Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Ślady osadnictwa w miejscu dzisiejszego Malborka sięgają młodszej epoki kamienia. W najbliższej okolicy natrafiono na relikty rzymskie. W XII i na początku XIII wieku część terenów zdobyta została przez książąt pomorskich. Oni to na prawym, wysokim brzegu Nogatu założyli gród Zantyr wraz z podgrodziem. Na skutek pokrętnej polityki Sambora, jednego z dwóch braci potężnego księcia Świętopełka, Zantyr podarowano w 1250 r. Zakonowi. Około 1274 roku Krzyżacy zaczęli wznosić, częściowo z materiałów uzyskanych z rozbiórki starych zabudowań klasztornych grodu w Zantyrze, silnie ufortyfikowany zamek w dolnym biegu Nogatu. Budowany zamek i otaczające go miasto nazwano Marienburg, czyli gród Marii, od imienia patronki Zakonu. W 1286 osada powstała przy zamku otrzymała prawa miejskie od mistrza krajowego Konrada von Thierberga młodszego. Przełomowym wydarzeniem dla miasta było przeniesienie siedziby wielkiego mistrza Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego (zwanego w Polsce zakonem krzyżackim) Zygfryda von Feuchtwangena z Wenecji, właśnie do Malborka. Odbyło się to w 1309 r. Wydarzenie to doprowadziło w XIV w. do rozwoju zamku stołecznego i całego miasta Malborka, zwłaszcza w drugiej połowie XIV w. pod rządami wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode. Do Malborka napływali rzemieślnicy i drobni kupcy. Miasto zostało rozszerzone przez włączenie do niego od strony wschodniej starego przedzamcza. Stare miasto malborskie uzyskało już w XIII w. system obronny, który rozbudowywano systematycznie aż po czasy nowożytne. Od strony południowej i wschodniej była podwójna linia murów. Ten odcinek był wzmocniony także narożnymi bastejami i wałem ziemnym. Najbardziej rozbudowane umocnienia były po stronie południowej i wschodniej. od zachodu (Nogatu) biegła jedynie pojedyńcza kurtyna murów. Tylko naroża zostały wzmocnione czworobocznymi basztami. O połowę krótsza była kurtyna południowa. Tutaj baszty także znajdowały się w narożach. Od strony zamku miasto nie posiadało żadnych obwarowań. Pod koniec XVIII wieku Malbork podniósł się z upadku gospodarczego, jednak wyburzono wtedy część zamku oraz murów miejskich.
Resztki murów obronnych wraz z bramami oraz basztami mają konstrukcję arkadową. Są stosunkowo cienkie, jak na konstrukcję obronną. Zasadnicza grubość ściany wynosi 45 cm (1,5 cegły) wzmocniona jest od strony miasta filarami o grubości 45 cm. Ze średniowiecznych umocnień zachował się fragment ceglanych murów od wschodu, Brama św. Ducha (Garncarska) i relikty baszt, od południa Brama Mariacka oraz od zachodu mur oporowy wysoczyzny miejskiej, na którym oparte były niegdyś budynki spichrzowe.
Brama Mariacka, zwana także Sztumską oraz Przewozową – zbudowana razem z systemem obronnym w I połowie XIV wieku. Wznosi się ona na planie prostokąta o wymiarach 6,6 na 7,6 metra na wysokość 10 metrów. Jej fasadę południową i północną zdobią blendy zamknięte ostro łukami. Ta gotycka budowla uzyskała po pożarze dachu w 1838 r. charakterystyczną nadbudówkę z muru pruskiego. Na przełomie 1936/37 roku przystąpiono do rekonstrukcji dachu według projektu mistrza budowlanego Paula Domberta. Rozebrano wieżyczkę, a bramę nakryto czterospadowym dachem, kryjącym krenelaż. Zegar umieszczono w ozdobnym krenelażu. Po II wojnie światowej nie nakryto baszty dachem z 1937 roku.
