Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Biuletyn dotyczący zagadnienia średniowiecznych stajni w Grudziądzu. W okresie I Rzeczypospolitej zwoływano tu sejmiki generalne dla Prus Królewskich. Musiała być odpowiednia infrastruktura. To tak, jak w naszych czasach centra kongresowe, galerie handlowe musza mieć odpowiednie parkingi.
Te warunki spełniał też Malbork. Dlatego sejmiki w danym roku najczęściej zamiennie zwoływane były do Grudziądza i Malborka
Zestawienie sejmików generalnych, zwołanych do Grudziądza
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/227354/edition/226217/content
Biuletyn o stajniach średniowiecznych
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/221330/edition/219639/content
Weryfikacja prezentacji o stajniach po 10 latach. Dotyczy to slajdów 3 i 4. Na slajdzie 4 strzałka jest błędna. Stajnie urządzono w dawnym kościele, z czasów biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana. Wykopaliska archeologiczne z 2014 r. dały wynik negatywny co do stajni w części zachodniej skrzydła południowego. Tam była kancelaria z szafką w murze na listy
Opis ruin Zamku Wysokiego wg stanu z września 2015 r.
Artykuł z BKMDG oraz prezentacja z prelekcji
Artefakty z badań archeologicznych na Górze Zamkowej dr. Antoniego J. Pawłowskiego. Zmarł w trakcie badań w 2008 r.
W nawiązaniu do tej deklaracji grudziądzkiego Muzeum, styczeń 2025 r.
https://muzeum.grudziadz.pl/aktualnosc-792-promocja_publikacji_graudentum_studia_z.html
Badania naukowe nad historią Grudziądza i okolic w XVII w. w formie opracowań monograficznych i studiów analitycznych trwają od około 160 lat. Tym nie mniej ich poziom historiograficzny oraz paleta poruszanej tematyki nie odpowiada już współczesnym wymaganiom. W związku z powyższym, badacze skupieni głównie w grudziądzkim i toruńskim środowisku naukowym podjęli się pogłębionych studiów, których owocem jest wydawana drukiem od 2020 roku seria „Graudentum. Studia z dziejów Grudziądza i okolic”.
W trzecim tomie opublikowano dziesięć autorskich studiów o charakterze historycznym i archeologicznym. Stanowią one pokłosie referatów wygłoszonych podczas konferencji naukowej „Saeculum Argentum Civitatis Graudensis. Rola Grudziądza oraz jego okolic w Prusach Królewskich i I Rzeczypospolitej w XVII wieku”, zorganizowanej w listopadzie 2023 roku w Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu przy współpracy Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Podobnie, jak miało to miejsce przy okazji wydania drukiem dwóch wcześniejszych części serii „Graudentum”, również tom III ukazuje się w wyniku kooperacji wydawnictw Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu i Towarzystwa Naukowego w Toruniu.
O konieczności weryfikacji badań historycznych pisałem już w 2020 r.
Jako nauczycielowi historii trudno mi zaakceptować, że w XXI w. polscy naukowcy uznali sfałszowane wyniki badań archeologicznych z okresu okupacji hitlerowskiej za zgodne ze stanem faktycznym.
By wyrobić sobie na ten temat zdanie warto zapoznać się z artykułem Marcina Wiewióry:
Stan badań archeologiczno – architektonicznych nad zamkiem krzyżackim w Grudziądzu, Rocznik Grudziądzki Tom 24: 2016, s. 37 – 64.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/214055/edition/212775/content
Swoje uwagi podałem w załączniku , zapis PDF
Często oficjalne wyniki badań archeologicznych w Grudziądzu kojarza mi się z filmem animowanym „Zaczarowany ołówek”.
W Grudziądzu dosłownie w XXI w. zmaterializowano wizję zamku średniowiecznego w Grudziądzu wg Hansa Jacobiego, z okresu okupacji hitlerowskiej. Żeby zmaterializować te wizję, w ramach t. zw. „rewitalizacji” usunięto część dziedzińca zamku do głębokości ok. 6 m i być może 1/3 jego powierzchni.
https://www.filmweb.pl/serial/Zaczarowany+o%C5%82%C3%B3wek-1963-215778
Góra Zamkowa obecnie
Nie odkopano nawet Bramy Fijewskiej, której fasada została zrekonstruowana w 2 poł XIX w. Nie ma jej bowiem w wizji Hansa Jacobiego. Przestawił on prześwit bramy w tym miejscu z osi północ - południe na oś wschód - zachód.
Użytkownicy Forum są bardzo wymagający w odbiorze jakości informacji. Dlatego przygotowałem analizę najnowszego planu zwiedzania Zamku Wysokiego, opublikowanego na stronie internetowej Muzeum w Grudziądzu. Zapis w formie PDF
Rodowód przedkrzyżacki murowanego zamku w Grudziądzu.
