Skrzatusz

(d.Skrzetusz) – wieś w powiecie pilskim, w gminie Szydłowo

Historia Skrzatusza w swoich początkach jest mało znana. W źródłach XIV- -wiecznych brak jest jakichkolwiek wiadomości o przyczynach powstania wioski i okolicznych osiedli. Pierwsze wzmianki o Skrzatuszu pochodzą dopiero z XV wieku. Wydaje się jednak, że osada Skrzatusz istniała już przed 1400 r.Najstarsza wzmianka o Skrzatuszu pochodzi z 1438 roku. O obiekcie obronnym we wsi wspomina "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" podając, że w miejscowości znajdowało się zamczysko "castrum" bedące siedzibą starostów nowodworskich. Obiekt nie zachował się w terenie lecz informuje o nim wzmianka z 1715 roku zapisana w inwentarzu starostwa. Odnotowano wówczas iż w sąsiedztwie zabudowań dworskich znajduje się stary dwór - nieogrodzony tylko rowem okopany. Sam budynek siedziba podstarościego, znajdował się już wówczas w złym stanie technicznym. Był to parterowy budynek wzniesiony w konstrukcji szkieletowej i przykryty gontem. Mieściło się tu kilka izb, w części przynajmniej dwutraktowym. Pod budynkiem znajdowała się murowana, sklepiona piwnica. W pobliżu dworu wznosiła się stajnia.