Racibórz

Pierwsze fortyfikacje składały się podobno z fosy, drewnianych przegród, glinianych lub drewnianych murów i bram powstałe w XIII wieku, kiedy formowało się miasto. W 1255 roku Morawianie spalili miasto; podczas odbudowy książę Władysław opolski poszerzył je w kierunku południowym. Za panowania tego księcia miasto otoczone było prawdopodobnie umocnieniami drewniano-ziemnymi. Pierwsza udokumentowana wzmianka o murach miejskich pochodzi z roku 1299; wtedy to książę Przemysław raciborski zlecił wójtowi budowę murów obronnych i pokrycie kosztów związanych z tą inwestycją. W XIV wieku mury rozbudowano i otoczono fosą. W 1666 roku zmodernizowane w obliczu zbliżającego się najazdu tatarskiego. W XVII wieku mury miejskie wzmocnione zostały dziewięcioma basztami, z których jedna, tzw. baszta więzienna, ocalała do dziś. Na przełomie XVIII i XIX wieku mury miejskie były stopniowo rozbierane. Po trzeciej wojnie śląskiej (1763) zasypano większą część fosy. Jej pozostałości były wypełnione wodą jeszcze w latach trzydziestych XIX wieku, a do 1828 roku część fosy ciągnąca się wzdłuż dzisiejszej ulicy Wojska Polskiego służyła bractwu kurkowemu jako strzelnica. W 1818 roku została zniesiona Brama Wielka, a w 1828 rozebrano grożącą zawaleniem Bramę Odrzańską.
Mury miejskie były wysokie - od wewnątrz na 6-7 stóp (1,9-2,2 m) - od zewnątrz na 12-15 stóp (3,8-4,7 m), a miejscami nieraz wysokie na 9 mterów. Ich grubość wynosiła około 4-5 stóp (1,3-1,6 m). Szacuje się, że łączna długość murów wynosiła około 1,8 km, a obejmowały teren dwudziestu hektarów. Głównymi elementami konstrukcji murów obronnych to ceglane oblicowania wewnętrzne i zewnętrzne oraz rdzeń, których cegły wiąże zaprawa wapienna. Mury miejskie wzmocnione były 9 basztami, co stanowiło istotny element fortyfikacji miejskich. Wnętrze murów było wypełnione gruzem lub kamieniami polnymi związane zaprawą wapienną do wysokości około 3 stóp (0,9 m). Fosa otaczająca mury od zewnątrz miała około 12 stóp (3,7 m) głębokości. Po jej zewnętrznej stronie usypane były wały ziemne. Ostatnia brama, tzw. Wodna, która powstała w 1835 roku (u wylotu obecnej ulicy Bankowej), miała za zadanie zaopatrywanie miasta w pochodzącą z Psiny wodę do celów przeciwpożarowych. Otwierano ją także w dzień targowy, tj. czwartek. Najlepiej strzeżonym odcinkiem, były mury biegnące od Bramy Nowej do Starowiejskiej, które były dodatkowo wzmocnione sześcioma wieżami oraz trzema basztami. Miasto było położone blisko Odry, która na północy i wschodzie tworzyła moczary. Mur otaczał całe miasto, również od strony moczarów. Początkowo miasto miało dwie bramy. Pierwsza, znajdująca się u wylotu ulicy Odrzańskiej, zwana była Bramą Odrzańską lub Bramą Zamkową, przez nią bowiem można było się dostać do zamku piastowskiego. Od niej mury biegły wzdłuż obecnej ulicy Chopina, a za Zespołem Szkół Ekonomicznych skręcały w kierunku ulicy Długiej, gdzie znajdowała się druga brama miejska - Brama Wielka - zwana także bramą Mikołajską, Kozielską, Głubczycką lub Przedmiejską. Stąd mury ciągnęły się między ulicą Wojska Polskiego a Solną i od zbiegu ulic Leczniczej i Bankowej prowadziły do - powstałej znacznie później - trzeciej bramy, tzw. Bramy Nowej. Dalej wiodły wzdłuż ulicy Basztowej, następnie równolegle do ulicy Drzymały; w okolicach ulicy Zborowej przecinały obecną ulicę Mickiewicza, skąd biegły w stronę placu Targowego, a następnie łukiem do Bramy Odrzańskiej. Obecnie zachowały się fragmenty murów przy ul. Basztowej, Batorego, Drzymały, Leczniczej i Drewnianej oraz jedna baszta.

