Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
carrollus Wysłany: 13 Wrz 2011 8:07
Pierwszy romański kościół powstał zapewne przed 1165 rokiem. W 1241 roku został doszczętnie zniszczony przez Tatarów. Do dziś w podziemiach zachowały się niewielkie relikty ciosowych murów.
W latach 1255-59 kościół odbudowano z cegły w układzie wendyjskim, ponownie w stylu romańskim. Był jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium. W ciągu następnych wieków wielokrotnie przebudowywany zatracił romańskie cechy.
Z tej świątyni nie zostało dziś wiele. Partie murów zachowały się niby do wysokości pierwotnego gzymsu, ale podniesienie budowli, dobudowa wieży i XVII-wiecznych przybudówek oraz otynkowanie zasłaniają mury romańskie. Na zewnątrz północnej ściany nawy zachował się fragment fryzu z przecinających się arkadek, miejscami odbity też jest tynk. Najciekawszy fragment nawy z dwoma okienkami romańskimi znajduje się za wieżą, która go całkowicie zasłania. Mnie udało się tam wejść po negocjacjach z kościelnym (skurczybyk kazał mi przyjsć na 5.30 rano...)
Wchodząc do kościoła przez kruchtę wieżową widzimy za to piękny portal północny. Drugi portal znajduje się na terenie klasztornym, w południowej ścianie prezbiterium. To już teren objęty "cenzurą", niemniej jednak jeśli się siostrzyczki bardzo poprosi, to wpuszczą!
Widok ogólny zachowanych reliktów
Romańskie okienka za wieżą
Portal południowy do prezbiterium
Portal północny
I po odkopaniu.
Kościół norbertanek
Najnowsze opracowanie badań architektoniczno-archeologicznych: "A. Bojęś-Białasik, J. Czechowicz, 2015. Late Romanesque convent church of the Norbertine sisters in Zwierzyniec in Cracow in the light of architectural research from 2010-2011. Forum Urbers Medii Aevi IX./1-2 Bricks and building ceramics in medieval and modern urban architecture of Central Europe, Archaia, Brno, 2015." przynosi doprecyzowanie datowania późnoromańskiego kościoła i interpretację jego pierwotnego ształtu.
Późnoromański, ceglany (w układzie wendyjskim) kościół norbertanek powstał pomiędzy 1241 a 1252 r. Pierwsza data (1241) to dewastujący najazd tzw. Tatarów na Kraków. Druga (1252) to pierwsza pisemna wzmianka o nowym kościele. Nie udało się odnaleźć żadnych pozostalości ewentualnego wcześniejszego kościoła, sprzed kataklizmu 1241 r.
Późnoromański, ceglany kościół składał się z prostokątnej nawy zakończonej prostokątnym prezbiterium. Od zachodu posiadał tzw. "masyw zachodni" z szeroką wieżą. Półkoliste okna (dwa zachowane za dzisiejszą wieżą) znajdowały się u szczytu ścian. Mury zwieńczone były lombardzkim fryzem z przenikajacych się arkadek - widocznym dziś na północnej ścianie masywu zachodniego. Narożniki opinały ceglane przypory (północno-wschodnia i północno-zachodnia widoczne do dziś w północnych elewacjach). Zachowały się dwa portale - skromny południowy, ceglany, komunikujący kościół z klasztorem - widoczny dziś w korytarzu "za klauzulą" oraz ozdobny, kamienny portal północny, zaopatrzony pierwotnie w 3 pary kolumn w uskokach - dziś w kruchcie pod nowożytną wieżą, nadal jako główne wejście do kościoła dla świeckich i w 2021 r. odsłonięty w całosci wraz z dolnymi partiamu, dotychczas zakopanymi pod nawarstwieniami dziejowymi...
Moje zdjęcia z sierpnia 2026 r. z uzupełnieniami moich zdjęć z 2012 i 2011 r.
Plany i rekonstrukcje z ww. opracowania A. Bojęś-Białasik, J. Czechowicz, 2015. Late Romanesque convent church of the Norbertine sisters in Zwierzyniec in Cracow in the light of architectural research from 2010-2011.
Plan późnoromańskiego kościoła wg: J. Czechowicz 2012, A. Bojęś-Białasik 2023
Plany i rekonstrukcje wg A. Bojęś-Białasik, J. Czechowicz, 2015. Late Romanesque convent church of the Norbertine sisters in Zwierzyniec in Cracow in the light of architectural research from 2010-2011.
Na moich zdjęciach zaznaczyłem zasięg kościoła wczesnoromańskiego wg ww. opracowania:
Od strony północno-zachodniej, dawny masyw zachodni: 2011 r.
I 2026 r. - drzewka rosną i zaczynają zasłaniać architekturę:
Północna, ceglana ściana masywu zachodniego z oryginalną narożną przyporą północno-zachodnią (po prawej), z zachowanym fryzem lombardzkim z przenikających się arkadek oraz z 2 nowożytnymi oknami w miejscu okien romańskich, zdjęcia z 2011:
Dla porównania zdjęcie z 2026 - drzewka rosną i zasłaniają!
Zachodnia część północnej, ceglanej ściany nawy:
Wschodnia część północnej, ceglanej ściany nawy z narożną przyporą północno-wschodnią nawy (po lewej):
Ogólny widok dzisiejszego kościoła od północnego wschodu
I od południowego wschodu
Południowa ściana późnoromańskiego kościoła w wątku wendyjskim, z oryginalnym ceglanym portalem komunikującym go z klasztorem - obecnie za klauzulą (moje zdjęcia z 2012 r.)
Kościół norbertanek - portal północny
Główny, kamienny portal północny składał się z 3 par kolumn, z których zachowały się 2 pary kolumn zewnętrznych i bazy wewnętrznej pary oraz 2 arkady i nasady 2 pozostaych, wewnętrznych arkad. W 2021 r. odsłonięto dolną połowę portalu, która dotychczas tkwiła pod ziemią przykryta nawarstwieniami. Ponieważ nadal jest to główne wejście do kościoła dla świeckich, wykonano specjalną kładkę ze szklanymi poręczami umożliwiającą pokonanie różnicy poziomów pomiędzy średniowieczem a współczesnością...
Opracowania: Anna Bojęś-Białasik, Jacek Czechowicz, 2015. Late Romanesque convent church of the Norbertine sisters in Zwierzyniec in Cracow in the light of architectural research from 2010–2011; oraz:
Anna Bojęś-Białasi, Monika Łyczak, 2024. Późnoromański portal kościoła sióstr norbertanek na Zwierzyńcu w Krakowie. Badania archeologiczno-architektoniczne – próba interpretacji. Ochrona Zabytków 2024, nr 1, 51–72.
Moje zdjęcie z 2012 r. - przed odsłonięciem portalu
I sierpień 2026 - portal odsłonięty w całości, z kładką:
Lewa strona portalu, 2026:
2012:
2026:
Prawa strona portalu, 2026:
I 2012:
2026:
Ostatni post: Chania - mury wczesnobizantyjskie VII w. n.e. Nasz najnowszy członek: Andrzej Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
