Katalonia - Barcelona - mury rzymskie, 270-300 r. n.e.

Baszta nr 22

Przy ulicy Carrer del Sots - Tinent Navarro.

Jedna z najlepiej zachowanych baszt rzymskich Barcelony. Widoczna jest fasada baszty i jej strona boczna wschodnia (lewa), a w dolnej części (pod romańskim łukiem) także boczna strona zachodnia (prawa). Zachowana w pełnej wysokości, wraz z kondygnacją bojową, w której widać komplet 4 rzymskich okien od frontu i 2 okien bocznych. Zachował się też profilowany gzyms wydzielający kondygnację obojową, a u podstawy baszty profilowany cokół. Kurtyna muru pomiędzy nią, a następną basztą nr 23 zachowała 2 rzymskie blanki.

W XII w. połączona łukiem z sąsiednią basztą nr 21 i włączona do romańskiego pałacu. W czasach współczesnych restaurowana, z zamurowaniem wtórnych okien.

Moje zdjęcia z 2023 i 2024 r.

Widać profilowany cokół baszty

Kondygnacja bojowa baszty:

Profilowany gzyms wydzielający kondygnację bojową

Okna rzymskie:

Ściana boczna wschodnia - okno górne:

Ściana boczna wschodnia - okno dolne:

Ściana frontowa - okno górne wschodnie (lewe)

Ściana frontowa - okno górne zachodnie (prawe):

Ściana frontowa - okno dolne wschodnie (lewe)

Ściana frontowa - okno dolne zachodnie (prawe)

Rzymskie blanki muru pomiędzy basztami 22 i 23

Uważa się, że mur pomiędzy basztami nr 22 i 23 jest zachowany w pełnej wysokości wraz z dwiema oryginalnymi blankami krenelażu. Znajdują się one po dwóch stronach wtórnie przebitego okna, które zniszczyło dalsze elementy zwieńczenia. Zachowanie blank było możliwe dzięki ich nadmurowaniu wraz z całą kurtyną w średniowieczu, podczas adaptacji na romański pałac-fortecę możnowładczą.

Jest to rzadki przypadek zachowania oryginalnego rzymskiego blankowania w ogóle i najlepszy przykład w Barcelonie.

Źródło: Alessandro Ravotto, 2017. La muralla de Barcino. Universitat Autonoma de Barcelona. Tesi doctoral.:

Moje zdjęcia z 2023 r.

Blanka zachodnia (prawa):

Blanka wschodnia (lewa):

Baszta nr 23

Przy ulicy Carrer del Sots - Tinent Navarro, róg Placa d'Emili Vilanova.

Obok sąsiedniej baszty nr 22 jest to jedna z najlepiej zachowanych baszt rzymskich Barcelony. Zachowana w pełnej wysokości, wraz z kondygnacją bojową, w której widać komplet 4 rzymskich okien od frontu i 2 okien bocznych w fasadzie zachodniej (prawej). Wschodnia (lewa) ściana baszty w kondygnacji bojowej została mocno przebudowana w średniowieczu i nie widać tu obecnie rzymskich detali. Zachował się też profilowany gzyms wydzielający kondygnację obojową. Kurtyna muru pomiędzy nią, a poprzednią basztą nr 22 zachowała 2 rzymskie blanki.

W XII w., wraz z basztami 21, 22 i 24, włączona do romańskiego pałacu miejskiego-fortecy Palau Requesens (baszta nr 24 właściwie należała już do sąsiedniego pałacu). W XIII w. baszta nr 23 została podwyższona i zaopatrzona w 4 romańskie biforia zachowane do dziś (Palau Requesens opiszę w oddzielnym wpisie w "architekturze romańskiej").

Fasada romańskiego pałacu pomiędzy basztami 23 i 24 "wystawała" poza mur rzymski, dlatego podczas oczyszczania i odsłaniania murów rzymskich... wyburzono ją wraz z innymi, mało wartościowymi przybudówkami. Pozostał łuk łączący obie baszty, tworzący dziś nieco "dziwną" loggię, co wg części badaczy katalońskich dało od tej strony "efekt domu dla lalek"... Odrestaurowano też wówczas zachowane rzymskie okna, gzyms i in.., zamurowano wtórne otwory itd.

Palau Requesens zajmuje dziś Akademia Sztuk Pięknych i nie jest ogólniedostępny, ale można go zwiedzać z przewodnikiem w wybrane dni i godziny - zakładam, że można wówczas zobaczyć też wewnętrzne pomieszczenia bojowej części baszty nr 23, gdzie widać rzymskie okna - w necie jest kilka zdjęć tych pomieszczeń. Mnie jeszcze nie udało się tam dostać...