Panorama miasta i zamku na rysunku Wernera z XVIII wieku

Baszta więzienna - renesansowa, powstała prawdopodobnie w 1574 roku, zachowała się do dzisiaj. Baszta została wybudowana około 1574 roku, po pożarze miasta w ciągu murów miejskich murów miejskich. W XVII wieku w wieży mieli być przetrzymywani mistrzowie masarscy oskarżeni o zawyżanie cen. W latach 1896-1900 została częściowo przebudowana. Remont przeprowadzono w 1958 roku. Ostatnie prace miały miejsce w 1994 roku. Wówczas usunięto od strony północnej tynki z wieży. Wybudowana w stylu renesansowym. Pierwotnie baszta miała prawdopodobnie tylko trzy ściany, a od strony miasta była otwarta. Obecnie posiada cztery ściany. Zbudowana na planie prostokąta, w trzech czwartych wysokości przecięta silnie profilowanym gzymsem ponad którym znajduje się attyka ze strzelnicami kluczowymi. W narożach znajdują się cztery kwadratowe wieżyczki. Przy baszcie zachował się fragment murów obronnych. Budowla oprócz dawania schronienia obrońcom pełniła także rolę więzienia. Według zachowanych wzmianek w "zimnym pokoju" wyścielonym źdźbłem słomy mieli być przetrzymywani w aresztanci
baszta na przedwojennej pocztówce

==========================================

XIV - wieczne mury na ul. Odrzańskiej

W ostatnich dniach w Raciborzu odkryte zostały mury pochodzące najprawdopodobniej z XIV wieku.

Jak mówi Romuald Turakiewicz - archeolog muzeum w Raciborzu, - podczas prac ziemnych, które są prowadzone przy ulicy Odrzańskiej znaleźliśmy fragment fortyfikacji, które otaczały Racibórz od wieku XIV i na ten wiek odnaleziony mur datujemy. Staramy się stwierdzić jak głęboko mur jest osadzony. W tej chwili odkopaliśmy już 1,5 metra i jeszcze nie widać posadowienia. Mur jest szeroki na ponad 2 metry, więc był bardzo solidną budową dlatego w tym rejonie spodziewamy się znaleźć relikty bramy odrzańskiej. Miasto w XIV wieku było otoczone murami i istniały tylko 3 bramy, jedna z nich była właśnie mniej więcej w miejscu, nad którym obecnie znajduje się jezdnia ulicy Odrzańskiej. Brama Odrzańska, która tam stała była ogromną budowlą - miała koło 9 metrów wysokości. Czy rzeczywiście szczątki bramy zostały zachowane, dowiemy się w trakcie prac archeologicznych.
Prace będą się posuwać równocześnie z pracami remontowymi ulicy. - Nasze prace mają charakter ratowniczy. Staramy się uratować to, co zostaje odkopywane. Chcemy wydobyć z tych wykopalisk jakieś informacje. Wykonamy wymaganą dokumentację: fotografie, rysunki, opisy. Mamy już kilka ciekawych znalezisk: bardzo dużo ciekawych naczyń, figurkę średniowieczną. Znaleźliśmy jeszcze jeden fragment budynku gotyckiego, który może być fragmentem zabudowy Klasztoru Dominikanów w Raciborzu, albo mógł on należeć do jakiegoś bogatego mieszczanina.- mówi Romuald Turakiewicz.
Cały opracowany już materiał będzie prezentowany na wystawach w Muzeum. Po badaniach mury zostaną zabezpieczone i na powrót zasypane ziemią, na tym zostanie ułożony bruk. Prace nad obecnie opracowywanym odcinkiem potrwają jeszcze parę dni. Natomiast w trakcie przesuwania sie prac budowlanych, archeolodzy będą obserwować teren. Potrwa to do grudnia, czyli daty końcowej remontu.

Fortyfikacje odkopane w trakcie remontu ulicy Odrzańskiej

Miejsce, w którym znaleziono szczątki budynku należącego do Klasztoru Dominikanów lub bogatego mieszkańca miasta

