Nowy Żmigród

Sądzić więc można, że od połowy XIV w. należy mówić o Żmigrodzie jako o mieście. W następnym bowiem wieku jest to już miasto (oppidum) obwarowane murami umocnionymi wieżami, wybudowanymi zapewne nad bramami miejskimi.

Podkreślić trzeba, że obwarowania miejskie nie stanowiły jednej całości z zamkiem.

Jak wyglądał Żmigród pod koniec XV wieku? Na wysokiej skarpie nad Wisłoką stał zamek z wieżą, obwiedziony murami. Oddzielone od zamku niewielkim co do szerokości obniżeniem terenu rozciągało się w kierunku południowym, wzdłuż tej samej skarpy miasto okolone murami. W murach zamkowych znajdowały się dwie bramy. Jedna większa „brona”, druga mniejsza, prawdopodobnie furta.

Mury miejskie rozciągające się na południe od fosy zamkowej rozpoczynałyby się niedaleko na północ od dzisiejszego budynku parafii nad stromą skarpą nadwisłocką i biegły dalej, gdzieś chyba między małą uliczką łączącą ulicę Basztową z ulicą wiodącą od kościoła w kierunku północnym. W pobliżu miejsca połączenia się ulicy Blicharskiej z Basztową znajdowała się brama miejska zwana Niżną. Dalej mury miasta przebiegały wzdłuż dzisiejszej ulicy Wałowej, z tym, że dzisiejsza ulica „za wałami” biegłaby bezpośrednio pod murami miasta. Dochodziłoby do zbiegu ulic Dukielskiej Małej z ulicą „za wałami”. Tu znajdowała się druga brama miejska zwana Węgierską. Być może nad nią była już wtedy zbudowana baszta. Tędy przebiegała droga ku Staremu Żmigrodowi. Jest to dzisiejsza ulica Stara Żmigrodzka. Już za miastem odłączała się od niej droga wiodąca ku wsi Kąty i ku Krępnej, i dalej do Węgier. Od bramy węgierskiej ciągnęły się mury wzdłuż dzisiejszej ulicy łączącej wylot ulicy Dukielskiej Małej i ulicy „za wałami” z dzisiejszą ulicą Mickiewicza. Stamtąd skręcały mury na północ wzdłuż skarpy aż po kościół i plebanię. Sądzę, że obronny mur miejski, niezbyt wysoki od strony Wisłoki, był równocześnie granicą cmentarza przykościelnego. Dominował nad tą częścią miasta kościół po wezwaniem św. Piotra i Pawła z widoczną z dala wieżą. Pośrodku miasta, na rynku, znajdował się ratusz. W średniowieczu zapewne był drewniany. W pobliżu bramy węgierskiej znajdował się klasztor. Na jego tyłach, tzn. między nim a murami miasta, istniały jeszcze cztery domy mieszczan.