Badanie średniowiecznego Grudziądza jest , jak kilkakrotne czytanie tej samej książki. Zawsze się znajdzie w niej coś nowego.
Niewątpliwie inspiracją do tego postu są moje dyskusje z współautorem artykułów do biuletynów Koła Miłośników Dziejów Grudziądza, licencjonowanym przewodnikiem PTTK, Panem Przemysławem Szachnitowskim.
Tym razem wróciłem do zdjęć, które wykonałem 10 lat temu, oglądając badania archeologiczne archeologów z Bydgoszczy, z prywatnej firmy. Na nich jest zapisana metryka zamku grudziądzkiego, jako budowli zbudowanej przez Polaków, przed Krzyżakami. Badacz niemiecki Xaver Froelich w 1889 r. słusznie napisał, że zamek w Grudziądzu zbudowali Polacy na miejscu staropruskiej warowni. Tylko obsesyjne szukanie przez archeologów po 1945 r. śladów drewnianych, rzekomo wyłącznie budowanych przez Polaków fortyfikacji doprowadziło do tego, że polski zamek z kamienia i cegły został przypisany Krzyżakom. Do tego trzeba dodać fikcyjną datację na druga połowę XIII w.
Post w załączniku
Do wczorajszego postu kolejna analiza, co do polsko - staropruskiego pochodzenia zamku w Grudziądzu. Ten zamek, jako curia, palatium biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana. Co tam zbudowali Krzyżacy przez ok. 200 lat?
1. Zbudowali nową kaplicę po stronie wschodniej w l. 90. XIII w.
2. W formie uproszczonej, po 1388 r. odbudowali skrzydło zachodnie po katastrofie budowlanej, gdzie było pierwotnie palatium biskupa i przez ok. 100 lat, od ok. 1278 r. mieszkanie komtura grudziądzkiego.
Analiza w załączniku.
Z datacją Grudziądza jest problem na skalę ogólnopolską. W skali masowej występuje tu wątek allonge appareil.
Ten wątek w Polsce nazywany jest przedromańskim , datowany na X - XI w.
Warto porównać z Wawelem
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rotunda_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Marii_Panny_na_Wawelu
Powtórka z historii tego miejsca?
Od wykopalisk na Rządzu z 2 poł. XIX w. zaczęto używać w archeologii terminu okres lateński.
Teraz okazuje się, że są tu mury ceglane w wątku allonge appareil.
Wygląda na to, że mamy do czynienia z ceglanym "Biskupinem" średniowiecza.
Wygląda na to, że nieprzypadkowo historyk Krzysztof Hartknoch w 2 poł. XVII w. pokazał kultowe miejsce Prusów Romowo, jako zbudowane z cegieł.
Historycy dla XIII - XIV w. dopuszczają tylko w zasadzie dwa wiązania: wendyjskie i polskie a tu mamy allonge appareil, charakterystyczne dla X - XI w.
Druga część artykułu z Biuletynu KMDG o budowlach kamiennych w Grudziądzu w średniowieczu. Pierwsza część w poscie wyżej, z 12.03.25.
Zamek średni kanoników kapituły chełmińskiej w Grudziądzu (wg nazewnictwa z XVI w. Schloss Convent) z XIII w.
Sala pod plebanią z standardowym romańskim sklepieniem krzyżowym i gurtami jarzmowymi.
Ze strony Grudziądzkiego Towarzystwa Kultury
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1131325092362508&set=pcb.1131322859029398&locale=pl_PL
Jest to dowód materialny, że biskup misyjny Prus, św. Chrystian przez ok. 30 lat budował klasztor cysterski w Prusach , konkretnie w widłach Osy, na terenie Pomezanii, w pobliżu Jeziora Tuszewskiego. Z powodu zawirowań politycznych, śmierci fundatora nie doszło ostatecznie do utworzenia tu klasztoru cysterskiego. W średniowieczu było to grudziądzkie oppidum, część składowa zamku. Obecnie określane Starym Miastem.
Na zdjęciu w poprzednim poscie warto zwrócić uwagę na filar w formie krzyża. Wg poniżej podanego opracowania jest to typowy filar romański.
https://www.historiasztuki.com.pl/strony/002-00-09-STYLE-ROMANIZM.html
Po 40 latach własnych badań zauważyłem, że w przypadku zamku średniego kanoników kapituły chełmińskiej, na bazie metody ewolucyjnej można zauważyć etapy jego budowy, z pierwotnym przeznaczeniem na klasztor cysterski:
1. Najstarsze jest skrzydło północne z Bramą Klasztorną. Świadczy o tym wątek opus mixtum z wykorzystaniem cegieł romańskich.
