom. 

Późniejszy rozkwit i instytucje po-średniowieczne:

• Kolegium Jezuickie(XVII-XVIII w.): Jezuici, którzy przejęli budynki i rozwój edukacji, stworzyli renomowane kolegium (nazywane też Kolegium Działyńskich), które przyciągało uczniów z całych Prus Królewskich i słynęło z wysokiego poziomu nauczania i inscenizacji teatralnych. 

Historia grudziądzkiej edukacji jest ściśle związana z historią miasta, przechodząc od szkół przykościelnych i klasztornych w średniowieczu, przez rozkwit kolegiów jezuickich, aż po rozwój gimnazjów i seminariów w czasach nowożytnych. 

• Historia Grudziądza – Wikipedia, wolna encyklopedia

W połowie XVII wieku powstało kolegium jezuickie, w którym kształciła się młodzież szlachecka i mieszczańska. Dziewczęta mogły pob...

Wikipedia

• Barokowy zespół pojezuicki w Grudziądzu - Wikipedia

W latach 1722–1725 wzniesiono wieżę kolegium oraz skrzydło zachodnie połączone przejściem nad ulicą z jednym ze spichrzów. Pierwsz...

Wikipedia

• Średniowieczna szkoła kolegiacka na terenie obecnego Grudziądza

27 lis 2014 — Średniowieczna szkoła kolegiacka na terenie obecnego Grudziądza | Nasze Miasto.

Nasze Miasto

Pokaż wszystkie

Zgłębiaj tematy w Trybie AI

Odpowiedzi wygenerowane przez AI mogą zawierać błędy. Więcej informacji

Grudziądz to taki Kopciuszek w cieniu Torunia i Chełmna. Przez lata na Forum starałem się na bieżąco prezentować literaturę drugiego obiegu - dorobek moich ok 40 lat działań inwentaryzacyjnych zabytków architektury murowanej Grudziądza z XIII -XIV w., może i wcześniejszej. Tym razem zrobiłem zestawienie wg zagadnień.

W latach 2024 - 25 nowego impulsu nadała współpraca z Przemysławem Szachnitowskim, licencjonowanym przewodnikiem PTTK na Pomorze Zachodnie. Bez tej współpracy zapewne nie kontynuowałbym prac inwentaryzacyjno-badawczych po 2023 roku. Za tę współpracę Koledze ogromnie dziękuję.

Odnalezienie przez Kolegę zapewne fragmentu portalu bramy z głazów narzutowych może mieć znaczenie dla ponownej analizy muru kamiennego na zamku w Toruniu. Czy nie pochodzi on z XII w.?

W załączniku zestawienie z linkami Biuletynów KMDG do Kujawsko - Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.

Kluczowa role odgrywa też materiał porównawczy na tym Portalu, podany przez prawie 20 lat przez Użytkowników. Nie bez znaczenia jest tez wspaniała atmosfera, kreowana przez Administratora i założyciela portalu Kolegę Becika. Dziękuję i pozdrawiam. Marek

Dla lepszej jakości odczytu załącznika do poprzedniego postu podaje też zapis w Wordzie

350 lat temu, 224 stycznia 1676 r. w Grudziądzu powstała filia papieskiej uczelni Collegium Urbanum. Funkcjonowała do pierwszego rozbioru Polski, prawie 100 lat

9 lat temu w wielokrotnie podawanym Biuletynie Koła Miłośników Dziejów Grudziądza zamieściłem ten dokument w języku łacińskim, s. 13 - 16. Biuletyn dotyczy 800 lat szkolnictwa na ziemiach polskich i miejscem Grudziądza w tej historii.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/226500/edition/225171/content

Obecnie przy pomocy sztucznej inteligencji podaję treść tego dokmentu:

Mathius  Bystram, dei gratia episcpus Argivensis  etc. Administrator . Universis et singulis, quorum interest, notum testumque facimus, comparuisse corum nobis officioque nostro administratoriali  personaliter  Adm. Rudum Andream Więckowic, archipresbyterum et praepositum Graudentium, alumnum Collegi Urbani de propaganda FIDE, et infrascriptum instrumentum coniunctionis inter alumnos S. Sedis apostolacie, sacerdotes saeculares pruthenos , pro fide sancta catholica , cum inscriptione duorum millium florenum polonicom  ad efectum missionis in hac provincia per alumnos s. Sedis perficiendae in parta copia obtulisse, petiique, ud illud ad Acta Officii nostri pro futurus rei memoria suscipi sibique in forma solita authentica extradi mandaremus. Cuius quidem instrumenti talis, qui sequitur, tenor:

         Agnoscimus, qualiter per dei omnipotentis gratiam ad vinensam Christi sanguine fundatum vocati, eam excolere ad mairem redemptoris nostri gloriam, ecclesiae miliatantis decorem atque orthodoxae fidei catholicae Romanae dilationem , iuxta brevia et rescripta apostolica consevandam et propagandam simus obstricti. Haec nos pro voto et prossesione nostra humillime amplectendo, ne videamur gratiarum et sumptuum s. sedis apostolacie immentores, quibus non solum nos educatos sed etiam in hunc finem liberaliter institutos esse non diffitemur, necessum est, ut non superficientenus institutis et votis, verum realiter et sincere iuxta praescriptum sedis apostolicae in missionibus satisfaciamus  et iuramenta nostra adimpleamus.

Cum autem ecclesiastiscis negotiis curisque animarum , asumptis parchis , implicemur , que sunt vocationis et instituti nostri, utiliter agere, et prout par Est, exequi non valemus , iderico nos omnes  in uniwersum Alumni  s. sedis apostolicae , sacerdotes saeculares  tam in regali  quam in ducali Prussia existentes , declaramus et obligamus , quotannis , quousque vixerimus , de facultatibus nostris , quas ope divina possidemus, pro Missionariisde gremio alumnorum  tantum sedis apostolicae per s. Congregationem de propaganda fide institutis  in partibus nostria utriusque Prussiae aliisque dominiis et regnis septentrinalibus, pro viribus nostris  certam pensionem collaturos , de bonis vero possessis et possidendis , tam mobilibus quam immobilibus , omnique supelectili domestica et rebus morte derelictis quartam partem bonorum pro necessitate korundem Alumnorum Missionarium iuxta dispositionem S. Congregatonis de propaganda  fide ad manus reveredissimi praefecti nostri consignaturos.

Si quidem ordinamur  ad salutem animarum in haereticis procurandam converstionem nostram et vitam ad praescriptum ss.canonum dirigere petimus, ad quem eundem finem , invocato Numine div ino et implorato  S. Adalberti Episcopi et Martris missonari et patroni Prussiae patrocinio, Collegium sub titulo eiusdem  S. Adalberti Epicopi et Martyris in hoc eadem provincia  inter Alumnos  S. Sedis apostolicae sacerdotes tantum saeculares per S. Congregationem  de propaganda fide erigi, illudque constitutionibus sanctis  statui nostro competentibus muniri et fulciri.

Illustrissimum ac Reverendissimum Dominum Episcopum Culmensem pro tempore existentem vel eius Vicarium eidem Collegio Missionariis et Alumnis in utraque Prussia et aliis reguis septentrionalibus praefici humillime supplicamus.

Quam declarationem  et obligationem nostram , approbante et ratificante s. sede apostolica et acceptante eam S. Congregatione de propaganda fide,in divina benedictione adimpleturos nos pollicemur.

Ad quo quidem Collegium inter alumnos erigendum atque missionem in utraque Prussia per alumnos s. sedis exequendam dictus comparens Adm. Rudus Andreas Więckowic, debita reverentia erga s. Congregationem de propaganda fide in vim recepti in alma Urbe beneficie motus, sigularique zelo propagandae fidei orthodoxae et salutis animarum in haereticis procurandae accensus, in bonis paternis summam duorum millium florenorum polonicalium Collegio S. Adalberti inter Alumnos instituendo inscribit, in personam Perillustris  et Reverendissimi Domini, domini Matthiae Bystram, dei et s. sedis apostolicae gratia Episcopi Argivensis , sede vacante episcopatus  Culmensis administratoris moderni, resignat, in maiorem assecuratinem summae inscriptae domum paternam lapideam cum partis  et suis attinetiis in civitatae Graudentinensi dioecesis Culmensis eidem Collegio per modum hypothecae obligat.

