Połczyn Zdrój

RAMPER Wysłany: 10 Lip 2011 21:36    

Pierwsze osady kultury Słowian Zachodnich pojawiają się w VI w - z tego czasu pochodzi odkryta w północnej części Połczyna Zdroju rozległa osada wczesnośredniowieczna Palupe (Pluchenberg - osada na palach).
Rozległe osiedla wspólnot wiejskich z tego czasu w IX wieku zostają zastąpione małymi, wczesnofeudalnymi grodami, pełniącymi funkcje obronne, sądowe i administracyjne. Grodzisko usytuowane w widłach cieków wodnych wpływających do rzeki Wogry, położone ok.3 km na południe od m. Połczyn Zdrój, datowane na połowę IX wieku, odegrało istotną rolę w powstawaniu plemiennej wspólnoty terytorialnej, której osady otwarte egzystowały zapewne przed założeniem grodu, w czasie jego trwania i również po jego upadku w X wieku, podczas umacniania się w dorzeczu Dolnej i środkowej Parsęty władztwa Piastów. Powstanie przedlokacyjnego organizmu miejskiego z centrum w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki Wogry przy szlaku handlowym biegnącym wzdłuż jezior Czaplineckich do Drahimia, Czaplinka i Wałcza w kierunku Wielkopolski wiązało się z wymianą handlową, której ożywienie nastąpiło na przełomie X/XI w. (996 r. skarb Połczyński)8. Szlak solny z Połczyn Zdroju do Wielkopolski wiódł przez Połczyn Zdrój, co już w czasach rzymskich miało wpływ na rozwój osadnictwa. Leżący na pograniczu, ukryty w lasach i chroniony naturalnymi warunkami terenowymi gród w Połczynie Zdroju kontrolował ważny szlak komunikacyjny łączący Polskę z Kołbrzegiem i jako taki był przedmiotem wielu najazdów zbrojnych zarówno ze strony Polski, Marchii Brandenburskiej jak i Zakonu Krzyżackiego. Na przełomie XII i XIII w Połczyn wchodził w skład kasztelanii białogardzkiej jako gród strażniczy . Przez jakiś czas związana z Polską Kasztelania Białogardzka od 1238 r. należała do Księstwa Zachodniopomorskiego, którego książę Barnim I został obłożony klątwą papieską za pozbawienie joannitów dóbr klasztornych (przeszli na stronę Brandenburgii). Zmuszony do zależności lennej Barnim I w 1274 r. próbował uwolnić się od zwierzchności Brandenburczyków korzystając z pomocy księcia Bolesława z Wielkopolski. Niestety, chociaż udało się wyprzeć najeźdźców z Kamienia Pomorskiego zależność lenna pozostała. Próbował ją zrzucić Bogusław IV prowadząc politykę propolską i to on ok. 1290 r. wybudował pierwszy zamek obronny w Połczynie Zdroju zobowiązując cztery rody pomorskie do jego obrony

O matko z córką...

Jako pierwszy toponim Palupe zapisał D. Barnwasser w pracy Nachrichten von den mineralischen Wassern in und bei Polzin, Stettin, 1773, s. 7.

Brzmienie tego toponimu sprawia wrażenie jego słowiańskiego źródłosłowia. Sens jednak pochodzenia słowa pozostaje dość niejasny. Badacze niemieccy starali się powiązać go z określeniem „osada na palach” (Pfahldorf), ale w świetle współczesnej wiedzy taki związek trudno wykazać. Taką propozycję interpretacji zawarł R. Maske w swojej Geschichte der Stadt Bad Polzin in Pom., Stettin, 1937, s. 14.

Toponim ten nie występuje w żadnym źródeł pisanym, a jest jedynie potwierdzony nazwą lokalną, która nie ma jednak charakteru źródła historycznego.

Trudno zresztą spodziewać się istnienia źródeł pisanych dla tego regionu sprzed XII wieku.

W VI i VII wieku w tej części Pomorza nie było osadnictwa słowiańskiego, które pojawiło się tu dopiero pod koniec VIII, a może i w początkach IX wieku.

Samo grodzisko wyżynne, o którym mowa w opracowaniu, nie mogło powstać wcześniej niż IX wiek i zapewne, podobnie jak zdecydowana większość grodów plemiennych, został porzucony przed połową XI wieku.

Osady słowiańskie otaczające Połczyn nie dały początku miastu. Nie istniał prosty ciąg ewolucyjny „od miasta do wsi”. Powstawanie miast było wynikiem polityki książęcej, biskupiej i rycerskiej. Była to swoistego rodzaju inwestycja, mająca na celu ożywienie gospodarcze i społeczne danej okolicy.

Reasumując toponim Palupe, o nieokreślonym sensie, zanotowany został w XVIII wieku i funkcjonował do II wojny światowej. Oznaczał on faktycznie omawiane grodzisko. Z racji jego słowiańskiego brzmienia został przejęty w powojennej narracji lokalnej, jako dowód na słowiańskość tych ziem, a więc stanowił jeden z elementów legitymizujących prawa Polski do Pomorza (Ziem Odzyskanych) w mikroskali.

Dopatrywanie się jakichkolwiek związków pomiędzy grodziskiem i osadami słowiańskimi z jednej strony, a miastem i zamkiem średniowiecznym z drugiej, jest wynikiem braku zrozumienia nie tylko procesów osadniczych, zmian społecznych i ustrojowych, ale historii powszechnej Pomorza jako takiej. Za przyczynę tego stanu uznać można brak lub trudną dostępność rzetelnych prac naukowych traktujących o tych sprawach, a tym samym powielanie w obiegu popularnym niesprawdzonych lub przestarzałych opinii.