Brama Garncarska, zwana także Elbląską lub Św. Ducha – zbudowana najprawdopodobniej w roku 1380. Jest bramą pięciokondygnacyjną wysokości 12m, wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 7,6 na 9,4 metra. Prócz przejazdu znajdują się w przyziemiu bramy dwa przejścia dla pieszych. Szerokie fryzy, oddzielające kondygnacje i blendowanie w dwu górnych oraz tarcze herbowe na najwyższym piętrze, a wreszcie prześwity strzelnicze o wykroju prostokątnym, kształtowały plastycznie wielką płaszczyznę ściany wschodniej. Podobnie uformowana, zwrócona ku miastu fasada zachodnia nie posiadała wielkiej wnęki, jaka znajdowała się po przeciwnej stronie i sięgała na wysokość trzech kondygnacji.
Brama na przedwojennej pocztówce
zamek i miasto w połowie XV wieku na rekonstrukcji rysunkowej Steinbrechta
oblężenie miasta w 1460 roku na zaginionym obrazie z lat 1480-1485
Malbork na szkicu Dalhlberga z 1655 roku
2012
Brama Mariacka
Brama Garncarska
Pozostałe fragmenty murów miejskich
Mury miejskie Malborka, kwiecień 2026 r.
Dodatkowo kilka moich zdjęc z 2002 r., przed renowacją
Mój planik z zaznaczonymi istniejącymi obiektami murów:
1 - baszta z odcinkiem muru wschodniego (i prawdopodobnym śladem drugiej baszty)
2 - baszta
3 - Brama Garncarska
4 - mur arkadowy (i prawdopodobne ślady trzech baszt)
5 - baszta z odcinkiem muru wschodniego
6 - baszta narożna południowo-wschodnia z odcinkiem muru południowego
7 - Brama Mariacka
8 - okrągła baszta narożna południowo-zachodnia muru zewnętrznego
9 - narożnik południowo-zachodni muru wewnętrznego ze śladem prostokątnej baszty narożnej
10 - mur zachodni - obmurowanie skarpy nad Nogatem (odcinek południowy)
11 - Szkoła Łacińska na bastionie
12 - mur zachodni - obmurowanie skarpy nad Nogatem (odcinek północny)
13 - Brama Szewska w zewnętrznych murach zamku
14 - mur północny - obmurowanie skarpy fosy zamkowej
1. Baszta z odcinkiem muru wschodniego (i prawdopodobnym śladem drugiej baszty)
kwiecień 2026 r.
Baszta:
Odcinek muru. Po lewej prawopodobny ślad drugiej baszty:
Od strony miasta, przemurowany i zatynkowany
2. Baszta
kwiecień 2026 r.
2002 r., przed renowacją:
2026 r., po renowacji:
2002 r.:
2026 r.:
W trzech powyższych wpisach wkradł się błąd - moje starsze zdjęcia są z 2013 r. (a nie 2002 r.). Przepraszam, ale brak możliwości edycji...
Zdjęcia tegoroczne są z końca kwietnia 2026 r.
3. Brama Garncarska, z 1380 r.
Strona zewnętrzna:
2026 r.:
2013 r.:
2026 r. Zmieniło się głównie otoczenie przed bramą - powstał "nowy" bruk symulujący przebieg ulicy, w którym zaznaczono plan przedbramia (na cokole po lewej metalowa makieta miasta):
Od strony miasta:
2013 r.:
2026 r.:
Bok północny:
2013 r.:
2026 r.:
Bok południowy, 2026 r.:
4. Wschodni mur arkadowy
(i prawdopodobne ślady trzech zamurowanych baszt)
Najdłuższy z zachowanych odcinków muru. Widać tu dobrze technikę budowy muru Malborka - stosunkowo cienki mur (tylko ok. 80 cm grubości) był od strony wnętrza miasta wzmocniony przyporami (filary mniej więcej grubości muru) połączonymi u góry ceglanymi łukami...
