Głotowo

wieś w powiecie olsztyńskim, w gminie Dobre Miasto

W akcie lokacyjnym Głotowa (campus Wene), pochodzącym z 1313 roku, spotykamy się z informacją, że znajdował się tam zamek – castrum Glottouiense, a także kościół. Nadano wówczas również prawo do założenia dwóch karczem oraz do organizowania targów. Należy zauważyć, że wówczas Głotowo było bardzo ważnym ośrodkiem władzy lokalnej. Znajdowała się tam siedziba tzw. kamery, w której przebywał komornik. Urzędował on z pewnością w miejscowym zamku, którego reliktów nie można dzisiaj jednoznacznie ustalić w terenie. Na pochodzącej z 1755 roku mapie Warmii poszukiwany zamek – Schlossberg położony jest na wschód od wsi, nad lewym brzegiem rzeczki Kwieli.

Schlossberg w Głotowie zaznaczony na mapie J. Endersa, Tabula geographica episcopatum warmiensem in Prussia z 1755

Hans Crome stwierdza, że we wschodniej części wsi leżało grodzisko zwane Oelberg – „Góra Oliwna”. Wymienia on także inne wzgórze (108,8m) – Kalvarienberg – „Góra Kalwaria” – położone na północny wschód od Głotowa, na którym w przeszłości znajdowało się jakieś umocnienie obronne. Całkiem inną lokalizację dawnego zamku zakładał Carl Engel

Głotowo – mapka wykonana przez Carla Engla w 1929 roku; na krawędzi wąwozu rzeczki Kwieli, w pobliżu stacji nr 14 Kalwarii Głotowskiej, zaznaczone są przypuszczalne relikty zniwelowanego zamku, MVF: PM-A 377/1 (Glottau, Kr. Heilsberg)

W sprawozdaniu z 1929 roku odnotował on, że relikty warowni mogły się znajdować na wzgórku, gdzie obecnie znajduje się czternasta stacja „męki pańskiej” Kalwarii Głotowskiej44. Jego zdaniem pozostałości zamku mogły zostać całkowicie zniwelowane podczas budowy drogi krzyżowej, co miało miejsce w latach 1878-1894. W tej sytuacji istnieją trzy domniemane stanowiska, z których każde teoretycznie mogłoby być miejscem po wzmiankowanym w źródłach zamku w Głotowie. Na podstawie własnych weryfikacji terenowych przypuszczam, że castrum Glottouiense znajdował się na niewielkim wzgórzu nad Kwielą, we wschodniej części wsi. Miejsce to można kojarzyć z zamkiem zaznaczonym na mapie Endersa oraz z tzw. „Górą Oliwną”.

Głotowo, gm. Dobre Miasto (niem. Glottau, Kr. Heilsberg) – Oelberg (Oliwna Góra) – domniemane położenie zamku w Głotowie (fot. R. Klimek, październik 2010)

Na przełomie XIII i XIV wieku dzisiejsze Głotowo było głównym ośrodkiem administracyjnym dawnej pomezańskiej włości zwanej terra Glotowia. Na podstawie dokumentów lokacyjnych możemy ustalić jakie ziemie stanowiły w średniowieczu ów obszar. Pierwsza informacja pochodzi z 1290 roku i dotyczy obecnych Smolajn, które leżały in districtu Glottouiensi. Na obszarze tej ziemi znajdował się także młyn Kłódka, wieś Swobodna oraz pewna karczma lokowana w 1318 roku wraz z młynem nad rzeką Sunią – Suna in territorio glotouensi46. Także zapis z kroniki Piotra z Dusburga wzmiankuje, że Dobre Miasto zostało założone w okręgu glotowskim. Na podstawie osadnictwa pruskiego można wysnuć tezę, że obszar terra Glotowia na zachodzie, w okolicy Konradowa, sięgał rzeki Pasłęki. Na wschodzie wyraźnie przekraczał Łynę, obejmując okolice Barcikowa, zaś na południowym wschodzie Kabikiejm i Sętala. W kierunku południowym Glotowia najdalej sięgała poza południowy brzeg Jeziora Limajno i Cerkiewnik. Na północy osadnictwo było rozmieszczone wzdłuż rzeki Suni, dochodząc do linii obecnych wsi Gronowo-Smolajny i ujścia Kirsny do Łyny. Ziemia głotowska była często celem najazdów litewskich.
Jesienią 1300 roku wdarło się do niej niespodziewanie siedemdziesięciu pięciu Litwinów. Spalono wówczas pewną wieś, zabijając i uprowadzając wszystkich ludzi wraz z żywym inwentarzem. Wówczas brat krzyżacki Walter Goldin z garstką rycerzy przeciął najeźdźcom drogę powrotną.
Z powodu przyboru wód Litwini mogli przedostać się tylko w jednym miejscu, gdzie czekali na nich Krzyżacy. W wyniku walki polegli prawie wszyscy najeźdźcy. Z uwagi na ciągłe niebezpieczeństwo najazdów litewskich założone zostało w 1329 roku Dobre Miasto, które ulokowano w miejscu bardziej korzystnym do obrony niż Głotowo. Od tego momentu rozpoczyna się powolny upadek znaczenia tej miejscowości, chociaż jeszcze przez jakiś czas była tam siedziba komornika. Po raz ostatni w źródłach komornik z Głotowa wymieniony jest w 1340 roku jako Willun Camerarius nunc noster in glotouia.

autor: Robert Klimek