Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Pierwotnie istniał tu pomorski gród, który w 1276 roku został przekazany przez księcia Sambora zakonowi krzyżackiemu. W 1283 roku Krzyżacy zbudowali w Gniewie prowizoryczny zamek, a jako budulec posłużył im materiał z rozebranego grodu Potterberg. Pierwszym komturem został wówczas Dietrich ze Spiry. Zamek zbudowany został pod koniec XIII i w pierwszej połowie XIV wieku był najpotężniejszą twierdzą zakonu na lewym brzegu Wisły, stanowił siedzibę komtura. Po 1290 roku zaczęto budowę regularnego założenia na polanie kwadratu. Został zbudowany na planie czworoboku.Podczas rozbiorów wielokrotnie zmieniał swą funkcję, służąc m.in. za spichlerz (w tym celu przebudowany w XVIII wieku) i więzienie. Zniszczony znacznie podczas potopu szwedzkiego. Podjął sie jego remontu m.in król Jan III Sobieski. Po pierwszym rozbiorze rząd pruski rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę rozbiórkę bądź w najlepszym wypadku gruntowną przebudowę większości dawnych zamków krzyżackich. Los ten podzielił też gniewski Zamek. Przeznaczony najpierw na koszary, jednakże niedostosowany zupełnie do tej funkcji znalazł na początku XIX wieku nowe zastosowanie jako spichlerz. W trakcie owej przebudowy dokonano wyburzenia gotyckich sklepień, w znacznym stopniu zmieniono pierwotny układ wnętrz, zlikwidowano pierwotne otwory okienne we wszystkich elewacjach, tynkując je jednocześnie, zburzono wieżę latrynową - gdanisko, zasypano także fosy wokół zamku i wykuto dodatkowy otwór bramny w skrzydle zachodnim. Kolejna przebudowa Zamku przypadła na lata pięćdziesiąte XIX wieku. Rekonstruowany po połowie XIX w., wtedy też rozebrano dużą czworoboczną wieżę w narożu wschodnim i zastąpiono ją wieżyczką. Spłonął w pożarze w 1921 roku. Odbudowa zabytku rozpoczęła się w latach 1968-1974, a jej sponsorem były Zakłady Mechanizmów Okrętowych "FAMA". Drugi etap odbudowy rozpoczął się w 1992 r. z inicjatywy Urzędu Miasta i Gminy.
miasto i zamek w 1655 roku wg. S.Pufendorfa
plan zamku wysokiego w II połowie XIV wieku wg. Architektura Gotycka 1995
rekonstrukcja zamku z XIV/XV wieku wg. J.Salma
rekonstrukcja zamku wg. K.Maciejewskiego
rekonstrukcja elewacji południowej zamku wg. C.Steinbrechta 1888
panorama miasta i zamku w okresie międzywojennym
karla Wysłany: 10 Gru 2009 15:15
na zdjęciach
wrzesień 2012
W latach 1229 – 1233 zgodnie z wola księcia świeckiego Warcisława , południową część ziemi gniewskiej wraz z wsią Gniew (villam … Gymenu), nadano zakonowi cysterskiemu w Oliwie. W 1258 roku ziemię te złupił Sambor II. Doszło do sporu między Cystersami , wspieranymi przez księcia gdańskiego Mściwoja II. W 1276 roku Sambor II zapisał sporna ziemię Krzyżakom. W latach 1279 – 1282 Cystersi ponownie odzyskali Gniew. Od 5 marca 1283 Krzyżacy ponownie otrzymali Gniew.
Na sesji cysterskiej w Pelplinie , w 2002 r. powiedziałem, że na ścianach zamku w Gniewie jest motyw z zendrówek, charakterystyczny dla klasztoru w Oliwie.
https://ojs.academicon.pl/np/article/view/6881
Motyw z zendrówek świadczy może o podwyższeniu wcześniejszego obiektu.
Do analizy pierwszy post Kolegi Becika i rysunki Steinbrechta.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/pomorskie-zamki/gniew-2/#post-7765
Dla porównania zamek w Radzyniu Chełmińskim ma wzór z ciemnej zendrówki aż do korony murów, łącznie z wieżyczkami narożnymi.
Motyw na ścianach zamku w Gniewie jest na ścianie katedry w Oliwie.
Zdjęcia od 5 maja 2024.