Strona wewnętrzna, z arkadami:
2013 r.
2026 r.:
Być może ślad wyburzonej i zamurowanej baszty (?)
(w tle Brama Garncarska)
2013 r.:
2026 r.:
być może ślad kolejnej zamurowanej baszty (?)
ślad baszty ?
być może ślad baszty (?)
Strona zewnętrzna muru (gorzej dostępna)
2013 r., przed wyburzeniem "dostawki"
2026 r., po oczyszczeniu z przybudówki:
Prawdopodobny ślad wyburzonej baszty
ślad baszty (?)
2013 r.:
2026 r.:
2013 r.:
5. Baszta z odcinkiem muru wschodniego
Trzecia i najwyższa z zachowanych baszt miejskich Malborka, ze stosunkowo dobrze czytelnym oryginalnym wnętrzem z podziałami na kondygnacje i strzelnicami
2013 r., przed renowacją
2026 r., po renowacji:
2013 r.
2026 r. (niestety pod słońce)
2013 r., przed renowacją - widać liczne wtórne "dodatki" w wątkach fasady:
2026 r., po renowacji i "załataniu dodatków":
2013 r. Odcinek muru wschodniego na południe od baszty - liczne wtórne przemurowania
2026 r. - ten sam odcinek po renowacji, za to z wykwitami solnymi...
Od strony wnętrza miasta (2026 r.):
Wnętrze baszty po usunięciu wtórnego daszku, oczyszczeniu i wzmocnieniu (2026 r.):
Wewnętrzna strona muru w kierunku baszty narożnej południowo-wschodniej (2026 r.)
Zdjęcia opublikowane przez Marcina600
10/05/2026 12:34 am
- Baszta z odcinkiem muru wschodniego
Pokazują, że badacze Malborka będą mieli problem. W konfrontacji z pracą Jarosława Widawskiego o murach miejskich od strony ewolucyjnej, pod względem typologicznym mury miejskie Malborka są zapewne starsze od murów zamku.
Są to wysokie mury, typ z Nowej Marchii Brandenburskiej, charakterystyczne dla Pomorza Zachodniego.
Jarosław Widawski ponad pół wieku temu podkreślił, że ten typ nie występował na terenie państwa krzyżackiego. W Grudziądzu występują dwa typy murów, które się po stronie wschodniej , (ul. Murowa )zbiegają , ale nie stykają. J. Widawski stwierdził, że dla państwa krzyżackiego charakterystyczne są mury niskie i grube z krenelażem a dla Pomorza Zachodniego cienkie i wysokie bez krenelaża.
Ponadto J. Widawski podkreślał, że w przypadku murów miejskich stosowano wyłącznie wątki ceglane wendyjski i polski. Tu mamy do czynienia też z wiązaniem główkowym.
W Grudziądzu niskie, grube mury z krenelażem są w części południowej oppidum grudziądzkiego, należącego od 1255 r. do Krzyżaków. W części północnej , (kościelnej) jest mur typu brandenburskiego.
Jarosław Widawski
https://www.krakow-biblioteka.sowa.pl/index.php?KatID=0&typ=record&001=KNH%20M16053816
6. Baszta narożna południowo-wschodnia z odcinkiem muru południowego
Jest to najobszerniejsza z czterech zachowanych baszt prostokątnych miasta Malbork, ustawiona nieco nietypowo - w kierunku wschodnim, a nie skośnie do narożnika. Jest szeroka, ale niższa niż sąsiednia baszta (5). Dobrze zachowana, z czytelnym, otwartym wnętrzem. Widać dobrze zachowany krenelaż, wtórnie nadmurowany prostym zwieńczeniem (widoczny zwłaszcza w zewnętrznej ścianie frontowej).
