Spławie

wieś w powiecie wrzesińskim, w gminie Kołaczkowo

Obok zabudowań gospodarstwa Wodzisko, po południowej stronie drogi, znajduje się grodzisko z wczesnej epoki żelaza przebadane archeologicznie.

Spławie, gm. Kołaczkowo, pow. Września, woj. wielkopolskie - wczesnośredniowieczne grodzisko nad Wartą
Grodzisko wczesnośredniowieczne w Spławiu, gm. Kołaczkowo, pow. Września od dawna jest znane polskim archeologom. Już w XIX i w pierwszej połowie XX wieku wymieniane było w licznych pracach zawierających wyniki inwentaryzacji podobnych mu obiektów z terenu Wielkopolski. Pierwsze prace wykopaliskowe na tym stanowisku przeprowadził Dobromir Durczewski w 1970 roku, jednak najwięcej materiałów udało się pozyskać w trakcie późniejszych badań, zrealizowanych pod kierunkiem Michała Brzostowicza w latach 1991-1992 i 2000-2002. Dzięki kilku sezonom wykopaliskowym, archeolodzy pozyskali szereg cennych danych na temat wielkości warowni, konstrukcji wału obronnego oraz charakteru zabudowy grodowej. Z odsłoniętych obiektów wydobyli kilkaset całych i wiele tysięcy fragmentów naczyń glinianych, a także części uzbrojenia oraz liczne przedmioty codziennego użytku wykonane z różnych - dostępnych we wczesnym średniowieczu - surowców. Wstępna analiza wymienionych materiałów pozwala na przedstawienie pierwszego zarysu dziejów tej warowni i charakterystyki kultury jej dawnych mieszkańców. Gród w Spławiu został wzniesiony na krawędzi terasy nadzalewowej pradoliny Warty, otoczonej ze wszystkich stron wodami i mokradłami, pełniących zapewne funkcję naturalnych urządzeń obronnych. Dzięki badaniom dendrochronologicznym, poczynionym przez Marka Krąpca z Krakowa na próbkach spalonego drewna, datę jego budowy można ustalić na lata przypadające krótko po 899-900 roku. Obiekt ten odznaczał się niewielkimi rozmiarami. Jego wnętrze tworzył majdan o średnicy około 28-30 m. Otoczony był wałem drewniano-ziemnym, o szerokości około 9 m, wzniesionym w konstrukcji rusztowej. Od strony majdanu licowany był ścianą drewnianą, przy której wznosiły się budynki mieszkalne. Niestety, nowożytne zniszczenia poczynione na tym stanowisku uniemożliwiły poznanie lica zewnętrznej strony wału oraz charakteru umocnień, występujących na przedpolu warowni. Nie potrafimy też zlokalizować bramy grodowej. Gród stanowił czoło opola, czyli mówiąc językiem współczesnym - główny ośrodek wspólnoty sąsiedzkiej utworzonej przez mieszkańców okolicznych osad. W warowni,
obok jej zarządcy, przebywała również grupa wojowników, uczestniczących często w zbrojnych wypadach na cudze terytoria. Stanowili oni też ważną część siły obronnej wspólnoty, organizującej się w obliczu obcej inwazji na zasadach pospolitego ruszenia. Jej wartość wojskową podkreślają liczne znaleziska militariów w postaci grotów włóczni i strzał i elementów wyposażenia jeździeckiego. Wymienione przedmioty, obok innych wyrobów o wyraźnie ekskluzywnym charakterze (np. puchary gliniane, naczynia drewniane wykonane na tokarce), podkreślają wysoki status społeczny grodzian. Podstawę utrzymania mieszkańców ówczesnego Spławia stanowiła uprawa roli oraz chów zwierząt. Dzięki analizom, przeprowadzonym przez Joannę Strzelczyk z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu wiemy, że wysiewano tu głównie proso, pszenicę i żyto. Z kolei badania Daniela Makowieckiego z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Poznaniu