Okres, w jakim posiadali, szczególnie ten pierwszy l. 1229 – 1258 był wystarczający, by zacząć budować klasztor.
W tym okresie np. powstała romańska dwunawowa krypta w Gdańsku, zbudowana przez Dominikanów.
W trakcie zwiedzania Gniewu w ramach sesji cysterskiej w 2002 roku doszło do humorystycznej sceny. Naukowcy zablokowali wejście na teren zamku, ponieważ każdy z daleka chciał zobaczyć ten niedokończony wzór z zendrówki, którym mówiłem dzień wcześniej.
Niedokończony wzór z zendrówki i tradycja początku budowy kościoła św. Mikołaja w Gniewie na rok 1204 świadczy, że początki budowy zamku przez Krzyżaków od podstaw sa wątpliwe.
W Gniewie, identycznie jak w Grudziądzu wieża główna była przy bramie na zamek.
Literatura:
Elżbieta Choińska – Bochdan, Gniew w świetle badań archeologicznych. Wydanie drugie uzupełnione, Gdańsk 1994
Mieczysław Haftka , Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów, Malbork – Płock 1999, hasło Gniew, s. 106 -113.
Uzupełnienie poprzedniego postu
Biorąc pod uwagę ok. 50. letni okres przynależności Gniewu do Cystersów z Oliwy, materiał poglądowy z książki J. Sasa – Zubrzyckiego można dojść do wniosku, że zbudowanie zamku w Gniewie od podstaw jest wątpliwe.
Na portalu Zamki Polskie jest bardzo wyraźne zdjęcie tego wzoru z zendrówek. Podpis pod zdjęciem:
Skrzydło wschodnie z bramą wjazdową na dziedziniec.
https://www.zamkipolskie.com/gniew/gniew.html
Ściana w wątku gotyckim, główki z ciemniejszej zendrówki.
Temu wzorowi wiązania z zastosowaniem zendrówek wiele miejsca poświęcił w swojej książce w 1916 r. J. Sas – Zubrzycki.
Link do książki J. Sasa - Zubrzyckiego.
http://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/doccontent?id=3264&from=FBC
s.13 oryginału i 15 skanu
Uzupełnienie postu, c.d.
Za cysterskimi korzeniami zamku w Gniewie świadczy też pierwotna brama wjazdowa. Łuk bramy jest zaokrąglony , w stylu romańskim. Wtórne okna są już ostrołukowe w stylu gotyckim.
Na portalu Zamki Polskie warto przeanalizować rysunek :
Południowa elewacja zamku a w niej zamurowana wnęka oryginalnego przejazdu bramnego, „Danzig West preussenein Deutsches Kulturland, Verlags – Gesellschaft”, 1895
oraz zdjęcia:
Zamek w Gniewie, widok na skrzydło wschodnie.
Elewacja południowa od strony dziedzińca turniejowego
Podobny portal jest w Bramie Klasztornej (Porta Zellia) w dawnym zamku kanoników w Grudziądzu, od XVII w. kolegium jezuickim.
W tym artykule zdjęcie nr 12.
Widok z Góry Zamkowej. Zdjęcie z lat 70.XIX w. Widać na nim kościół pojezuicki z potężną blendą. To właśnie dawna brama do zamku a pierwotnie na teren niedokończonego klasztoru cysterskiego z 1 poł. XIII w.
https://naszemiasto.pl/zamek-w-grudziadzu-odc-21-odcinek-specjalny-do-rozdzialu/ar/c8-2598780
Niewątpliwie przykład zamku kanoników w Grudziądzu jest pomocny w odczytaniu genezy zamku w Gniewie.
Oficjalna literatura przedmiotu rozpoczyna budowę zamku w Gniewie od lat 80. XIII w. Natomiast w Grudziądzu naukowcy nie liczą się z pierwotną architekturą obiektu i podają, że obiekt zaczęto budować od 2 poł. XVII w. Datacja wg wiązań murów, odsłoniętych czasowo w trakcie remontu w l. 2006 - 2008 został zignorowana.
Analiza kościołów św. Mikołaja w Grudziądzu i Gniewie pod kątem korzeni cysterskich. Jest to ważny element w rozpoznaniu początków budowy zamku w Gniewie.
Całość post w zapisie PDF
Ostatni post: Grudziądz Nasz najnowszy członek: Marcelus Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
