Wełtyń

(do 1945 niem. Woltin) – wieś w powiecie gryfińskim, w gminie Gryfino

We wsi znajduje się grodzisko wczesnośredniowieczne. Nr. stanowiska 12, obszar AZP 33-06. Grodzisko było przebadane powierzchownie przez archeologów w 1971 roku.
Fragment sprawozdania: (tekst z roku 1971) "Pod koniec marca 1971 roku mgr T. Nawrolski i mgr R. Rogosz przeprowadzili badania powierzchniowe na grodzisku w Wełtyniu, pow. Gryfino. Znane z literatury przedmiotu grodzisko znajduje się w odległości około 350 m na północ od skrajnych zabudowań wsi, bezpośrednio na półwyspie wcinającym się od wschodu w jezioro Zamkowe. Grodzisko usytuowane zostało w południowo - zachodniej części półwyspu utworzonego przez wyniosłe wzniesienie terenowe. Obecnie obiekt jest silnie zniszczony i zniwelowany intensywną uprawą ziemi. Wały są rozorane, ich śladów można się dopatrzyć w występujących pasmach żółtej gliny. Jedynie od strony północnej i częściowo od północno - wschodniej zarysowuje się wyraźniejszy stok oraz obniżenie odcinające obiekt od pozostałego terenu wzniesienia i być może stanowi resztki dawnej fosy. W części południowo - wschodniej teren łagodnie się obniża, natomiast z pozostałych stron opada dosyć ostro w kierunku jeziora. Grodzisko zajmowało kulminację wzniesienia i jeszcze dzisiaj jest znacznie podwyższone, co sugeruje istnienie wypukłego majdanu. Na wyniosłej partii obiektu oraz w obrębie wyznaczonym przez wspomniane smugi gliny występuje duża ilość glinianych ułamków naczyń, a także połupanych i zarazem przepalonych kamieni polnych będących resztkami rozoranych palenisk. Ogółem z powierzchni stanowiska zebrano 60 ułamków naczyń wczesnośredniowiecznych i średniowiecznych. Stwierdzić należy, że materiał ten reprezentuje przede wszystkim tzw. naczynia dwustożkowate, znane w literaturze przedmiotu jako typ Menkendorf. Na podstawie licznych analogii znanych z Pomorza, można je datować na okres od IX do XI wieku." W późnośredniowiecznych dokumentach grodzisko wełtyńskie określano mianem "miejsce po zamku". Topografia miejsca wskazuje, że dzisiejszy półwysep w IX stuleciu był wyspą, a więc miejscem z natury szczególnie bezpiecznym. Gród mógł być połączony z lądem groblą lub drewnianym mostem.

13 sierpnia 1284 roku w układzie pokojowym Bogusława z margrabiami wymieniony jest "zamek Wełtyń", który miał być zwrócony Pomorzu i zburzony, co się chyba niedługo dokonało (po 1302 roku zamku już nie było). Jak mógł wyglądać ten wełtyński, zbudowany prawdopodobnie przez brandenburczyków zameczek? Budulcem był chyba kamień polny, którego tu nigdy nie brakowało. Wzniesiono z niego dookolny mur z bramą wjazdową, niewielką zapewne, tak aby tylko rycerz z koniem przez nią przeszedł, wewnątrz na majdanie stanęła kamienna wieża mieszkalna, przylegająca jednym bokiem do muru. Zameczek służył zapewne niewielkiemu oddziałowi wojskowemu za schronienie, może też działał w nim jakiś zakład kowalski naprawiający sprzęt wojenny i podkuwający konie.