Po ostatniej modernizacji murów baszta jest nieco lepiej dostępna: od zewnątrz usunięto dobudowane do niej garaże i inne przybudówki i obecnie jej stronę północno-wschodnią można oglądać w całości od strony parkingu (wejście od ul. Witosa). Stronę południowo-wschodnią i południową od zewnątrz widać z podwórka za kamienicą (wejście od Alei Rodła), ale tu jej stronę południową dość skutecznie przysłania drzewo.
Wnętrze baszty - uporządkowane - można odwiedzić wchodząc przejściem na tyłach muru od strony ul. Witosa - prowadzi do niej wąski chodnik wydzielony pomiędzy murem a terenem przedszkola nr 5.
Do baszty przylega niski odcinek muru południowego - jest zlokalizowany na terenie ogródka przedszkola i widać go tylko zza ogrodzenia.
Moje zdjęcia z 2013 r. - przed restauracja murów, z licznymi przybudówkami od zewnatrz:
Moje zdjęcia z końca kwietnia 2026 r., po restauracji murów, usuniete przybudówki:
Od strony parkingu (wejście od ul. Witosa):
Widoczny nadmurowany krenelaż we frontowej ścianie wschodniej. Wendyjski wątek muru.
Strona południowo-wschodnia i południowa widoczne z podwórka za kamienicą - wejście od Alei Rodła (niestety tutejsze drzewo jest bardzo natrętne 😉 :
Odcinek muru południowego - obecnie w ogródku przedszkola nr 5:
Mur południowy w 2013 r.
I znów 2026 r.:
Od zachodu
Wnętrze baszty z daleka
Mur południowy od wnętrza miasta
Wnętrze baszty z bliska (dojście chodnikiem pomiędzy wewnątrzną stroną muru wschodniego i terenem przedszkola nr 5, wejście od ul. Witosa (2026 r., po renowacji):
Ściana południowa
Ściana wschodnia
Ściana północna i wewnetrzna strona muru wschodniego w kierunku sąsiedniej baszty (5):
Widok od północy - wewnętrzna strona muru wschodniego w kierunku baszty narożnej SE (6)
7. Brama Mariacka, 1320-1330 r.
Brama Mariacka (Marientor, zwana też Bramą Sztumską lub Przewozową) powstała w latach 1320-1330 (wg innych źródeł w 1352-1383).
Pożar zniszczył zwieńczenie bramy w 1838 r. Wzniesiono wówczas na niej wieżową nadbudówkę o małej średnicy z muru pruskiego (zdjęcie poniżej z 1914 r.). W 1937 r. nadbudówkę rozebrano i zrekonstruowano czterospadowy wysoki dach, podobny do tego na Bramie Garncarskiej (stare fotografie można zobaczyć np. tutaj: fotopolska.eu ). W poszerzonej blance krenelaża umieszczono po zewnętrznej stronie zegar.
Została wypalona i uszkodzona w 1945 r. - spłonał też dach, którego podczas odbudowy bramy w 1964 r. już nie odbudowano. Stąd dziś brama jest zwieńczona tylko ozdobnym krenelażem. Po zegarze pozostała okrągła blenda w środkowej, zewnętrznej blance.
W latach 1970. urządzono w niej kawiarnię "Basztowa" - dobudowano wówczas przy wschodnim boku bramy zewnętrzne schody. Spłonęła na początku lat 1980. W latach 1990. ruina zakupiona od miasta przez prywatnego właściciela, który ją wyremontował i urządził w niej sklep muzyczny. W 1993 kupiona przez nowego właściciela, który urzadził w niej "Pub Baszta". Prace remontowe budynku bramy wznowiono w 2021 r. W 2024 r. ten "prywatny zabytek" uzyskał od miasta dotację na kolejne prace konserwatorskie i restauratorskie...
Zewnętrzna, południowa strona Bramy Mariackiej w 1914 r. Widać nadbudówkę z muru pruskiego.
Źródło: Wikipedia, Domena Publiczna
Zewnętrzna, południowa strona Bramy Mariackiej w 2026 r.:
W 2013 r.
