Żelazna Góra

wieś w powiecie braniewskim, w gminie Braniewo

W 1308 roku komtur Bałgi Henryk von Eisenburg (von Eisenberg) lokował na tzw. surowym korzeniu wieś nazwaną od jego nazwiska Eisenberg (pol. „żelazna góra”). Jednocześnie zorganizował tam urząd leśny, zarządzający potem dużym obszarem puszczy natangijskiej i dwudziestoma czterema nowo powstałymi w niej wsiami czynszowymi. Po 1470 urząd ten został przeniesiony do Piel.

w Żelaznej Górze siedziba leśnego mogła być przynajmniej częściowo murowana. W początkach XX w., w ogrodzie tamtejszego kościoła parafialnego miały się znajdować relikty murów i wałów572. Powinniśmy mieć w tym wypadku podobne wątpliwości, jak w przypadku zamku w Szkarpawie, czyli nie wiemy kiedy, o ile w ogóle siedziba ta powstała jako murowana. Nie wykluczone, że był to obiekt tylko częściowo murowany (np. murowane były jedynie partie piwnic, a wyżej znajdowały się lżejsze konstrukcje).

1. Ranga urzędnika oraz przynależność administracyjna w średniowieczu
2. Położenie
3. Chronologia
4. Forma siedziby i jej przemiany w średniowieczu
5. Autorzy badań archeologicznych
6. Literatura

Żelazna Góra – Eisenberg (gm. Braniewo, powiat braniewski, woj. warmińsko-mazurskie)
a) Leśny w komturstwie bałgijskim.
b) Przyjmuje się, że dwór znajdował się w centrum wsi, tuż przy kościele.
c) Wieś była założona w 1308 r. Pierwszy znany urzędnik w Żelaznej Górze pojawił się w 1330 r. Można więc przypuszczać, że jego siedziba powstała gdzieś pomiędzy 1308, a 1330 r.
d) Przed II wojną światową w ogrodzie parafialnym miały być widoczne obwałowania i kamienne
414
fundamenty, co świadczy, że był to najpewniej obiekt z murowanym domem i drewniano-ziemnym obwodem.
e) - f) E. J. Guttzeit, Das Waldamt Eisenberg..., s. 35-41.

źr: Problematyka zamków na pograniczu polsko-krzyżackim na terenie dzisiejszej Polski, Uniwersytet Łódzki Wydział Filozoficzno-Historyczny Instytut Archeologii Marcel Knyżewski