Zamek w Grudziądzu

35 lat temu mediewistka Profesor Krystyna Zielińska - Melkowska odkryła cysterskie korzenie Grudziądza. Do Swojego nowatorskiego projektu badawczego zaangażowała badaczkę cysterskiego Wąchocka Profesor Krystynę Białoskórską. Bez tego dorobku badawczego na poziomie akademickim, (UMK, PAN), w przypadku Grudziądza nadal tkwilibyśmy w poglądach Xavera Froelicha z XIX w.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Krystyna_Zieli%C5%84ska-Melkowska

Na Forum wielokrotnie wskazywałem na zaniedbanie i zacofanie badań nad średniowiecznym Grudziądzem. Hasło Grudziądz, zredagowane w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk jest tego wymownym przykładem.

Wystarczy przeczytać bibliografię do opracowanego hasła. Zasadniczo badania zatrzymały się na Roczniku Grudziądzkim z 1960 r.

https://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=843&q=Grudzi%C4%85dz&d=0&t=0

Hasło zostało opracowane w latach 2010 – 2020.

60 lat zacofania w rozwoju badań historycznych Grudziądza. Granty wydane zostały  na przepisanie informacji ze starych opracowań, w tym z XIX w. 

Te dwie pozycje dotyczące kościoła św. Mikołaja są przykładem przysłowiowego wylania dziecka z kąpielą.

W tych pracach wnikliwe analizy dopasowano do fikcyjnych lat budowy kościoła św. Mikołaja, rzekomo zasadniczo w XIV w. Datację oparto na błędnym założeniu J. Kohte, że pierwszym kościołem, gdzie zastosowano wiązanie gotyk polski był kościół św. Jakuba w Toruniu, z początku XIV w.

W artykule o chrzcielnicach przyjęto założenie lokalizacji pierwotnej.

We wnioskowaniu końcowym np. chrzcielnica została „odmłodzona” o ok. 100 lat.

Autor nie wziął pod uwagę, że w XVIII w. przeniesiono do kościoła  św. Mikołaja np. części wyposażenia kaplicy zamkowej.

Janusz Maciej Nowiński*

Późnoromańska chrzcielnica z kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu–import z Gotlandii[tekst

żartpolską wersją artykułupomiędzy w„Architekt”2023, 3(75) w j. angielski, z smarem

składu ipaginacji pierwotnej edycji:Późnoromańska chrzcielnica z kościoła św. Mikołaja

KościółWGrudziądz –import z Gotlandii

https://www.academia.edu/122805444/P%C3%B3%C5%BAnoroma%C5%84ska_chrzcielnica_z_ko%C5%9Bcio%C5%82a_%C5%9Bw_Miko%C5%82aja_w_Grudzi%C4%85dzu_import_z_Gotlandii_tekst_jest_polsk%C4%85_wersj%C4%85_artyku%C5%82u_opublikowanego_w_Architectus_2023_3_75_w_j_angielskim_z_zachowaniem_sk%C5%82adu_i_paginacji_pierwotnej_edycji_Late_Romanesque_baptismal_font_from_St_Nicholas_Church_

DZIEDZICTWO ARCHITEKTONICZNE Dziedzictwo architektoniczne Badania cyfrowe bazyliki kolegiackiej Badania oraz adaptacje  budowli sakralnych i obronnych w Grudziądzu Ewa Łużyniecka Franciszek Hackemer pod redakcją Ewy Łużynieckiej Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 2024 Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 201

https://dbc.wroc.pl/Content/126977/dziedzictwo_architektoniczne_2024.pdf

Odnośnie  Dąbrówna dałem link do informacji o odkryciu zaginionego miasta Dąbrówna

https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/warminsko-mazurskie-mury-miejskie/dabrowno-2/#post-17366

Porównuje tę kwestię do własnych poszukiwań lokacji miasta Grudziądza w innym miejscu.

Może się to Komuś przyda. Historycznie, dowodnie w XIII w. Grudziądz leżałna terenie staropruskiej Pomezanii, w widłach Ossy/Mokrej, wg nazewnictwa Kacpra Henenbergera z XVI w.