Insuper idem Comparens ulteriori devotione in Alumnos ductus , Collegio praefato S. Adalberti supellectilem propriam , tam sacram , quam domesticam , libros omniaqae habita et habenda , possesa et possidenda , acquisita et in posterum acquirenda , mobilia et immobilia applicant, dat et irrevocalibiter donat hac sua personali comparitione  et propariae manus subscriptione cum appensistione sigilli.

Quia igitur suprascripta coniunctio inter Alumnos s. sedis apostolicae pro orthodoxa fide catholica Romana , pro salute animarum  in obesquium provinciae et affictae christianitatis inter haereticos degentis , atque etiampro gloria et maiori merito Alumnorum cedere debet , nec repugant ss. Canonibus  s. matris ecclesiae : Proinde ad instantiam praedicti Adm. R. Andrae Więckowic, archipresbyteri et praepositi Graudentini illam ipsum Actis Officii nostri inductam , in forma hac authentica extradi sigilloque nostro communiri mandavimus.

Culmensae, solito nostrae circa ecclesiam cathedralem ressidentiae loco die XXIV mentis Januarii Anno Domini MDCLXXVI.

Loc. Sig. Officii.           Loc. Sig. Adm. Rnd. Praepositi        Loc. Subsriptionis manus      

Tłumaczenie za pomocą:

https://www.webtran.pl/latin/do-polski/

Mathius Bystram, z łaski Bożej biskup Argive itd. Administrator. Powiadamiamy i zaświadczamy wszystkim zainteresowanym, że Adm. Rudum Andreas Więckowic, archiprezbiter i prefekt Graudentium, student Urban College propagandy FIDE, osobiście się nam ukazał i ofiarował niżej podpisany dokument zjednoczenia między studentami apostolatu Stolicy Apostolskiej, księżmi świeckimi Pruthes, dla świętej wiary katolickiej, z inskrypcją dwóch tysięcy florenów polskich na potrzeby misji w tej prowincji przez studentów Stolicy Apostolskiej w otrzymanej kwocie, i poprosiliśmy o jego przyjęcie i dostarczenie nam w zwykłej, autentycznej formie dla Acta Officii nostri na przyszłą pamiątkę w tej sprawie. Treść tego dokumentu jest następująca:

         Uznajemy, że wezwani łaską Boga Wszechmogącego do Kościoła założonego na krwi Chrystusa, jesteśmy zobowiązani do pielęgnowania go dla większej chwały naszego Odkupiciela, piękna Kościoła Walczącego i szerzenia ortodoksyjnej wiary rzymskokatolickiej, zgodnie z breve'ami i reskryptami apostolskimi. Z pokorą przyjmujemy te rzeczy dla naszego ślubu i naszego postępu, aby nie wydawać się naśladowcami łask i wydatków apostolatu Stolicy Apostolskiej, przez co nie zaprzeczamy, że zostaliśmy nie tylko wykształceni, ale i hojnie wyświęceni do tego celu. Konieczne jest, abyśmy nie wypełniali naszych ślubów i przysiąg powierzchownie, ale prawdziwie i szczerze, zgodnie z nakazem Stolicy Apostolskiej, w naszych misjach i wypełniali nasze przyrzeczenia.

Ponieważ jednak jesteśmy zaangażowani w sprawy kościelne i opiekę duszpasterską, przyjąwszy obowiązki, które są zgodne z naszym powołaniem i instytucją, a których nie możemy wypełniać w sposób pożyteczny, dlatego też, jak przystoi, oświadczamy, że my wszyscy, absolwenci Stolicy Apostolskiej, księża świeccy żyjący zarówno w Prusach królewskich, jak i książęcych, oświadczamy i zobowiązujemy się, że każdego roku, dopóki żyjemy, z naszych uprawnień, które posiadamy z Bożą pomocą, będziemy oddawać Misjonarzom z owczarni absolwentów Stolicy Apostolskiej wyłącznie za pośrednictwem Świętej Stolicy Apostolskiej. Kongregacja Rozkrzewiania Wiary, ustanowiona w naszych częściach Prus oraz innych północnych dominiach i królestwach, otrzyma pewną rentę według naszych środków, a z dóbr posiadanych i do posiadania, ruchomych i nieruchomych, oraz ze wszystkich dóbr domowych i rzeczy pozostałych po śmierci, czwarta część dóbr zostanie przekazana potrzebującym Studentom Misjonarzom zgodnie z zarządzeniem Świętej Kongregacji Rozkrzewiania Wiary, aby została przekazana w ręce naszego najczcigodniejszego prefekta.