Zdjęcie z 1915 r. - przed wyburzeniem kamienic, które z czasem obudowały rzymskie mury i baszty. Na prawo od widocznej w tle, najwyższej na zdjęciu wieży kościoła Sant Just i Pastor, widać górną część baszty nr 23 (głównie nadbudowa z romańskim biforium), a dalej na prawo basztę nr 22. Źródło: Wikipedia, Domena Publiczna:

Moje zdjęcia z 2023 i 2024 r.:

Dwie bojowe kondygnacje baszty:

Plan bojowej kondygnacji "typowej baszty rzymskiej Barcelony", a poniżej plan górnego piętra bojowej kondygnacji baszty nr 23 z charakterystycznymi niesymetrycznymi ościeżami okien artyleryjskich, zmieniającymi kierunek osi "strzałów i obserwacji". Źródło: Alessandro Ravotto, 2017. La muralla de Barcino. Universitat Autonoma de Barcelona. Tesi doctoral.:

Okna rzymskie:

Ściana boczna (zachodnia), okno górne. Widać niesymetryczne ościeże:

Ściana boczna (zachodnia), okno dolne:

Ściana frontowa, okno górne lewe (wschodnie):

Ściana frontowa, okno górne prawe (zachodnie):

Ściana frontowa, okno dolne lewe (wschodnie):

Ściana frontowa, okno dolne prawe (zachodnie):

Gzyms wydzielający kondygnację bojową:

Fasada romańskiego Palau Requesens (XII-XIII w., przebud. XV w.) - właściwa fasada, pierwotnie "wystająca" poza rzymski mur została usunieta. Pozostawiono łuk łączący rzymskie baszty: nr 23 po prawej i 24 po lewej. W nadmurowanej, romańskiej części baszty nr 23 widać 2 romańskie biforia. Wschodnia (lewa) ściana baszty nr 23, pod łukiem, wraz z prostokątnym otworem drzwiowym, została przemurowana i nie zawiera obecnie rzymskich detali. Baszta nr 24 (po lewej) ma zrekonstruowaną współcześnie w cegle kondygnacje bojową

Baszty nr 24, 25 i 26

Wszystkie 3 baszty, widoczne z Placa d'Emili Vilanova oraz ulicy Carrer del Sots - Tinent Navarro do jej skrzyżowania z ulicą Baixada de Cacador, są źle zachowane, tylko w swych dolnych częściach. Występuje tu jednak kilka ciekawych detali.

Moje zdjęcia z 2023 r.

Baszta nr 24

Zachowana w dolnej części, ale oryginalna fasada występuje tylko w jej wschodniej (lewej) partii. Resztę fasady w czasach współczesnych zrekonstruowano w cegle, podobnie jak całą kondygnację bojową, w której "odtworzono" 4 okna - tylko w ścianie frontowej. Zrekonstruowano też gzyms.

Najciekawszy element występuje w dość dobrze zachowanej kurtynie rzymskiego muru na zachód (na prawo) od baszty nr 24, pomiędzy nią a basztą nr 23. Blisko ściany baszty nr 24, w cokole muru zachowało się ujście rzymskiego kanału odwadniającego ulice miasta Barcino. Kolektory te zbudowano już w pierwszej fazie budowy muru (za czasów Augusta). Odnowiono je w drugiej fazie. Ujście kolektora przy baszcie nr 24 jest najlepiej zachowane w całym obwodzie murów.

Kurtyna rzymskiego muru między basztami 23 i 24 (posadzona roślinność tu nie współpracuje):

Ujście rzymskiego kolektora odwadniającego:

Baszta nr 24:

Zrekonstruowana współcześnie w cegle kondygnacja bojowa, wraz z 4 oknami w ścianie frontowej:

Zrekonstruowany gzyms:

Dolna, oryginalna część baszty

Kurtyna rzymskiego muru pomiędzy basztami 24 i 25, pod średniowiecznym łukiem:

Baszta nr 25

Pozostała z niej tylko dobrze zachowana dolna część, ze zrekonstruowanym odcinkiem gzymsu. Baszta ta ma ładny profilowany cokół, ale... został przysypany żwirkiem (!)

Przy ziemi widać górny fragment profilowanego cokołu:

Baszta nr 26

Zachowana tylko dolna część, przy czym oryginalna fasada muru ocalała tylko w donej części, reszta to ceglana restauracja.

Baszta nr 26 ma najpiękniejszy ozdobny rzymski cokół - na szczęście dobrze widoczny. Został skonstruowany przez Rzymian prawdopodobnie ze spoliów - wtórnie użytych detali architektonicznych z rozebranych budowli.