 W wywiadzie, opublikowanym 22 marca 2026 r.,  dr Arkadiusz Koperkiewicz Uniwersytetu Gdańskiego podkreślił:

Już w 2022 roku archeolodzy znaleźli dowody, że Zamkowa Góra w Starym Mieście kryje ślady krzyżackiego założenia wykraczające daleko poza granice fortyfikacji. Przeprowadzono odkrywki sondażowe oraz prospekcję podwodną brzegów jeziora. Jesienią 2025 roku w pełni potwierdzono te przypuszczenia.

Jak podkreślił dr Koperkiewicz, badania zaginionych miast średniowiecznych to fenomen ostatniej dekady w polskiej archeologii. Postęp w tej dziedzinie stał się możliwy dzięki upowszechnieniu technik nieinwazyjnych, a kluczową rolę odgrywa geofizyka.

Już 30 lat temu, za wysunięcie tezy, że lokacja miasta Grudziądza miała miejsce w innym miejscu a nie w obrębie średniowiecznych murów obronnych zostałem przez naukowców uniwersyteckich a za nimi osoby zajmujące się badaniem historii regionalnej hobbistycznie skazany na ostracyzm. Odnośnie moich badań zastosowano, jak to się  teraz nazywa hejt i cenzurę prewencyjną.

Była i jest to kara za to, że ośmieliłem się wykazać, iż pionier badań Grudziądza, niemiecki badacz X. Froelich w 1868 roku błędnie wskazał teren lokacji miasta. Dokumenty przez niego opublikowane wskazują na inne miejsce.

W zasadzie tylko, zastosowaniem aparatu naukowego, mogłem publikować wyniki swoich badań historycznych. Za publikację moich artykułów Redaktor BKMD też miał nieprzyjemności ze strony akademickiego środowiska naukowego.

Grudziądz miejsce lokacji w XIII w.