Jeśli istotnie jesteśmy wyświęceni, aby zabiegać o zbawienie dusz wśród heretyków, prosimy, aby nasze nawrócenie i nasze życie kierowały się przepisami świętych kanonów. W tym celu, wzywając Boskiej Boskości i błagając o opiekę św. Wojciecha, biskupa i męczennika, misjonarza i patrona Prus, Święta Kongregacja Rozkrzewiania Wiary eryguje w tej samej prowincji Kolegium pod imieniem tegoż św. Wojciecha, biskupa i męczennika, spośród alumnów Stolicy Apostolskiej, wyłącznie księży świeckich, i aby zostało ono wzmocnione i wsparte świętymi konstytucjami właściwymi dla naszego państwa.

Pokornie prosimy Najjaśniejszego i Najczcigodniejszego Lorda Biskupa Culmensa, obecnie piastującego urząd, lub jego Wikariusza, o powierzenie mu pieczy nad tym samym Kolegium Misjonarzy i Studentów w Prusach oraz innych północnych królestwach.

Które to oświadczenie i nasze zobowiązanie przyrzekamy wypełnić z Bożym błogosławieństwem, za zgodą i ratyfikacją Stolicy Apostolskiej oraz przyjęciem przez Świętą Kongregację Rozkrzewiania Wiary.

W tym celu należy utworzyć Kolegium wśród studentów i wysoko ocenić jego misję.

W tym celu, aby ustanowić Kolegium wśród studentów i przeprowadzić misję w obu Prusach przez studentów Stolicy Apostolskiej, wspomniany towarzysz, Adm. Rudus Andreas Więckowic, poruszony należytą czcią wobec Świętej Kongregacji Rozkrzewiania Wiary na mocy otrzymanego w Świętym Mieście beneficjum i rozpalony szczególną gorliwością o rozkrzewianie Wiary Prawosławnej i zbawienie dusz wśród heretyków, zapisuje w swych dobrach ojcowskich sumę dwóch tysięcy florenów polskich na założenie Kolegium św. Wojciecha wśród studentów, rezygnuje w osobie Najjaśniejszego i Najczcigodniejszego Pana, Pana Macieja Bystrama, z łaski Boga i Świętej Stolicy Apostolskiej, biskupa Argegno, obecnego administratora wakującej stolicy biskupstwa chełmińskiego, i jako większe zabezpieczenie wpisanej sumy, wiąże swój ojcowski kamienny dom wraz z częścią i jego przynależnościami w mieście Graudeninensi, diecezja chełmińska, temu samemu kolegium w drodze hipoteki.

Ponadto ten sam Wnioskodawca, powodowany dalszym oddaniem Studentom, stosuje, przekazuje i nieodwołalnie przekazuje wyżej wymienionemu Kolegium św. Wojciecha jego własne rzeczy, zarówno kościelne, jak i domowe, wszystkie książki będące w posiadaniu i do posiadania, posiadane i do posiadania, nabyte i do nabycia w przyszłości, majątek ruchomy i nieruchomy, przez niniejsze osobiste stawiennictwo i podpis własnoręczny z przyłożeniem pieczęci.

Dlatego też, ponieważ wyżej wymieniona unia między Studentami Stolicy Apostolskiej dla ortodoksyjnej wiary rzymskokatolickiej, dla zbawienia dusz w służbie prowincji i chrześcijaństwa wśród heretyków, a także dla chwały i większych zasług Studentów, musi ustąpić, a nie być odrzucona przez święte Kanony świętej matki Kościoła: Dlatego na prośbę wyżej wymienionego Adm. R. Andriusa Więckowica, archiprezbitera i proboszcza Graudentum, nakazaliśmy, aby ta sama unia wprowadzona w Aktach naszego Urzędu została wydana w tej autentycznej formie i zakomunikowana pod naszą pieczęcią.

Culmensae, w naszym zwykłym miejscu zamieszkania wokół katedry, 24 stycznia roku Pańskiego 1676. Miejsce podpisania. Oficjum. Miejsce podpisania. Adm. Rnd. Prefekt. Miejsce podpisania.