2. Następnie powstały skrzydła wschodnie i południowe.
3. Kościół na planie krzyża równoramiennego, już z zastosowaniem cegieł o wymiarach gotyckich budowano na końcu. Najstarszymi elementami kościoła są baptysterium oraz zakrystia. Kościół konsekrowano w 1238 r., o czym świadczy filar fundacyjny w części południowo - wschodniej, przy wejściu do nieistniejącego już kapitularza. Samo wejście też zamurowano w latach 90. XIX w. Wtedy było jeszcze wejście do krypt. Na terenie, gdzie był kapitularz, jest obecnie krzyż misyjny. Dawny kapitularz rozebrano 100 lat wcześniej, w latach 90. XVIII w.
O etapach budowy świadczą różnice w materiale budowlanym. Niedokończone dormitorium na poddaszu kościoła świadczy, że program użytkowy klasztoru cysterskiego został zarzucony. Budowę klasztoru zarzucono niewątpliwie wraz ze śmiercią biskupa misyjnego Prus św. Chrystiana w 1245 r.
Precyzyjne określenie tego pomieszczenia to romańska krypta halowa dwunawowa, obecnie pod budynkiem plebanii. Nie jest znany projektowany a nie zrealizowany projekt kościoła klasztornego. Wiele wskazuje na to, że to było pierwotne oratorium cysterskie, służące mnichom do czasu konsekracji kościoła św. Mikołaja, wg roku podanego na filarze fundacyjnym , czyli do 1238 r.
Kościół cysterek w Trzebnicy wybudowano w ciągu 16 lat. Zapewne budowa takiego niewielkiego oratorium zajęłaby nie więcej, jak 3 - 4 lata.
Niewątpliwie, wg kryterium technologicznego, w tej sytuacji, od zidentyfikowanej romańskiej krypty halowej starsza jest romańska kaplica św. Michała Archanioła w Grudziądzu. Do tej pory datowana na lata 20. XIII w. Po identyfikacji krypty halowej pod plebanią, jej czas budowy należałoby przesunąć na wiek XII. Prowadził do niej zachowany romański most ceglany. Łuk arkadowy mostu posiada identyczne wiązanie pospolite oraz płyty ceglane, jak gurty jarzmowe sklepienia krzyżowego krypty romańskiej pod plebanią. Most i krypta powstały w zbliżonym czasie. Wiązanie pospolite jest również w reliktach murów Zamku Wysokiego z XIII w.
W tym czasie powstały również, wg identycznego kryterium łuków ceglanych:
- Brama św. Chrystiana na terenie posesji przy ul. Mickiewicza 5,
- kamienna, podwójna brama , obecnie piwnica kamienicy przy ul. Szewskiej 5,
- zaczęto budować kampus szkolny na obecnym Rynku. Ściana zachodnia kamienicy przy ul. Wieżowej 2. Na całej szerokości fasady jest obecnie jako fundamentowy łuk ze średniowiecza.
Na temat krypt halowych zob.
Wilfried Koch, Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Warszawa 1996, s. 77.
Pierwotna bryła kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu w kształcie krzyża greckiego elementem klasztoru z 1 poł. XIII w.
Rok temu w artykule polemicznym wskazałem, ze kościół św. Mikołaja w Grudziądzu zaplanowano pierwotnie w formie krzyża równoramiennego
Strona 19 w tym biuletynie:
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/283550/edition/280774/content
Następnie w dalszych biuletynach KMDG, już razem z Kolegą Przemysławem Szachnitowskim, (licencjonowanym przewodnikiem PTTK na Pomorze Zachodnie), wskazaliśmy, że faktycznie kościół ten jest elementem niedokończonego klasztoru cysterskiego.
Z tego samego okresu, co trwała budowa klasztoru cysterskiego w Grudziądzu, czyli 1 poł. XIII w. pochodzi klasztor Franciszkanów w Krakowie. Też pierwotnie był kościół w formie krzyża greckiego.
https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/krakow-klasztor-franciszkanow/
W świetle tego, co szczęśliwie się zachowało z zabudowy klasztoru grudziądzkiego z XIII w., można napisać, że faktycznie nic z Kolegą nie zmyśliliśmy. Palcem można pokazać w wizji lokalnej i na planach elementy składowe standardowego uniwersalistycznego klasztoru benedyktyńsko – cysterskiego i wzorowanego na nich klasztorach dominikanów i franciszkanów.
Chociaż w Grudziądzu nie doszło do sformalizowania założenia opactwa cysterskiego, to zbudowane tu infrastruktura klasztorna służyła innym klauzulom zakonnym, szczególnie kanonikom regularnym oraz dominikanom.
To faktycznie biskupi z zakonu Dominikanów dokończyli budowę tego kościoła do potrzeb liturgicznych.
Po śmierci cystersa św. Chrystiana , biskupa misyjnego Prus, terenem zarządzał w latach 1245 -1255 biskup pomezański, dominikanin Ernest z Torgawy. Następnie na przełomie 1255/1256 r. oppidum grudziądzkie z kościołem przejął biskup chełmiński , dominikanin Heidenrik.