Artykuły w Biuletynach Koła Miłośników Dziejów Grudziądza

1. Szajerka M. Terytorium Grudziądza w świetle przywilejów lokacyjnych. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza 2009, R.VII, nr 21(213), ss.4.
2. Szajerka M., 770 rocznica lokacji Grudziądza wg lustracji województwa chełmińskiego z 1664 r. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza R.:2010, nr 38 (267) z d. 8.12.2010, ss.8.
3. Szajerka M., Grudziądz jako przedzamcze w okresie średniowiecza i czasach nowożytnych, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza RIX: 2011, nr 15 (284) z d.11.05. 20011, ss.4.
4. Szajerka M. Szkoła kolegiacka na obecnym Rynku w latach 1218 (?) – 1772, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza R.X: 2012, nr 28 (333). ss.8.
5. Szajerka M., Kościół św. Jerzego na Rybakach – o zaginionej tożsamości Grudziądza, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza 2015, nr 40 (452).
6. Szajerka M., Podobieństwo w rozplanowaniu Grudziądza i Starej Warszawy, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XIV:2016, nr 4 (457), z d. 3.02.2016, ss.8.
7. Szajerka M., 60 lat makiety Grudziądza współautorstwa Jerzego Frycza – konserwatora zabytków z Torunia, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XIV:2016, nr 30 (483), z d.5.10.2016, ss.12.
8. Szajerka M., Nazwa Bramy Łasińskiej w dokumentach z XV-XVI w. Analiza tekstów źródłowych, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XIV:2016, nr 35 (488),                          z d.16.11.2016, ss.12.
9. Szajerka M., Datacja przywileju lokacyjnego Grudziądza wg kalendarza rzymskiego, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XV:2017, nr 20 (517)                        z d. 10.05.2017, ss.8.
10. Szajerka M., 150. Rocznica wydania dzieła Xaverego Froelicha Geschichte des Graudenzer Kreißes, [Dzieje powiatu grudziądzkiego] 1868-2018. Dzieje powiatu grudziądzkiego z 1868 r., jako źródło historyczne., Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza , Rok XVI:2018, nr 3 (541)                       z d. 17.01.2018, ss.24.
11. Szajerka M. Prawo chełmińskie i jego zgodność z tezą o pierwotnej lokacji miasta Grudziądza po północnej stronie Kanału Trynka, w obrębie murów obronnych, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza , Rok XVI:2018, nr 9 (547) z d. 21.02.2018, ss.12.
12. Szajerka M., Średniowiecze pod stopami. Pozostałości murowanej stróży z czasów wyprawy krzyżowej do Prus ks. Leszka Białego, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza , Rok XVI:2018, nr 12 (550), z d. 14.03.2018, ss.16.
13. Szajerka M., Przyczynek do etymologii nazwy miasta Grudziądza. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza , Rok XVI:2018, nr 19 (557), z d. 16.05.2018, ss.20.
14. Szajerka M. , Powierzchnia Grudziądza  w średniowieczu i czasach nowożytnych. Dylemat badawczy w świetle informacji na pieczęciach, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza Rok XVII:2019, nr 16(593), z d.8.05.2019, ss.32.
15. Szajerka M. 600 rocznica zbudowania wodociągu miejskiego w Grudziądzu. Problem wody pitnej w Grudziądzu od XIII do XVIII w. 1415-2015. Suplement. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza Rok XVII:2019, nr 19 (596), z d. 5.06.2019., ss.12.
16. Szajerka M., Rytuał Actum profanum                    w obrządku łacińskim dla kościoła parafialnego św. Jerzego w Grudziądzu , 15 września 1618 r. Tło historyczne, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza Rok XVII:2019, nr 22(599),  z d.4.09.2019 r., ss.12.
17.  Szajerka M., Grudziądz, jako miasto-klasztor wg tezy ś.p. dr hab. Krystyny Zielińskiej – Melkowskiej, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII:2020, nr 2 (616) z d. 15.01.2020, ss. 20.
18. Marek Szajerka, 800 rocznica założenia Grudziądza 1222-2022, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII:2020, nr 3 (617) z d. 16.01.2020, ss. 20.
19. Szajerka M., Grudziądz. Od miasta-klasztoru do zamku. Pierwowzór cysterski zamków krzyżackich w Prusach z 1 poł. XIII w., Biuletyn koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII: 2020, n-ry 16-35, cz.1-16.

20. Szajerka M., Toruńskie Przedmieście – zapomniane miasto z 1 poł. XIII w. na terenie ziemi chełmińskiej, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII:2020, nr 35 [36] (650 z d. 26.08.2020 r., ss. 20.
21. Szajerka M., Historyczne szkoły badawcze genezy średniowiecznego miasta Grudziądza – przyczynek do historii historiografii, Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII:2020, nr 37 (651) z d. 28.08.2020 r., ss. 16.

1. Szajerka M., Grudziądz, jako średniowieczny zamek miejski,  Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, Rok XVIII:2020, nr 39  (653) z d. 3.09.2020 r., ss. 12.

23. Szajerka M., Ślepa ulica w badaniach nad dziejami Grudziądza, Nr 62 (676), (02.12.2020 r.);

1. Szajerka M., 800. Rocznica założenia Grudziądza, Nr 22:2022.
2. Szajerka M., Lokacja Grodka/ Civitas przy Grudziądzu w świetle świetle źródeł historycznych z XVI – XVII w., Nr 33:2023
3. P. Szachnitowski P., M. Szajerka M, Kościół katedralny biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana na Górze Zamkowej w Grudziądzu. Podstawy identyfikacji w świetle planów geodezyjnych z czasów nowożytnych metodą bezinwazyjną. Nr 29:2024.

Biuletyny KMDG są dostępne w Kujawsko – Pomorskiej Bibliotece  Cyfrowej

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/273599?language=pl#structure

W bibliografii zabrakło tej istotnej pozycji z 2024 r., Nr 2: 2024

Marek Szajerka
Idealny rozwój miasta na przykładzie
fikcyjnego miasta
południowo - niemieckiego
wg Karla Grubera z 1914 r.
Analogia do Grudziądza

Pozycje o Gródku Nr 33:2023 i Nr 2 : 2024 tworzą jednolitą całość.