Goleszów

wieś w powiecie cieszyńskim w gminie Goleszów

Niezwykłe odkrycie archeologiczne na górze Tuł

Sensacja archeologiczna na górze Tuł obok Goleszowa! Archeolodzy odkryli tutaj prehistoryczną osadę obronną współczesną Biskupinowi. Powstała ponad 2700 lat temu.
Okoliczni mieszkańcy, do których dotarły sygnały o znalezisku, są sceptyczni. - Stara osada? Eee, dziadek ani babcia nie pamiętają - powątpiewają dwie kobiety. A jednak pracujący na wzgórzu archeolodzy co chwila natrafiają w ziemi na cenne, prehistoryczne przedmioty.

Wszystko zaczęło się w połowie lat 90. Wtedy Bożena i Bogusław Chorążowie, archeolodzy z Muzeum w Bielsku-Białej, natrafili na Młyńskiej Kępie w Jaworzu na ślady osadnictwa sprzed 2,5 tys. lat. Przypuszczali, że podobne mogą się znajdować na wielu wzniesieniach w kierunku Cieszyna. Pod koniec 2001 roku wykonali badania powierzchniowe na górze Tuł obok Goleszowa. Wskazały one, że jest tu wiele prehistorycznych śladów. Badania wykopaliskowe udało się wreszcie rozpocząć na początku sierpnia tego roku. Całkowicie potwierdziły one pierwsze przypuszczenia.
- To pozostałości jednej z największych i najwyżej położonych osad obronnych z czasów kultury łużyckiej w zachodnich Karpatach. Powstała we wczesnej epoce żelaza - 750 lat przed Chrystusem i istniała być może do około 400 roku przed naszą erą - mówi Bogusław Chorąży, kierownik prac.

Osada zajmowała około 3 ha powierzchni. Miała ewidentnie obronny charakter - położona na wzgórzu o bardzo stromych zboczach, z doskonałym widokiem. Niewykluczone, że posiadała fortyfikacje. - Ludzie musieli wtedy żyć w takich osadach, bo były to dość niespokojne czasy. Poza tym mieszkali tuż obok skrzyżowania głównych szlaków handlowych, biegnących przez Przełęcz Jabłonkowską i od Bramy Morawskiej do Małopolski. Szlaki mogły służyć do handlu, ale też niebezpiecznym wyprawom łupieżczym - opowiada Chorąży.

W osadzie żyło sto, może nawet kilkaset osób (mogą to ustalić dopiero kilkuletnie badania). Mieszkali w półziemiankach. Archeolodzy natrafili na ich ślady wykute w skałach. Były to niewielkie pomieszczenia. Przy jednym zachowały się nawet dwa otwory po słupach, które podtrzymywały dach.

Mieszkańcy najprawdopodobniej uprawiali tu ziemię, bo wykształcone na wapieniach gleby zachęciły do osadnictwa, trudnili się zbieractwem, polowali, zajmowali się tkactwem. Mieli kamienne narzędzia. Archeolodzy znaleźli wiele dużych kamieni służących im jako żarna, na których rozcierali ziarna rozcieraczami wykonanymi z mniejszych otoczaków. Odkryli także całą masę ceramiki, będącej resztkami ich glinianych naczyń. Niektóre są ładnie zdobione. Wypalali je w ogniskach lub prymitywnych piecach. Mają specyficzny charakter, bo mieszkańcy osady do gliny dodawali cieszynitu, występującej w okolicy skały magmowej, która dawała wyrobom większą trwałość.

Szczególnie cenne znaleziska to wykorzystywane przy przędzeniu przęśliki, odlane z brązu kółeczko (być może z rzędu końskiego), paciorek, który kiedyś był częścią naszyjnika. Jest też ładne kółeczko z gliny. - Ono mogło być częścią jakiejś dziecięcej zabawki. Przecież to byli tacy sami ludzie jak my - mówi Chorąży. Archeolodzy cieszą się, bo pozostałości znajdują już w pierwszej warstwie ziemi o grubości 10 cm.

Studenci z Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy pracują przy wykopaliskach, są podekscytowani. - To niezwykle emocjonujące zajęcie - mówi Agnieszka Mielec, która współpracuje z Chorążymi od 1995 roku.

Odkrycie archeologów ma bardzo duże znaczenie. - Nie było wcześniej wiadomo, że w tej epoce ludzie osiadali na naszych terenach górskich. To tacy pierwsi górale. Mieli tu bardzo trudne warunki życia - mówi Chorąży.

Prace na górze Tuł potrwają do końca sierpnia. Potem rozpoczną się badania laboratoryjne znalezisk i analizy. Chorąży ma nadzieje, że dalsze wykopaliska zostaną wznowione tu w przyszłym roku.

autor: Marcin Czyżewski
źr: Gazeta Wyborcza Katowice 2003-08-23