źr: http://www.raciborz.com.pl 2008-07-17

Odkryto pozostałości Bramy Odrzańskiej
- Podczas kolejnego etapu badań odkryliśmy to, na co liczyliśmy - pozostałości Bramy Odrzańskiej. Brama jak i reszta murów miejskich została wybudowana pod koniec XIII wieku - wyjaśnia Romuald Turakiewicz, archeolog z raciborskiego Muzeum.
Podczas remontu ulicy Odrzańskiej prowadzone są badania archeologiczne. W lipcu zostały odkopane już fragmenty murów miejskich. Teraz archeolodzy odkryli Bramę Odrzańską. - Widać dokładnie prześwit bramy, jej kształt. Są dwie ściany jedna wschodnia i druga zachodnia. Prześwit bramy jest skierowany nieco ukośnie w stosunku do dzisiejszej ulicy Odrzańskiej. Ten prześwit kieruje się prosto na obecny most. Odległość między ścianami wynosi ponad 3 m – ludność mogła swobodnie przez nią przechodzić.. Poza ścianami bramy zachował się również fragmencik bruku, który być może wyścielał całe dno bramy, a być może tylko częściowo – tłumaczy Turakiewicz. Wspomina również, że brama była zamykana, ale z elementów do zamykania nic się nie zachowało.
Zaraz za bramą od strony północnej od strony ronda archeolodzy dotarli do znajdujących się tam fragmentów bastei - budowli fortyfikacyjnych. Basteje te były wybudowane jeszcze w XVI wieku. Ich budowa rozpoczęła się dokładnie w 1594 roku. Basteja po stronie wschodniej jest to wyłącznie basteja ceglana, natomiast ta po stronie zachodniej wybudowana jest i z cegieł i z piaskowca. Są to dwie niezależnie funkcjonujące budowle być może budowane w innym okresie, gdyż są wybudowane w różny sposób.
Materiału zabytkowego – jak mówi archeolog - znaleziono teraz dużo mniej niż podczas badań, które prowadzono w lipcu na odcinku muru. - Czasem się warstwy archeologiczne dobrze zachowują a czasem gorzej. Tutaj ze względu, że jest dużo nowożytnych wkopów, rur. Cała ta konstrukcja jest poprzecinana różnymi nowożytnymi wkopami - wodnymi, kanalizacyjnymi – nie zachowały się one dobrze. Podczas prac ten materiał zabytkowy został prawdopodobnie wywieziony. Działo się to w wieku XIX czy na początku XX, kiedy jeszcze badań archeologicznych nie prowadzono w tego typu miejscach – mówi Romuald Turakiewicz.
Zadaniem archeologów jest opracowanie dokumentacji fotograficznej, opisowej i rysunkowej odkrytej budowli. - Musimy udokumentować, to co zostało przez nas odkryte. Staramy się zarejestrować jak najwięcej informacji - układ cegieł, głębokość murów, grubość. Po wykonaniu dokumentacji brama zostanie zakopana – tłumaczy Turakiewicz. - Będzie prawdopodobnie odtworzony przebieg murów obronnych i układ bramy za pomocą kostki brukowej, która będzie miała inny kolor – dodaje.
Po stronie zachodniej fortyfikacje nie zachowały się. - Dzisiaj sprawdzaliśmy zachodnią część. Koparka wykopała głęboki rów, ale nic nie znaleźliśmy. Stały tutaj podpiwniczone kamienice i najprawdopodobniej w czasie budowy zniszczono stare fortyfikacje – mówi archeolog.
Nadzorem archeologicznym objęty jest również teren budowy „nerki” na skrzyżowaniu ulic Kozielskiej - Głubczyckiej - Londzina - Mariańskiej - Mikołaja w Raciborzu. - Staramy się tam znaleźć wczesne średniowiecze. Historycy przypuszczają, że w tym miejscu mogła znajdować się osada jeszcze przed powstaniem miasta Raciborza.
Na razie po przebadaniu połowy prac ziemnych nie udało się znaleźć wczesnego średniowiecza. - Nie mamy nawet samego średniowiecza. Jeszcze przed nami cały miesiąc prac, także może coś znajdziemy – mówi. Póki co archeologom udało się znaleźć elementy XVIII i XIX wieczne, np. cegły.

źr: http://www.raciborz.com.pl 2008-10-06

Zaznaczono mury obronne i Bramę Odrzańską
Na ulicy Odrzańskiej dobiegły końca prace związane z zaznaczeniem zabytkowych budowli, które odkryli archeolodzy podczas prac wykopaliskowych.
Podczas remontu ulicy Odrzańskiej raciborscy archeolodzy prowadzili prace wykopaliskowe. Wówczas udało się im odkryć pozostałości murów obronnych oraz Bramy Odrzańskiej. Jak mówi Joanna Muszała-Ciałowicz, miejski konserwator zabytków - wcześniej nie było wiadomo tak do końca, gdzie mury przebiegają i gdzie znajduje się brama. - Mogliśmy tylko przypuszczać - dodaje.
Pozostałości murów obronnych i Bramy Odrzańskiej, które po przeprowadzeniu badań zostały z powrotem zakopane, są zaznaczone za pomocą innego koloru kostki. Koszt przedsięwzięcia wyniósł ponad 21 tys. zł.

źr: http://www.raciborz.com.pl 2008-11-24