Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Jedno z najstarszych miast polskich; pierwsza wzmianka z 1198 roku, kiedy to było stolicą samodzielnego księstwa pomorskiego, władanego przez Grzymisława; w następnym stuleciu Świecie było rządzone między innymi przez Świętopełka i Mściwoja. Po sprowadzeniu na niedaleką ziemię chełmińską Krzyżaków w roku 1226, było ważnym grodem obronnym Pomorza. W 1309 roku, jako ostatni punkt obrony, poddało się zakonowi (Gdańsk zajęto już rok wcześniej). Prawa miejskie chełmińskie Świecie otrzymało w roku 1338. Wtedy też zaczęto wznosić mury miejskie.
Na Starym Mieście, tuż obok kościoła farnego zachowały się obecnie resztki murów miejskich z XIV wieku, które po zbudowano dla ochrony od nieprzyjaciół, a w części dla zabezpieczenia się od powodzi. Posiadały one liczne baszty oraz cztery bramy: Chełmińską od strony lądu, której resztki zachowały się do dzisiaj; Wiślaną od południa, Zamkową od wschodu i Mostową od północy.
Warto mury obronne Świecia przeanalizować pod względem pochodzenia wzorca. Dlaczego, skoro oficjalnie pochodzą z czasów krzyżackich (XIV w.) , są wysokie, cienkie bez krenelaża, jak typ z Nowej Marchii Brandenburskiej.
W Grudziądzu mury obronne "odmłodzono" o ok. 100 lat.
Szczegóły w Biuletynie KMDG, nr 13: 2019.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/227552/edition/226549/content
Pogląd J. Sasa - Zubrzyckiego o zatraceniu przez Polaków własnego dziedzictwa materialnego na Pomorzu, sformułowany w 1916 roku nadal aktualny.
Link do książki:
http://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/doccontent?id=3264&from=FBC
Do analizy Świecia przydatny może być wątek Gryfic z kwietnia 2026:
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/zachodniopomorskie-mury-miejskie/gryfice/#post-17343
Wstęp zawarty w Atlasie Historycznym Miast Polskich. Świecie zapewne koresponduje z typem murów obronnych Świecia, jako charakterystycznych dla Nowej Marchii Brandenburskiej, Pomorza Zachodniego a obcy dla budownictwa obronnego Krzyżaków, wg poglądu Jarosława Widawskiego z 1973 r.
Z przedstawionego opracowania wynika, że Świecie podobnie, jak Grudziądz, Pokrzywno , Rogóźno było zamkiem typu miejskiego.
Atlas Historyczny Miast Polskich. Świecie Toruń 2012
https://atlasmiast.umk.pl/pliki/swiecie/AHMP_Swiecie_intro.pdf
Świecie Historia i Rozwój przestrzenny.
Roman Czaja Zenon Kozieł
[…] Na początku XIII w. po bezpotomnej śmierci Grzymisława terytorium księstwa świeckiego zostało przejęte przez książąt gdańskich, a gród w Świeciu stał się centrum okręgu administracyjnego – kasztelanii (po raz pierwszy kasztelan świecki pojawia się w źródłach w 1238 r.) oraz jedną z rezydencji książęcych. W dokonanym w 1217 r. podziale Pomorza Gdańskiego między synów zmarłego księcia Sambora dzielnica świecka przypadła Warcisławowi. Po jego śmierci władzę nad nią przejął książę gdański Świętopełk, który ustanowił w Świeciu komorę celną i w 1245 r. wzniósł nowy gród, położony w widłach Wisły i Wdy, na terenie gdzie później powstał zamek zakonu krzyżackiego7 . Dobrze umocniony gród oraz komora celna przyczyniły się do tego, że Świecie stało się najważniejszym ośrodkiem administracyjnym i militarnym w południowej części księstwa gdańskiego. Około 1260 r. książę Świętopełk przekazał rządy nad dzielnicą świecką swojemu najstarszemu synowi Mściwojowi II, w 1264 r. wzmiankowanemu w źródłach jako książę świecki. Dzięki poparciu księcia Wielkopolski Bolesława Pobożnego zdołał on w 1271/1272 r. odeprzeć atak margrabiów brandenburskich i zjednoczyć pod swoją władzą całe terytorium Pomorza Gdańskiego. Zgodnie z układem zawartym w 1282 r. po śmierci księcia gdańskiego jego władztwo zostało przejęte przez władcę Wielkopolski i włączone do odnowionego w 1295 r. Królestwa Polskiego8 . Do kolejnej zmiany przynależności terytorialnej Świecia doszło w wyniku ekspansji terytorialnej zakonu krzyżackiego. Zdobycie przez wojska krzyżackie we wrześniu 1309 r., po dwumiesięcznym oblężeniu, bronionego przez rycerstwo pomorskie i kujawskie grodu świeckiego stanowiło ostatni etap podboju Pomorza Gdańskiego . Najstarsza osada rzemieślniczo-handlowa rozwinęła się w XIII w. w pobliżu pierwszego założenia grodowego, usytuowanego na wysokim wzniesieniu nad Wisłą. Zachowane źródła nie pozwalają niestety na dokładniejsze określenie czasu jej powstania. Pierwsze informacje o mieście Świeciu zawierają dopiero przekazy źródłowe z początku XIV w.: wystawiony w 1310 r. dokument przekazania przez margrabiego brandenburskiego Waldemara Pomorza Gdańskiego zakonowi krzyżackiemu, zeznania świadków na procesie polsko-krzyżackim w 1320 r. oraz dokument lokacyjny z 1338 r. […]
Z pewnością przywilej z 1338 r. nadany został osadzie miejskiej rozwijającej się już od XIII w. na wysokiej terasie na lewym brzegu Wdy. Można jednak przypuszczać, że w momencie jego wystawienia zakon krzyżacki planował już przeniesienie miasta na graniczący z zamkiem zakonnym teren w widłach Wisły i Wdy. Na uwagę zasługuje fakt, że w okresie rządów wielkiego mistrza Dietricha von Altenburg (1335–1341) rozpoczęto budowę nowego kamiennego zamku. Przywilej lokacyjny i translokacja miasta wiązały się więc z dążeniem zakonu krzyżackiego do zespolenia miasta i zamku w jednolity układ w jednolity układ obronny. Od strony wschodniej, południowej i północnej mury zamkowe przylegały do Wisły i Wdy, natomiast miasto miało zamykać dostęp do zamku od strony zachodniej, gdzie nie było żadnych przeszkód naturalnych. Jego translokacji dokonywano stopniowo w latach 1338–1375, a jej datę końcową wyznacza rozpoczęcie budowy murów obronnych. […]
Do tego dochodzi jeszcze wieża w stylu romańskim, która nie pasuje architektonicznie do przyjętego przez badaczy z XXI w. początku budowy zamku pod koniec pierwszej połowy XIV w.
Szczegóły w postach o zamku od 5 sierpnia 2026:
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/kujawsko-pomorskie-zamki/swiecie-n-wisla/#post-17660
Ostatni post: Grudziądz Nasz najnowszy członek: Marcelus Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