Ponownie 2026 r.:
Boczna, wschodnia strona bramy (2026):
Północna strona Bramy Mariackiej (od strony miasta), 2026 r.:
W 2013 r.:
Ponownie 2026 r.:
Boczna, zachodnia strona Bramy Mariackiej, 2026 r.:
Po prawej - Brama Mariacka, po lewej fragment muru południowego i południowo-zachodni narożnik murów
8. Okrągła baszta narożna południowo-zachodnia muru zewnętrznego
Baszta, czy też basteja artyleryjska zlokalizowana w południowo-zachodnim narożniku muru zewnętrznego, przy Nogacie. Mur zewnętrzny zbudowano w późnym średniowieczu (zapewne w XV w.) po południowej i częściowo wschodniej stronie miasta (od północy był zamek, a od zachodu Nogat). Pomiędzy murami i przed murem zewnętrznym były fosy. Mur zewnętrzny był przystosowany do użycia broni palnej. Wzmacniały go podkowiaste i okrągłe baszty artyleryjskie (basteje).
Z tego co mi wiadomo, jedyną widoczną pozostałością murów zewnętrznych miasta jest krągła baszta południowo-zachodnia wraz z krótkim odcinkiem muru łącznikowego, który łączył ją z południowo-zachodnim narożnikiem XIV-wiecznych murów wewnętrznych.
Zachowana w dolnej części i zdaje się, że w niedalekiej przeszłości adaptowana do różnych "dziwnych" celów, o czym świadczą pozostałości okien i współczesny dach...
Jest to stosunkowo mało znany obiekt, położony po południowej stronie mostu drogowego na Nogacie (Aleja Rodła) i częściowo pod mostem, gdzie znajduje się też mur łącznikowy. Można do niego dojść z Bulwaru nad Nogatem przechodząc pod mostem. Ponadto schodki prowadzą w dół na Bulwar i pod most z chodnika po północnej stronie Alei Rodła na przyczółku mostu...
Moje zdjęcia z końca kwietnia 2026 r.:
od południa, po lewej Nogat, w tle most
Mur łącznikowy, łączący okrągłą basztę muru zewnętrznego z południowo-zachodnim narożnikiem muru wewnętrznego. Pod mostem...
Po prawej baszta okrągła muru zewnętrznego i mur łącznikowy (pod mostem), po lewej narożnik południowo-zachodni muru wewnętrznego (obmurowana skarpa nad Nogatem). Ciągłość murów przerwana przyczółkiem mostu.
9. Narożnik południowo-zachodni muru wewnętrznego ze śladem prostokątnej baszty narożnej
Zachował się tu krótki odcinek południowego, wewnętrznego muru miasta przyległy do narożnika SW i krótki ocinek muru łącznikowego biegnącego od tego narożnika na południe w stronę okrągłej baszty w murze zewnętrznym.
Konglomerat murów i przemurowań w narożniku SW kryje pozostałości prostokątnej, zamkniętej baszty narożnej muru wewnętrznego, ustawionej skośnie do narożnika...
Moje zdjęcia z końca kwietnia 2026 r.
Fragment południowego muru wewnętrznego Malborka:
Narożnik południowo-zachodni murów wewnętrznych z pozostałościami narożnej baszty prostokątnej ustawionej skośnie do narożnika:
10. Mur zachodni - obmurowanie skarpy nad Nogatem (odcinek południowy)
Zachodni mur Malborka ma formę (przynajmniej w dolnej, zachowanej części) wysokiej obmurowanej skarpy nad Nogatem, z licznymi przyporami i konglomeratem różnych wątków murów. Pierwotnie powyżej skarpy występowała tu zwarta linia zabudowy, prawdopodobnie głównie spichrzowej (w pewnym zakresie podobna do Grudziądza). Niszczona wojnami i pożarami w ciągu wieków, została ostatecznie, tak jak cała malborska starówka - poza kościołem, gotyckim ratuszem i pozostałościami murów miejskich od wschodu i południa - zrównana z ziemią sowieckim ostrzałem wojennym od stycznia do marca 1945 r. Wszystko powyżej obmurowanej skarpy zostało zmiecione. Po wojnie dodatkowo "rozplantowano" pozostałości ruin i na tak przygotowanej powierzchni postawiono typowe PRL-owskie osiedle bloków mieszkalnych. Dało to w efekcie surrealistyczny krajobraz socjalistycznego blokowiska z tkwiącymi w nim jak rodzynki w cieście gotyckimi budowlami: ratuszem i kościołem, na obrzeżu resztkami murów, a od zachodu - murowaną skarpą nadrzeczną. Uznano, że "wnętrze" starówki odeszło na zawsze w nicość i już nigdy nie powróci...