Zapewne nie jest przypadkiem, że dominikański w Toruniu św. Mikołaja z przylegającym klasztorem podobny był do klasztoru w Grudziądzu.
Jedna ze ścian kościoła Franciszkanów w Toruniu z lat 30-40 XIII w. posiada oszkarpowanie wewnętrzne, jak z tego samego okresu część północno – wschodnia kompleksu klasztornego w Grudziądzu, od 1 poł. XVIII w. kościół kolegium jezuickiego.
https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/torun-kosciol-wniebowziecia-nmp/
Kościół Dominikanów w Chełmnie natomiast jest bazyliką. W Grudziądzu jej nie dokończono.
Jest kontrast między oficjalną narracją historyczną odnośnie kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu, dopasowana do fikcyjnego dokumentu lokacyjnego miasta z 1291 r. a architekturą średniowieczną Grudziądza i analogii do ogólnopolskiej literatury przedmiotu z XXI w.
Narracja oficjalna:
https://itgrudziadz.pl/project/bazylika-sw-mikolaja/
Jest jeszcze jedna ciekawa zagadka , dlaczego opuszczono Kałdus w XII w.?
http://www.icimss.edu.pl/custodes/index.php?option=com_content&task=view&id=83&Itemid=41
Niewątpliwie od 2 poł. XII w. było sanktuarium na terenie obecnego Grudziądza, w widłach Osy, (teren Pomezanii), na stacji męczeństwa św. Wojciecha. Wg tradycji, żywej w XVIII w. , po przekroczeniu rzeki Osy został uderzony wiosłem przez Prusa.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/219950/edition/218514/content
Krypta romańska dwunawowa pod refektarzem, jako pierwsze oratorium ma analogie w przypadku budowy innych klasztorów.
Trochę polemicznie.
Niemcy, jako jedni z inicjatorów szlaku turystycznego, wskazując na Grudziądz, jako istotny na Szlaku Gotyku Ceglanego w pierwszej wersji projektu, wskazali na unikalność i prekursorską rolę architektury Grudziądza. Natomiast Polacy w 3 dekadzie XXI w., oferując zacofaną narrację historyczną polskojęzyczną z 1 poł. XX w. wylali dosłownie dziecko z kąpielą. Wystarczyło np. podeprzeć się stanowiskiem Profesorów Oskara Sosnowskiego i Michała Walickiego, którzy podkreślali pionierską rolę założeń urbanistycznych i średniowiecznego budownictwa ceglanego Grudziądza w skali ogólnopolskiej. Tego w oficjalnej narracji historycznej odnośnie Grudziądza nie ma.
Jeszcze o krypcie romańskiej pod plebanią
Zdjęcia zamieszczone na Forum z Gdańska jeszcze bardziej podkreślają perłę architektury romańskiej w Grudziądzu – kryptę dwunawową pod plebanią kościoła św. Mikołaja:
Charakterystyczne słupy - podstawa krzyża
Oliwa – zdjęcie szczytu transeptu z układem cegieł w jodełkę. W Grudziądzu sklepienie krzyżowe ze wzorem jodełkę.
M.in. transept w Oliwie
Nie wiadomo kiedy romańska krypta dwunawowa doczeka się oficjalnej promocji we folderach turystycznych. Nadal w folderach turystycznych, mimo, iż od ich udokumentowanego odkrycia minęło ćwierćwiecze, nie są oficjalnie promowane romańskie mosty , ani romańska dawna kaplica św. Michała Archanioła.
To Forum bezsprzecznie pokazuje, że zgodnie z kanonami architektury romańskiej takie obiekty w Grudziądzu istnieją.
Takich przykładów zachowanych elementów architektury romańskiej w Grudziądzu jest więcej. Zostały one opracowane w Biuletynach Koła Miłośników Dziejów Grudziądza.
Cześć naukowców uważa je za bezwartościowe, ponieważ nie przeszły recenzji w ośrodkach uniwersyteckich. Nawet załączony aparat przypisów do artykułów nie ma dla tych naukowców żadnego znaczenia,
W miarę możliwości informacje o biuletynach zostały podane na tym Portalu .
Artykuł z fotoreportażem ze zwiedzania fragmentu zamku kanoników chełmińskich, (faktycznie zamku średniego), opublikowanego w Gazecie Pomorskiej:
Zdjęcia 10; 19 wyjaśniają zapewne jakie też płyty posadzkowe zabrano z dawnego średniowiecznego zamku kanoników chełmińskich w Grudziądzu do Malborka ok. 200 lat temu, w 1820 r.
Szczegóły w załączniku
Ostatni post: Warszawa - Wał Zygmuntowski Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