oraz Jerzego Ptaszyka z Katedry Anatomii Zwierząt Akademii Rolniczej w Poznaniu potwierdziły hodowlę bydła, świń, owiec, kóz, koni i kur. Pożywienia dostarczało również rybołówstwo (na co wskazują znaleziska ości ryb, haczyków wędkarskich i pławików z kory), łowiectwo (szczątki sarny, jelenia i dzika) oraz zbieractwo. Bliskość grodu sprzyjała również rozwojowi rzemiosł. Do najlepiej prosperujących należy zaliczyć warsztaty garncarskie i metalurgiczne. Dużym zaskoczeniem było odkrycie - oznaczających się znakomitą jakością - fragmentów naczyń drewnianych, wykonanych na tokarce. Wynika z nich, że ówczesne Spławie było jednym z nielicznych ośrodków przedpiastowskich, w którym kwitła ta dziedzina rzemiosła. Natomiast szereg innych przedmiotów codziennego użytku wykonywano w domowym obejściu.
Dotąd nie udało się wyjaśnić, czy gród w Spławiu funkcjonował w ramach jednostki terytorialnej typu plemiennego, czy też działał jedynie w łączności ze swoim opolem. Analiza osadnictwa przedpiastowskiego w Wielkopolsce wskazuje raczej na nikłe ślady funkcjonowania na tych terenach zwartego ugrupowania osadniczego. Najbliższymi sąsiadami Spławia były grody w Raszewach (nad Lutynią), Samarzewie (przy ujściu Wrześnicy) i Lądzie. Trudno jednak powiedzieć, czy współpracowały ze sobą. Z pewnością jednak stanowiły wątłą siłę wobec rodzącego się w tym czasie państwa Piastów. Upadek grodu w Spławiu należy postrzegać w kontekście szerszych przemian politycznych zachodzących na Słowiańszczyźnie zachodniej po upadku Wielkich Moraw w 907 roku. Ich tło wyznaczała rywalizacja Czech i Niemiec o podporządkowanie sobie plemion słowiańskich. Z czasem włączyło się do niej państwo piastowskie, które już od pierwszej połowy X wieku umacniało się wokół grodów w Gnieźnie, Poznaniu, Gieczu, Lednicy i Grzybowie, poszerzając jednocześnie swe dziedziny o ziemie sąsiednie. Opanowanie terenów nadwarciańskich w rejonie ujścia Prosny zapewne było ważne w kontekście dalszej ekspansji w kierunku Kalisza i Śląska. Być może też chodziło o roztoczenie kontroli nad jednym z przebiegających tu szlaków handlowych. Na tym tle rozegrał się zapewne konflikt, który doprowadził do zniszczenia lokalnych ośrodków grodowych. Liczne ślady walki i pożaru oraz porzucony w popłochu dobytek wskazują, że warownia w Spławiu została spalona w trakcie akcji wojskowej. Nigdy też jej nie odbudowano. Podobny los spotkał również Samarzewo i Raszewy. Natomiast zdobyty gród w Lądzie został rozbudowany i niebawem stał się jednym z ważniejszych ośrodków administracji piastowskiej. Data tej rozbudowy, ustalona dzięki badaniom dendrochronologicznym na rok 940, prawdopodobnie określa schyłek funkcjonowania porządku plemiennego w tym regionie. Nie wiadomo, co się stało z mieszkańcami grodu. Możliwe, iż część zginęła w walce, inni natomiast zostali uprowadzeni do niewoli. Wydaje się jednak, że niektórzy przetrwali katastrofę. Oni właśnie odbudowali - sąsiadującą niegdyś z grodem - osadę wiejską. Pod nazwą Wodzisko przetrwała do XX wieku, kiedy to została administracyjnie wcielona do - znacznie młodszego od niej - Spławia.
autor:Michał Brzostowicz
źr: http://www.muzarp.poznan.pl
Obiekt może tez być w źródłach wymieniany jako Wodzisko lub Spławie - Wodzisko.

rekonstrukcja grodu w Spławiu wg. B.Bednarczyka

opis grodu: https://zabytek.pl/pl/obiekty/grodzisko-3417