W XXI w. zaczęto na krawędzi skarpy wznosić nowe budynki, które swą ogólną sylwetką mają przywodzić na myśl dawną zabytkową zabudowę. Lepsze to niż betonowe, płaskie "klocki" bloków mieszkalnych, ale czy nie mogłoby być nieco lepiej? Chyba jest tu jeszcze sporo do zrobienia... Niech każdy, kto odwiedzi miasto Malbork oceni to sam...
Moje zdjęcia z końca kwietnia 2026 r.
11. Tzw. Szkoła Łacińska, na bastionie
Cytaty z Karty Ewidencyjnej Zabytków Architektury i Budownictwa. Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie. A. Milkiewicz, 1995 r. ( link ):
"... Od strony Nogatu wysoki brzeg [skarpę miasta Malbork] obmurowano potężną ceglaną skarpą z przyporami, zwieńczoną niskim murem obronnym. W linii zachodniego ciągu fortyfikacji miejskich zbudowano budynek znany pod nazwą Szkoły Łacińskiej. Wysunięty częściowo przed linię fortyfikacji w kierunku rzeki stanowił on ważny element obronny miasta pomiędzy Bramą Szewską a Wieżą Mieszczan (Burgerturm). Dokładna data budowy obiektu nie jest znana. Przyjmuje się, że zbudowano go po połowie XIV w., łącząc czas jego powstania z budową fortyfikaji miejskich, która miała miejsce za panowania wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode. Był to wówczas obiekt trójkondygnacyjny nakryty wysokim dachem. Pierwotna funkcja obiektu trudna jest do określenia. Znaczne wymiary jak również opracowanie architektoniczne elewacji sugerują, że obok funkcji obronnej mógł on służyć użytkownikowi, którego ranga i znaczenie w mieście wymagały reprezentacyjnej siedziby nie kolidującej z militarnym charakterem obiektu - mogło to być np. bractwo kurkowe św. Jerzego.
W drugiej połowie XVI w. w obiekcie funkcjonowała szkoła, która po 1598 r. opuściła go...Od 1603 r. funkcjonowała tu szkoła łacińska... - od tego czasu obiekt nad Nogatem zaczął być określany oficjalnie mianem Szkoła Łacińska... Prowadzono tu wówczas liczne remonty i przebudowy... Szkoła opuściła budynek w 1866 r... a obiekt przeznaczony został na cele gospodarcze - wiekszą część obiektu zajął spichlerz, część pomieszczeń pełniła funkcję mieszkalną... W 1899 r. pożar miasta zniszczył całą górną partię budynku - ocalały jedynie fragmenty od strony Nogatu... W 1900 r. obiekt odbudowany został już jako typowy magazyn... W tym kształcie przetrwał do 1945 r., kiedy uległ całkowitemu zniszczeniu. Ocalały jedynie fragmenty murów budowli średniowiecznej - dolne partie murów obwodowych...".
Po wojnie odbudowano go i pełnił różne funkcje.
