Pawłosiów

Właśnie z Jezuitami, zakonem powstałym w Hiszpanii na początku XVI wieku, wiąże się dalsza historia Pawłosiowa. Gdy w 1571 roku ufundowano kolegium, wśród pierwszych darowizn na rzecz zakonu znalazło się właśnie Pawłowesioło. Jednak oficjalne przejęcie majątku nastąpiło dnia 17 V 1574 roku wraz z przybyciem pierwszych zakonników. Od tej pory aż do kasaty zakonu, Pawłowe Sioło było obok Jarosławia głównym miejscem aktywności jezuitów z kolegium jezuickiego. W chwili przybycia zakonników w miejscowości był budynek administracyjny i obszerne zabudowania dworskie. Folwark w Pawłosiowie obejmował około 460 mórg ziemi ornej, 100 mórg łąk oraz 700 mórg lasu. Była to więc duża i bogata wieś. Przełom XVI i XVII wieku był czasem najazdów tatarskich. Zapewne wtedy jezuici postanowili wybudować we wsi swoją drugą siedzibę. Zakonnicy postawili obszerny dwór z dużą aulą, kaplicą i wieloma pokojami. Tutaj spędzano dni wolne oraz wakacje. Ze względu na bezpośrednie zagrożenie Jarosławia atakami Tatarów i Kozaków, dwór zakonny został otoczony wałem, ostrokołem a nad bezpieczeństwem czuwały dwie armatki.

W 1623 i 1624 nastąpiły kolejne najazdy tatarskie. Ostatni z nich sięgał wówczas: „W całej Jarosławszczyźnie(…) nie było kościoła, którego by nie złupili lub nie spalili”. Wiele folwarków jezuickich poszło z dymem. Tatarzy szturmowali też Pawłosiów, ale dzięki wałom i armatkom nie zdobyli go.

W 1717 roku zapanował wreszcie pokój, ale kilkunastoletnia wojna zrujnowała kraj. Folwark pawłosiowski przedstawiał smutny widok.

Po śmierci ojca Wilhelm objął dobra w powiecie jarosławskim: Pawłosiów, Tywonię i wiele innych. Za czasów Siemieńskich powstał w Pawłosiowie pałac, zapewne w wyniku przebudowania dawnej posiadłości jezuitów.

Zbudowali go w XVII wieku jezuici. Był to obiekt murowany usadowiony na malowniczym wzniesieniu w parku. Przez prawie2 wieki służył zakonnikom. W jego murach chroniła się w czasach niepokoju również ludność cywilna. Po kasacie zakonu w XVIII wieku majątek kupiła rodzina Siemieńskich. Dwór został wówczas przebudowany w stylu klasycystycznym. Według zachowanych opisów zbudowany był z cegły na planie wydłużonego prostokąta. Elewacje posiadały bogate dekoracje zwieńczone pszczółkami w kształcie rozwartych trójkątów. Wyróżniał się ćwierćkolistymi oknami, ozdobną stolarką ganków i wieżyczek. Pokryty był gontowym, czterospadowym dachem. Na początki XX wieku dobudowano nowe skrzydło. Fasada dworu posiadała elementy zdobnicze charakterystyczne dla neogotyku. Niewiele wiadomo natomiast na temat wystroju wnętrz. W 1915 roku dwór został zdewastowany w wyniku działań wojennych. Wraz z nim zniszczone zostały bogate zbiory biblioteczne i cenne zbiory sztuki polskiej i obcej. Po II wojnie światowej budynek dworski został odbudowany z przeznaczeniem na potrzeby szkolne. Przylegający do dworu park założony został na urozmaiconym terenie. Znajdują się w nim liczne okazy starodrzewia i egzotyczne rośliny i drzewa.