 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

To robocze, mechaniczne tłumaczenie nie pozostawia żadnej wątpliwości. W   Grudziądzu , na bazie wcześniejszej szkoły kolegiackiej powstała filia uczelni papieskiej.

Link do informacji o Collegium Urbanum

https://www.archiviostoricopropaganda.va/content/archiviostoricopropagandafide/en/la-congregazione/collegio-urbano.html

Errata:

Jest:

350 lat temu, 224 stycznia 1676 r. w Grudziądzu powstała filia papieskiej uczelni Collegium Urbanum. Funkcjonowała do pierwszego rozbioru Polski, prawie 100 lat

Poprawnie:

350 lat temu, 24 stycznia 1676 r. w Grudziądzu powstała filia papieskiej uczelni Collegium Urbanum. Funkcjonowała do pierwszego rozbioru Polski, prawie 100 lat

Dlaczego przeoczono akt założycielski seminarium misyjnego w Grudziądzu, fili Collegium Urbanum w Rzymie?

W artykułach ks. Wiktora Prądzyńskiego z 1960 r., s. 191 – 193

Tzw. Akademia Chełmińska

https://ojs.academicon.pl/np/article/view/7290/6863

oraz Pawła Chmieleckiego

Zarys dziejów szkolnictwa chełmińskiego, Rocznik Grudziądzki, T.4: 1965, s. 46-47

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/68167/edition/74684/content

jest zapewne odpowiedź, dlaczego przeoczono dokument założycielski seminarium w Grudziądzu. Otóż w tym samym roku 1676 powstały dwa seminaria , prowadzone przez misjonarzy. W styczniu założono seminarium Grudziądzu a miedzy 17.11.1676 – 8.01.1677 w Chełmnie.

Szkoły zostały założone przez różne domy misyjne. Seminarium w Chełmnie nie miało nic wspólnego z Collegium Urbanum w Rzymie.

Ten sam rok powstania seminariów zmylił badaczy, że dokument dotyczący Grudziądza nie został przeczytany.

Zasugerowano się tylko notką od wydawcy dokumentu nr 1190, s. 14.

Treść dokumentu od publikacji w1887 r. była przez pokolenia badaczy przeoczona.

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/226500/edition/225171/content

Odnalezienie seminarium misyjnego w Grudziądzu, filii uczelni papieskiej,  jest kolejnym dowodem źródłowym , że X. Froelich w 1868 r. zasugerował istnienie miniaturowego miasta w obrębie murów obronnych od końca XIII w.

W świetle dokumentów źródłowych lokacja tu miasta w 1291 roku oraz budowa zamku przez Krzyżaków w połowie XIII w. jest fikcją.

1. Froelich tylko krótko przed śmiercią zdążył zweryfikować pogląd o budowie zamku z kamienia i cegły. Uznał w 1889 r., że zaczęli go budować Prusowie a następnie ceglany postawili Polacy przed Krzyżakami.

W XXI w. wydano wiele prac o średniowiecznym Grudziądzu, z udziałem naukowców akademickich. Ich treść nie różni się od stereotypu wypracowanego przez pioniera badań historycznych Grudziądza Xavera Froelicha. Do tej fikcji kolejni badacze dokładali i dokładają swoje „trzy grosze”.

Fragmenty z dzieła X. Froelicha pokazują, jak przeoczył seminarium misyjne w Grudziądzu

Xaver  Froelich

Geschichte des Graudenzer Kreises

[Historia powiatu grudziądzkiego]

Graudenz 1868

[fragment]

Tłumaczenie z oryginału niemieckiego

 Adam Wolnikowski

Rękopis tłumaczenia polskiego pośmiertnie przygotował w formie drukowanej

Marek Szajerka

s.125 - 127

Archiwum miejskie podaje następujących rektorów miejskiej ewangelickiej szkoły:

W roku 1799 Grudziądz posiadał następujące szkoły :

1. Łacińska szkoła ewang. religii, 2 klasy z 27 wzgl. 37 uczniami pod rektorem Lausmann i konrektorem Schwarz. Pierwszy otrzymywał 120 talarów dochodu i 180 talarów Emolumente [dochodów ubocznych], ostatni pobierał 123 talary pensji i 200 talarów Emolumente.*) ..[4]
2. Niemiecka szkoła ewangelickiej religii, jednoklasowa z 31 uczniami, których czytania, pisania i religii uczył kościelny i nauczyciel szkolny Weighardt. Pobierał 31 talarów pensji i 120 talarów Emolumente.
3. Niemiecka szkoła ewangelickiej religii na przedmieściu, jednoklasowa z 65 uczniami, która także uczyła czytania, pisania i religii, z nędznie uzdolnionym nauczycielem Kongehl, który za to od każdego dziecka pobierał 3 gr tygodniowo.