I jeszcze z Karty: "Budynek wysunięty na zewnątrz muru w kierunku rzeki, wsparty na swego rodzaju bastionie na rzucie nieregularnego trapezu, umocnionego murem oporowym"
Obecnie na średniowiecznych pozostałościach wzniesiono "modernistyczny" budynek pełniący funkcję Centrum Kultury i Edukacji. Z Wikipedii: "W latach 2013–2014 gotycki budynek nadbudowano o nową część wg wyłonionego w konkursie projektu firmy Inwestproj Wojciech Osak z Bydgoszczy, którego realizacja spowodowała krytyczne opinie i nominację do nagrody Makabryła Roku...
W obiekcie mieści się sala konferencyjna na 100 osób, kawiarnia, skansen rzemiosł średniowiecznych, mediateka, multiCenter, obserwatorium astronomiczne."
Odbiór tego "nowoczesnego dzieła" pozostawiam ocenie indywidualnej...
Warto jeszcze przytoczyć interesujące wnioski, które z własnych badań architektonicznych obiektu (głównie technicznej analizy murów i fundamentów, w niewielkim topniu archeologicznych") prowadzonych w latach 2011-2012, przed nowoczesną nadbudową i adaptacją na Centrum Kultury i Edukacji, wyciagnął Jacek Albrecht z Muzeum Zamkowego w Malborku:
Jacek Albrecht, 2020. Tak zwana Szkoła Łacińska w Malborku w aspekcie konstrukcyjnych rozwiązań budowlanych. [w]: Dziedzictwo architektoniczne. Badania oraz adaptacje budowli sakralnych i obronnych, pod redakcją Ewy Łużynieckiej. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2020. Dostępne tutaj (w pracy m.in. plany, zdjęcia i rekonstrukcje)
Badacz ten uznał, że tzw. Szkoła Łacińska była pierwotnie "zaginionym zamkiem krzyżackim Santyr z połowy XIII w." Argumentacja autora, jego analiza zachowanych murów i propozycje rekonstrukcji "zamku Santyr" są dostępne w ww. pracy...
W mojej ocenie obiekt ten, ze względu na swoją lokalizację, a być może też charakterystykę architektoniczną, musiał pełnić jakąś funkcję obronną... Lecz jaką dokładnie i czy była to jego funkcja "główna" (i pierwotna) czy tylko "dodatkowa"? Nie wiem...
Obiekt wymaga z pewnością dalszych badań i analiz...
Arkadowa część średniowieczna budowli jest oryginalna, częściowo rekonstruowana. Obmurowanie "bastionu" u podnóża obiektu jest nowożytne.
Plany obiektu przed "nowoczesną" nadbudową, z ww. Karty Ewidencyjnej Zabytku:
Moje zdjęcia z końca kwietnia 2026 r.:
Budynek Szkoły Łacińskiej głębokim blendowaniem, zamiast przypór w Malborku bardzo przypomina architekturę romańską klasztoru cysterskiego w Wąchocku.
Na Forum Wąchock:
Konkretnie dotyczy to tej fasady klasztoru.
https://swietokrzyskie.travel/informator_turystyczny/zabytki/klasztor_cysterski_w_wachocku
Ta forma głębokiego blendowania, tylko od środka dotyczy również kościoła pojezuickiego w Grudziądzu, do 1 poł. części mieszkalnej rezydencji kanoników chełmińskich, zwanej Schloss Convent.
Artykuł o głębokim blendowaniu w przypadku Grudziądza:
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/222142/edition/220623/content
Artykuł o Szkole Łacińskiej w Malborku:
Link do wyszukiwarki na temat Szkoły Łacińskiej w Malborku:
Przypuszczalnie był bezpośrednia inspiracją dla Pałacu Wielkich Mistrzów. Można założyć, że to nie Ratusz Staromiejski w Toruniu, jak uważali historycy w XX w. z Torunia a ten budynek był pierwowzorem fasady Pałacu Wielkich Mistrzów. Natomiast co do przerwania ciągłości przypór kolumnami,to ten eksperyment zrobiono już w Grudziądzu w przypadku spichrzy nadwiślańskich, okna w przyporach.