;

Kurtyna muru między bsztami 25 i 26

Baszta nr 26:

Widok baszty "od tyłu", z ulicy Baixada de Cacador:

Najpiękniejszy rzymski cokół ze wszystkich zachowanych baszt, prawdopodobnie skonstruowany ze spoliów:

Baszty nr 27 i 28

Odcinek rzymskiego muru z basztami nr 27 i 28, przy ulicy Carrer del Sots Tinent-Navarro, na wschód od ul. Baixada de Cacador, został odsłonięty po wyburzeniu XIX-wiecznych kamienic (które go wchłonęły) w 2012 r. W miejscu wyburzonych kamienic utworzono rozległy plac zabaw. Obie baszty i mur tworzą obecnie tylną ścianę tego nowego placu. Obie stoją do niemal pełnej wysokości i zachowały po 2 zamurowane okna rzymskie, pomimo licznych przemurowań podczas adaptacji przy włączeniu ich w średniowieczne pałace (ich fasady są od strony ul. Carrer dels Lledo) oraz późniejszych przebudów.

Dalszy odcinek muru obejmujący 4 kolejne baszty (nr 29-32) jest niestety niewidoczny i tkwi nadal wewnątrz bloku zabudowy. Docelowo planuje się uwidocznienie tego odcinka poprzez kolejne wyburzenia, ale to sprawa przyszłości...

Baszta nr 27

W bocznej, zachodniej (prawej) ścianie baszty są pozostałości 2 rzymskich okien (górne i dolne), gzymsu oddzielającego kondygnację dolną od bojowej oraz 2 ceramicznych gzymsów pomiędzy i powyżej pięter okiennych. Baszta zachowała też ładny, profilowany cokół.

W nadbudwanym murze na zachód (na prawo) od baszty (przy ul. Baixada de Cacador) badacze katalońscy (np. Alessandro Ravotto, 2017) dopatrują się pozostałości rzymskiej blanki, a na lewo od niej domniemanych, ale mniej oczywistych resztek kolejnej blanki.

Moje zdjęcia z 2023 r.

Górne okno boczne (nierestaurowane):

Dolne okno boczne (nierestaurowane):

Oryginalne pozostałości kamiennego gzymsu pod kondygnacją bojową baszty:

Oryginalne pozostałości ceramicznego gzymsu pomiędzy kondygnacjami okiennymi:

Oryginalne pozostałości ceramicznego gzymsu ponad górną kondygnacją okienną:

Ozdobny rzymski cokół baszty:

Kurtyna muru na zachód (na prawo) od baszty, z zarysem rzymskiej blanki:

Zarys blanki wg: Alessandro Ravotto, 2017. La muralla de Barcino. Universitat Autonoma de Barcelona. Tesi doctoral.:

Moje zdjęcia cd.:

Zarys blanki:

Na lewo od niej domniemane zarysy drugiej blanki:

Baszta nr 28

Zachowała 2 zamurowane rzymskie okna - jedno w bocznej, zachodniej (prawej) ścianie baszty (dolne) i jedno w ścianie frontowej (dolne prawe). Baszta ma ładny profilowany cokół.

Pod koniec XII i na początku XIII w. baszta została włączona w obręb średniowiecznych zabudowań przy ul. Carrer dels Lledo - z tego czasu wewnątrz baszty zachowały sie późnoromańskie malowidła. Ostatecznie zanlazła sie w obrębie Casa (Palau) Benet-Desvilar, jednego z najładniejszył domów średniowiecznych w Barcelonie, przebudowywanego w XIV, XV i XVI w. Na fasadzie baszty, w górnej, nadbudowanej części widać ładne XIV-wieczne, gotyckie okno. Obecnie jest to hotel. Podobno wewnątrz hotelu, w części dostępnej (restauracyjnej) można podziwiać rzymski mur i detale baszty. Ja tam niestety nie byłem...

Moje zdjęcia z 2023 r.

(W gornej części gotyckie okno z XIV w.):

Ściana boczna zachodnia (prawa) - rzymskie okno dolne (jego górna część zniszczona przez późniejsze, wtórne okno prostokątne):

Ściana frontowa - dolne prawe okno rzymskie (zamurowane, nierestaurowane):

Ozdobny rzymski cokół baszty i muru:

Dolna część kurtyny muru między basztami nr 27 i 28, z prostym cokołem. Nierestaurowana, z tynkiem dawnych kamienic:

Koncepcja z 1955 r. wyburzeń i odsłonięcia baszt i murów rzymskich. Baszty nr: 29, 30, 31 i 32 oraz 34 nadal tkwią w zabudowie i dziś nie są widoczne, ale planuje sie w przyszłości ich odsłonięcie...

Baszta nr 33

Przy małym, trójkątnym Placa dels Traginers znajduje się narożna południowo-wschodnia, okrągła baszta nr 33, wraz z krótkimi odcinkami przyległych murów. Zachowała tylko dolną, solidną część, bez kondygnacji bojowej. Jest ona ciekawa ze względu na swoje położenie (wyznacza narożnik obwodu murów Barcino) oraz formę - jest jedyną zachowaną w mieście okrągłą basztą narożnikową.