4. Katolicka szkoła, takiego samego ułożenia, przez 30 uczniów uczęszczana, pod nauczycielem Cyrankiewiczem, urzędowe oskarżenie wykazuje, że był on pijakiem, pobierał 50 talarów i tygodniowo 20 gr opłaty szkolnej.

s.111.O protestantyzmie w Grudziądzu

Pierwsze ślady wiary luterskiej sięgają w dwudziestolecie szesnastego wieku. 1524 podróżowała komisja 50 koni silna, z Królewca do Pressburg [Bratysława] przez Grudziądz. Pomiędzy innymi znajdował się biskup Erhard Queis von Riesenburg [z Prabut], który na skutek prośby starosty Jana Sokołowskiego pierwsze luteranizmowi  korzystne kazanie                  w grudziądzkiej farze odprawił. Pomimo, że przed rokiem 1552 żaden właściwy luterański pastor w Grudziądzu nie był czynny, na wstępie dokumentu  z 1533 r. wymienione zmniejszone dochody miejscowego proboszcza prawdopodobnie powiązane było                            z zmniejszeniem się ilości ludzi należących do starego kościoła. W kronice kościoła ewangelickiego z 1863 r. w Grudziądzu, otworzył król Zygmunt August, który był zwolennikiem tej nowej wiary i ja popierał w dniu 15 kwietnia 1569 r. kościół Św. Ducha ewangelickiemu kultowi.††) Prawie że równocześnie katolicki miejscowy ksiądz Mathias               a Strepcz tej nowej nauce się przyłączył i gdy w 1572 r. z śmiercią uszedł, zdawało się,                   że katolicyzm w Grudziądzu wygasł. Ci mieszkańcy, którzy bez duszpasterza zostali,  [5]  

[1] *) Jest bardzo pożałowania godne, że nazwiska dzielnych nauczycieli, których Grudziądz posiadał od roku 1585 do 1656 nie utrzymały się. Jak podaje autor opracowania „Bürgerliches Leben in Graudenz während der ersten Hälfte des 17 Jahrhuderts” in dem BD. V der Altpr. Monatsschrift Seite 1 ff, zwłaszcza tam wydrukowane spisy pozostałych książek, wykazują, że w owych czasach była pilna naukowa podstawa u wszystkich mieszczan miasta, która u niektórych nawet do prawdziwej uczoności się wykształciła.

[2] **) Bach pobierał 130 fl pensji, trzy razy gratyfikację w roku i pieniądze jarmarkowe, które były do podziału  z kantorem i organistą.

[3]) Lamb i jego następcy mieli wolne utrzymanie, wolne mieszkanie i 80 fl w gotówce.

[4] *) Pensja ta został przez Quartalsgelder  ewangelickich mieszkańców zakwestionowana.

[5] ††) Interesujące miejsce w dokumencie nadania brzmi: concedimus civitati nostrae praefatae (Graudenz) omnibusque ejusdem incolis liberam facultatem, verbum dei juxta doctrinam Prophetarum, Christi et Apostolorum ac Augustanam confesionem ... in ecclesia sub praepositura spiritus sancti praedicandi et administrandi. Całkowity dokument jest w kronice gminy ewangelickiej w Grudziądzu, która w 1863 została wydana, wydrukowano tam mylnie słowo praepositura, co oznacza probostwo. Treść nadania została przez to zniekształcona.

Wg automatycznego tłumaczenia w przypisie 5 jest informacja o wyznawaniu swobodnego kultu dla ewangelików w kościele p.w. Ducha Świętego

Udzielamy naszemu wyżej wymienionemu miastu (Graudenz) i wszystkim jego mieszkańcom bezpłatnej władzy głoszenia i administrowania Słowa Bożego według nauki Proroków, Chrystusa i Apostołów oraz Wyznania Augustyna ... w kościele pod kierownictwem Ducha Świętego.