Wg kartografa i historyka z XVI w. Zantyr nie był na terenie Malborka .
Warto zwrócić uwagę na mapę Kacpra Henenbergera
1584 r.
Mapa rekonstrukcyjna
Wersja późniejsza – mapa współczesna Henennbergowi
Więcej argumentów architektonicznych za siedzibą biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana ma Grudziądz , aniżeli Szkoła Łacińska.
Zapewne trzeba rozdzielić dwie nazwy, Zantyr nad Nogatem i sanctir, w rozumieniu sanktuarium. I to sanktuarium można wiązać z pierwszą stacją męczeństwa św. Wojciecha, czyli przekroczenia Ossy/Mokrej na terenie obecnego Grudziądza. Tu wg żywej w XVIII w. tradycji został uderzony wiosłem przez Prusa.
Analogie do Wąchocka i Grudziądza wskazują na obiekt przedkrzyżacki.
Niestety nadal nie są docenione umiejętności budowlane Prusów i Polaków na tym terenie przed przybyciem Krzyżaków.
Skąd romańska kruchta w Kwidzynie?
https://fotopolska.eu/Kwidzyn/b55805,Kruchta.html
Cegła romańska , wskazana przez J. Albrechta występuje w dolnych partiach murów wielu miejscach grudziądzkiego oppidum, łącznie z Zamkiem Wysokim.
Artykuł J. Albrechta , podany odnośnik przez Marcina 600
chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/ https://www.oficyna.pwr.edu.pl/wp-content/media/dziedzictwo_architektoniczne_2020_t1.pdf
Rozpatrując kolejność realizacyjną, ustalono, że po wytyczeniu obszaru zabudowy wykonane zostały prace ziemne, kształtujące tarasy użytkowe i rampy wyjazdowe. Wykorzystano przy tym zastany przekop fosy miejskiej, a ją samą przesunięto dalej na południe. Wymurowany został z kolei blok bramy głównej (il. 6). Wzniesiono ją w wątku wendyjskim z najmniejszej cegły o wymiarach 26 × 15 × 9 cm, niemającej analogii ani w obrębie zamku, ani w innych budowlach na terenie Malborka., s.11.
Dokumentacja fotograficzna Marcina 600 jeszcze bardziej podkreśla przedkrzyżacki rodowód ceglanego Malborka , wskazany przez Jacka Albrechta.
Do tego zagadnienia odniosłem się w tym poscie:
https://zamkidwory.forumoteka.pl/forum/literatura/malbork-przed-krzyzakami/#post-17244
Ustalenia z Malborka, pokazują, jakie są konsekwencje retuszu wyników badań archeologiczno – historycznych w Grudziądzu w XX –XXI.
Dla datacji obiektu w Malborku przydatny jest Most Bramy Toruńskiej w Grudziądzu oraz wieża Klimek.
W obydwu przypadkach występują cegły romańskie z 1 poł. XIII w. oraz cegły gotyckie. Wieża Klimek miała glazurowany cokół z cegieł romańskich. W trakcie badań archeologicznych w latach 2008 -2009 - sprawozdanie z 2012 r. też odnotowano, że takich cegieł nie ma na Ziemi Chełmińskiej.
Jak ważny dla datacji architektury ceglanej Malborka może być Grudziądz, świadczyć może ten mój artykuł o wodociągu w Grudziądzu i rozmiarach cegieł romańskich, szczególnie s. 8.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/227561/edition/226557/content
Artykuł o oszkarpowaniu wewnętrznym kościoła pojezuickiego w Grudziądzu może być przydatny do datacji Szkoły Łacińskiej w Malborku.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/222142/edition/220623/content
Kościół w Grudziądzu jest fragmentem zamku kanoników, obiektu przedkrzyżackiego, z lat 20-30 XIII w.
Ostatni post: Malbork Nasz najnowszy członek: Etrosil Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
