Chrzelice

Pierwsza udokumentowana wzmianka o Chrzelicach pochodzi już z 1316 roku. Wtedy to w miejscu ruin obecnego pałacu miała znajdować się miejscowa twierdza obronna którą dowodził Dirsco Staruncza, rycerz Bolesława I. Była to budowla na planie nieregularnego czworoboku z cylindryczną wieżą otoczoną fosą wypełnioną wodą. Owczesny zamek był w posiadaniu piastowskiego rodu książąt opolskich aż do śmierci Jana Dobrego w roku 1532. Za czasów Jana Dobrego najpierw poradzono sobie z rycerzami - rozbójnikami, grasującymi na zamku, potem z jego remontem i rozbudową (w XV wieku Chrzelice byly jedną z najsilniejszych twierdz w tym regionie). Od 1578 r. majątek dzierżawił Jerzy IV Prószkowski (1520-1584), w końcu posiadłość stała sie prywatną własnością tego rodu. Na początku XVII wieku planowano przebudowę zamku, czyniąc z niej nowoczesną na ówczesne czasy twierdze bastionową. Wybuch wojny trzydziestoletniej nie pozwolił jednak zrealizować planów. W drugiej połowie XVII w. wykorzystując mury gotyckiego zamku wybudowano okazały, barokowy pałac z wieżą nad bramą wjazdową. W 1769 r. majątek przeszedł w posiadanie rodziny Dietrichstein, jednakże 24 listopada 1783 roku kupił go wraz z rozległymi lasami król pruski Fryderyk II. Odtąd Chrzelice były posiadłością królewską, oddaną w dzierżawę. W XIX w. pałac gruntownie przebudowano, burząc wieże bramną oraz ganek łączący przeciwległe skrzydła. W latach 1921-38 zamek był własnością Pruskiej Izby Skarbowej. W latach 1943 - 1945 na zamku w Chrzelicach urzedował sztab wojsk niemieckich, a wiosną 1945 roku - sztab łączności wojsk radzieckich. Rozszabrowany, ale w dobrym stanie obiekt przekazany został na rzecz skarbu państwa. Kolejny gospodarz to nadleśnictwo Prószków. Od 1946 do lat 70-tych ubiegłego wieku w zamku znajdowała się świetlica wiejska oraz mieszkało kilkanaście rodzin. Kiedy zostały wykwaterowane, zaczął się dalszy niekontrolowany rozbój. W 1978 roku podczas potężnej burzy zawalił się dach w południowo-zachodnim skrzydle. Później miejscowi kradli na opał drewniane podłogi, schody, a także więźbę dachową. Władze nie reagowały, choć był to obiekt państwowy. W 1987 roku runęła pierwsza ze ścian zewnętrznych ... potem sypały się stropy, kolejne kondygnacje, mury. Obecnie w stanie ruiny. (źr: http://www.opolszczyzna.net)

plan zamku wg B.Guerguina 1957

przypuszczalny widok zamku (źr: http://chrzelice.blox.pl)

okres międzywojenny

Czy Opole podejmie rękawicę?
Właściciele ruin zamku w Chrzelicach chcą rewitalizować zabytek w ramach partnerstwa cywilno-prawnego z samorządem województwa opolskiego.
W niedzielę, w Wiejskim Centrum Aktywizacji w Chrzelicach nowo powstała Fundacja „Ortus” zorganizowała spotkanie, podczas którego zaprezentowano wizję rewitalizacji zamku i parku w Chrzelicach. Odpowiedziano również na pytanie: skąd wziąć na to pieniądze?

Wizja jak z bajki

Inicjatorami założenia fundacji są właściciele chrzelickich ruin, którzy za jej pośrednictwem chcą starać się o środki na realizację swojego projektu.
Projekt przygotowany przez biuro architektoniczne OP Architekten ZT z Wiednia prezentuje się okazale. Zamek ma zostać zachowany w formie zadaszonej trwałej ruiny z budową czterech kondygnacji (parter, 1. piętro, 2. piętro, poddasze) oraz remontem istniejących piwnic. Na zamku mają znaleźć się sale wystawiennicze, kawiarnia, sala teatralno-konferencyjna, sala seminaryjna, pracownie artystyczne. Projekt przewiduje wykorzystanie dziedzińca zamku na pokazy filmowe lub multimedialne.
Przy zamku miałby powstać obiekt noclegowy. Rekonstrukcja objęłaby prace pielęgnacyjne na terenie parku oraz wypełnienie wodą części fosy.
Cały obiekt nosiłby nazwę – oczywiście są to założenia wstępne – Centrum Dialogu Kultur – Zamek w Chrzelicach.

Województwo udziałowcem

Bartosz Mioduszewski, współwłaściciel zamku zaproponował w niedzielę trzy alternatywne formy realizacji projektu. Pierwsza opierałaby się o stworzone konsorcjum cywilno-prawne, składające się z samorządu województwa opolskiego, Fundacji „Ortus” oraz ewentualnego inwestora (sponsora). Druga wersja przewiduje partnerstwo fundacji i innych organizacji pozarządowych, a trzecia realizację projektu jedynie przez fundację z pomocą ewentualnego inwestora. Drugi i trzeci kierunek są najtrudniejsze do realizacji, co też podkreślał w Chrzelicach Mioduszewski, który we wrześniu planuje prezentację projektu w Opolu w celu zainteresowania tematem władz wojewódzkich. Bezpośrednie środki na realizację inwestycji mają być pozyskiwane z ministerstwa kultury, Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Województwa Opolskiego, Funduszu Ochrony Środowiska (park), wkładu własnego udziałowców projektu oraz różnych programów unijnych i instytucji.
Z powyższych koncepcji nie wynika, by właściciele zabytku podjęli się ratowania sypiących się ruin przy pomocy jedynie własnych środków. Czy znajdą się partnerzy, którzy im w tym pomogą?
autor: ANDRZEJ DEREŃ
źr: Tygodnik Prudnicki 2008-08-20

Architekt Wojciech Popławski prezentuje wizualizację projektu zagospodarowania zamku i parku w Chrzelicach.

tak według właściciela chrzelickiego zamku miałby wyglądać zamek po adaptacji na cele kulturalne i usługowe.

Zamek w Chrzelicach-rozszerzona wersja koncepcji rewitalizacji
http://www.youtube.com/watch?v=5VTxB56TX6s