Wieliczka

wielicki zamek, który powstał w XIII w. kiedy to powstały tzw. Żupy Krakowskie. Były one własnością króla, dostarczając do jego skarbca znacznych dochodów. Jako olbrzymie przedsiębiorstwo potrzebowało rozbudowanej administracji, co się z tym wiąże okazałej siedziby. Rolę tą pełnił miejscowy zamek. Bezpośredni nadzór nad całością sprawował w imieniu króla żupnik, który odpowiadał za prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Budynek położony w środku zespołu zamkowego był siedzibą zarządcy salin krakowskich. Najstarszą częścią obiektu jest jego partia wschodnia wzniesiona w końcu XIII w., poszerzona w XIV stuleciu od strony zachodniej o parterowy budynek z niezwykłym bogactwem sklepień. W XVI w. nastała pora jego dalszej rozbudowy, zgodnie z renesansowym duchem, a więc podniesiono do poziomu drugiego piętra zachodnią część, powstały nowe stropy dekorowane kasetonami i belkami oraz wieńczącą mury attyką. Do budowy najstarszej części użyto piaskowca beskidzkiego, do rozbudowy zamku - cegły. W styczniu 1945 r. został zburzony do piwnic, pozostając ruiną do 1976 r. Odbudowę budynku ukończono w 1984 r. Oprócz oryginalnych średniowiecznych piwnic jest tu charakterystyczna dla epoki Kazimierza Wielkiego Sala Gotycka ze sklepieniem żebrowym wspartym na jednym filarze, co w budownictwie świeckim było unikatem. Godne uwagi są autentyczne zworniki, 3 żebra i fragmenty kamieniarki wmontowane w zrekonstruowane sklepienie. Obecnie mieści się tu Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce.

plan zamku wg.S.Świszczowskiego i K.Kubik 1977

rekonstrukcja zamku z przełomu XIII/XIV wieku
 

zamek na panoramie miasta z XVII wieku