Brzozów

miasto w powiecie brzozowskim

Rezydencja biskupów przemyskich została zbudowana przez biskupa Piotra Chrząstowskiego w latach 1435–1452. Była to siedziba drewniana, usytuowana nad rzeką Stobnicą. Mimo dogodnego położenia narażona była jednak na częste najazdy. W związku z tym biskup Jan Dziaduski rozpoczął prace mające na celu obwarowanie obiektu. System obronny wzmocnił biskup Achacy Grochowski. Aby zabezpieczyć dwór przed napadami, na początku XVII wieku biskup kazał wykopać rowy i wznieść wysokie wały, bramę, wyposażył dwór w 10 strzelb (janczarek), pogłębić trzy stawy i naprawić budynki gospodarcze. Biskup założył też park, zbudował łaźnię i wystawił trzy bramy. Sam pałac ozdobił malowidłami. Dwór biskupi mocno ucierpiał w czasie powodzi w 1624 r. i wojen Rakoczego. Informacji o tym, jak wyglądała rezydencja biskupów brzozowskich, dostarcza Lustracja klucza brzozowskiego z 1748 r. W pierwszej połowie XVIII w. była siedzibą warowną (z drzewa modrzewiowego) i rozbudowaną. Miała dwa dziedzińce, ogród, pośrodku pałac, oficyny oraz budynki gospodarcze - stajnie, wozownie, młyn, kuchnię pałacową, piekarnię. Na terenie rezydencji znajdowały się także stawy i sadzawki. Pierwszy z dziedzińców zabudowany był m.in. rezydencją ekonoma, oficynami i stajniami z wozownią. Kierując się do pałacu mijało się karczmę dworską i przechodziło przez drugą bramę, która oddzielała część rezydencji od dziedzińca pałacowego. Wokół drugiego dziedzińca znajdowały się m.in. kuchnia, piekarnia, cukiernia, spiżarnia, drwalnia, kaplica. Pośrodku dziedzińca stał pałac. Centralną część pałacu stanowiła sień. Po jej lewej stronie znajdowały się pokoje biskupa (izba stołowa, apartament, sypialnia), po prawej izba "marszałkowska" z dwoma alkierzami. Na piętrze mieściły się apartamenty biskupa (dwa pokoje, pokój sypialny z alkową, garderoba). Nad izbą "marszałkowską" znajdował się "pokój biały" i izba sądowa. Budynek pałacu był podpiwniczony. Wszystkie wnętrza pałacowe miały piece kaflowe i kominki. Nad schodami, które z sieni prowadziły na piętro, usytuowany był pokój zwany "zielonym". W jego sąsiedztwie, od strony dziedzińca, znajdowała się kaplica pałacowa, a po przeciwnej stronie (od ogrodu) "galeryjka" (duża sala z pięcioma oknami, z której roztaczał się widok na ogród). Ściany wszystkich pomieszczeń były pokryte malowidłami o tematyce religijnej oraz licznymi tkaninami dekoracyjnymi. Za pałacem, po przeciwnej stronie dziedzińca, roztaczał się "włoski" ogród, w którym stał dom ogrodnika. Nieopodal rezydencji znajdował się duży zajazd, w którym mogli się zatrzymać goście przyjeżdżający do biskupa lub tamtędy przejeżdżający. Dwór biskupi był dobrze zabezpieczony, dzięki czemu biskupi mogli przebywać tutaj bez obaw, pomimo wojen i najazdów. (Elżbieta Laska)