W XIII w., jak większość baszt, została włączona w romańską zabudowę miejską. Dom przebudowano na gotycki pałac w XIV w. W 1967 r. zrujnowany dom został częściowo zburzony i odsłonięto, zakonserwowano i wyeksponowano basztę. Od strony ul. Baixada de Viladecols pozostała fasada tego domu z XIV w., z ładnym gotyckim triforium i łukowym portalem. Obecnie otoczenie baszty służy za ogródek restauracyjny...

Przy tym samym placyku, naprzeciwko baszty znajduje się ładny romański dom z dwoma biforiami (opiszę go w "Architekturze romańskiej").

Rysunek rekonstrukcyjny z tablicy informacyjnej przy baszcie

Kolejne fazy historii baszty. U góry pierwszy z lewej - mur I fazy (czasy Augusta, I w. p.n.e.) - narożnik murów, jeszcze bez baszty. U góry drugi od lewej - mur II fazy (koniec III w. n.e.) z basztą narożną. Dalej - adaptacja baszty przez romański dom w XIII w., przebudowa w XIV w. itd.

1967 r. - wyburzanie domu kryjącego bsztę

Moje zdjęcia z 2023 r.:

Fasada gotyckiego domu (XIV w.) przy Baixada de Viladecols, który do 1967 r. skrywał basztę

Baszty nr 35 i 36

Odsłonięto je w XX w. podczas renowacji domu przy Carrer Correu Vell 5, kiedy to wyburzono niektóre budynki. Obecnie te dwie baszty wraz z łączącym je murem rzymskim tworzą północno-zachodnią ścianę niewielkiego "studziennego" podwórka otoczonego kamienicami. Prowadzi do niego wąskie przejście pomiędzy budynkami z ulicy Carrer Correu Vell. Żeby tam dojść, np. z Placa dels Traginers (przy którym jest okrągła baszta nr 33) należy wejść w wąską uliczkę Carrer Correu Vell prowadzącą do ul. Carrer del Regomir i na pierwszym skrzyżowaniu (z ul. Carrer d'en Groc) skręcić w prawo (na północny-zachód) w wąskie przejście prowadzące do wspomnianego podwórka z basztami. Analogicznie z ul. Carrer del Regomir należy wejść w C. Correu Vell i na pierwszym skrzyżowaniu (z ul. Carrer d'en Groc) skręcić w lewo. Labirynt uliczek jest tu dość klaustrofobiczny (można poczuć atmosferę średniowiecznego miasta), ale dostęp do podwórka z basztami jest otwarty.

Obie baszty wraz z murem zostały w XIII w. włączone do wczesnogotyckiego pałacu Palau Marca, później wielokrotnie przebudowywanego.

Zewnętrzną stronę muru i baszt widać od wspomnianego podwórka. Żeby zobaczyć wewnętrzną stronę muru i baszt należy odwiedzić Centrum Obywatelskie Pati Llimona (instytucję kulturalną zajmującą się działalnością wystawienniczą i edukacyjną). Wejście do Pati Llimona znajduje się przy innym podwórku, do któregp prowadzi przejście z ulicy Carrer del Regomir pomiędzy numerami 1 a 3-5 (na rogu jest tablica informacyjna, a samo przejście nosi nazwę Carrer de Sant Simplici).

Rozwinięcie obu baszt i muru pomiędzy nimi. Zaznaczyłem rzymskie okno w bocznej ścianie baszty nr 36

Moje zdjęcia 2023 i 2024 r.

Baszta nr 35
Zachowana do niemal pełnej wysokości, z dobrze widoczną od zewnatrz częścią cokołową z fragmentem gzymsu i mocno przemurowaną kondygnacją bojową, obecnie bez widocznych detali rzymskich, za to z licznymi elementami średniowiecznymi. Natomiast od strony wnętrza Pati Llimona, przy windzie, widać boczną stronę baszty z zachowanymi zamurowanymi rzymskimi drzwiami i jednym zamurowanym rzymskim oknem.

Od strony wnętrza Pati Llimona - boczna ściana baszty widoczna w szybie przy windzie:

Rzymskie, zamurowane drzwi:

Rzymskie, zamurowane okno boczne:

Kurtyna rzymskiego muru pomiędzy basztami 35 i 36:

Baszta nr 36
Zachowana do niemal pełnej wysokości, ale mocno przemurowana. Od zewnątrz, w bocznej wchodniej (prawej) ścianie baszty zachowała się część zamurowanego rzymskiego okna. U podstawy widać też wydatny cokół.

Rzymskie okno w bocznej ścianie baszty:

Cokół: