Kielary

nieistniejąca wieś nad Jeziorem Kielarskim, pomiędzy wsiami Ruś oraz Bartążek, 8 km na południe od Olsztyna)

Artykuł autorstwa Roberta Klimka na temat zaginionego zamku Berting.
Jako, że był to obiekt w całości drewniany postanowiłem umieścić ten obiekt w grodziskach

Kolejnym zamkiem biskupim, który popadł w zapomnienie jest Berting. Jak wspominałem powyżej mamy potwierdzone istnienie dwóch ziem galindzkich: Berting i Gunelauke. Terytorium obejmujące obszar Berting jest okolicą dzisiejszego Bartąga i Olsztyna. Po raz pierwszy ziemia ta (terra Berting) jest wymieniona w 1335 roku, kiedy zrealizowano nadania po 4 łany 16 wolnym Prusom. Kolejna wzmianka pochodzi z 1341 roku, a w 1348 roku w Berting odbyło się sześć nadań (najprawdopodobniej na zamku). Wśród świadków występuje między innymi pleban oraz miejscowy komornik – domino Dithmaro plebano in Bertingen, Nycolao interpreter, Sanglade Camerario. Zamek został odnotowany w dokumentach 14 lipca 1350 roku – sitos in bertingen ante castrum nostrum ibidem in villa nostra thewthonica Jure Culmensi. W późniejszym okresie brak jest wzmianek o jego istnieniu. Przyczyną tego może być założenie Olsztyna w 1353 roku. Nie wykluczam także, że Berting mógł zostać zniszczony podczas najazdu litewskiego w styczniu 1356 roku, kiedy spalono w samym okręgu olsztyńskim 17 wsi. Pozostaje jednak do rozwiązania kwestia, na jakim obszarze znajdują są relikty zamku? Według Emila Hollacka było to uroczysko przy wschodnim brzegu Jeziora Kielarskiego. W swoim sprawozdaniu Hollack nazwał to miejsce Castrum. Chociaż wzniesienie, na którym znajdował się domniemany zamek jest zniszczone wskutek założenia na nim cmentarza rodowego, to mimo wszystko nadal są widoczne pozostałości wałów i systemu fos. Całość została udokumentowana przez społecznego opiekuna zabytków archeologicznych Leonarda Fromma. Od strony północnej na wzgórzu rozpościera się wał, którego relikty są jeszcze czytelne na długości około 80 m. Bezpośrednio na północ od niego znajdowała się sucha fosa, której pozostałości są doskonale widoczne na długości około 140 m. Przypuszczalnie założenie obronne zajmowało większy obszar niż przedstawiony w dokumentacji archiwalnej. Od strony południowej było odgrodzone niewielkim parowem, przy którym wybudowano w 2002 roku leśny parking. Właśnie w tym miejscu została zlokalizowana osada z okresu wczesnego średniowiecza. Około 200 m dalej na południowy wschód, w pobliżu leśniczówki Zazdrość, znajdują się wały podłużne o długości około 150 m, złożone z dwóch równoległych odcinków, z dwoma fosami po obu stronach każdego z nich. Wysokość wału dochodzi do 1,5 m wysokości, szerokość podstawy wynosi 6-7 m. Oba pasma nasypów oddalone są od siebie o 8 metrów i przebiegają od południowego-zachodu w kierunku północno-wschodnim. Według Hollacka wały zostały wzniesione dla ochrony od strony południowej zamku w Berting.

Domniemane miejsce zamku Berting nad Jeziorem Kielarskim, b. Kielary, gm. Stawiguda, niem. Kielaren, Kr. Allenstein, MVF: Ramuck,
Burgwallkarte: SMB-PK/MVF,IX,f3 (Kr. Allenstein)

Widok na relikty wału na domniemanym zamku Berting (fot. R. Klimek, marzec 2009)