Dla przypomnienia, w 2018 r. podjąłem się analizy dzieła X. Froelicha. Przypuszczalnie przez 150 lat takiej analizy nie przeprowadzono.

Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Nr 3:2018

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/223894/edition/222300/content

Rektor tej szkoły Jakob Schmidt był także autorem podręcznika do ortografii języka polskiego, przeznaczonego dla Niemców.

Zob. Biuletyn Koła Miłośników Grudziądza, Nr 22:2018

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/223965/edition/222351/content

Sztuczna inteligencja o cysterskich korzeniach Grudziądza

https://www.google.com/search?q=cysterskie+korzenie+Grudzi%C4%85dza&oq=cysterskie+korzenie+Grudzi%C4%85dza&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigAdIBCTE1NTc2ajBqNKgCALACAQ&sourceid=chrome&ie=UTF-8

Przegląd od AI

Cysterskie korzenie Grudziądza to 

stosunkowo nowa teza historyczna, wskazująca na toże początki miasta w I połowie XIII wieku były silnie związane z próbą fundacji klasztoru przez biskupa misyjnego Chrystiana. Odkryte relikty architektoniczne sugerująże cystersi mieli odegrać kluczową rolę w chrystianizacji i zagospodarowaniu tych ziem. 

Grudziądz Nasze Miasto +2

Oto najważniejsze fakty dotyczące cysterskich korzeni Grudziądza:

• Fundacja Biskupa Chrystiana:Badania naukowe (m.in. sesje "Grudziądz miastem Chrystiana" z lat 1997-1998) wskazująże w latach ok. 1216-1222, na terenie obecnego Grudziądza (w okolicy obecnej ulicy Klasztornej/Wodnej), zaczęto budowę klasztoru cysterskiego.
• „Niedokończony” klasztor:Inwestycja ta prawdopodobnie nie została ukończona z powodu burzliwej sytuacji politycznej, najazdów pruskich oraz problemów samego biskupa Chrystiana, co doprowadziło do porzucenia projektu na rzecz zakonu krzyżackiego.
• Relikty romańskie:Archeolodzy odnaleźli w Grudziądzu relikty późnoromańskie, które wiąże się z tym niedoszłym klasztorem. Wskazują one na wysoki poziom kultury budowlanej w tym okresie.
• Wpływ na urbanistykę:Teza o „mieście-klasztorze” (autorstwa m.in. prof. K. Zielińskiej-Melkowskiej) sugerujeże pierwotny układ przestrzenny miasta mógł być kształtowany przez plany cysterskie.
• Tradycje zakonne:Choć cystersi nie osiedli tu na stałe, obszar ten pozostał miejscem o silnym charakterze kościelnym, co w późniejszych wiekach zaowocowało powstaniem innych zgromadzeń (np. benedyktynek). 

Grudziądz Nasze Miasto +4

Odkrycia te zmieniły postrzeganie początków Grudziądza, przesuwając ciężar akcentów z wczesnego osadnictwa wojskowego na znaczącą rolę misyjną cystersów na pograniczu polsko-pruskim. 

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy +1

• Relikty niedokończonego klasztoru cysterskiego w Grudziądzu

28 lis 2016 — Po kolejnych 30 latach, m.in. na sesjach naukowych Grudziądz Miastem Chrystiana (l.1997-1998) wyłoniły się cysterskie korzenie. Cy...

Grudziądz Nasze Miasto

• B I U L E T Y N

Grudziądz jako miasto klasztor wg tezy śp. dr hab. K. Zielińskiej – Melkowskiej prof. UMK – odkrywczyni cysterskich korzeni Grudzi...

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

• Czytanie wiązań murów ceglanych ze średniowiecza nie jest ...

architektonicznych, wskazujących, że klasztor cysterski w stylu późnoromańskim zaczęto budować na terenie obecnego Grudziądza w l.

Forumoteka

Pokaż wszystkie

Zgłębiaj tematy w Trybie AI

Odpowiedzi wygenerowane przez AI mogą zawierać błędy. Więcej informacji