Jelenia Góra - Sobieszów

Zamek Chojnik.
W drugiej połowie XIII wieku książę legnicki Bolesław Rogatka wzniósł na szczycie góry Chojnik dwór myśliwski. Rozbudował go zamieniając w zamek jego syn Bolko I Surowy książę jaworski na rubieżach którego znajdowały sie Karkonosze. Bolko II Mały, ostatni niezależny książę piastowski na Śląsku (po kądzieli wnuk Władysława Łokietka), wybudował tu w latach 50. XIV wieku kamienną warownię. W 1364 roku, zbierając pieniądze na zakup praw do zarządzania Łużycami Dolnymi, książę oddał zamek pod zastaw Thimo von Colitzowi. Ten jeszcze w tym samym roku, za kwotę 2 500 kop groszy praskich odsprzedał swoje prawa królowi Czech Karolowi Luksemburskiemu. Jednakże Bolko, po niedługim czasie, wykupił posiadłość od tego władcy. Po śmierci księcia jego żona, Agnieszka Habsburska, podarowała zamek Chojnik rycerzowi Gotsch Schaffowi, późniejszemu założycielowi jednego z najpotężniejszych rodów szlacheckich na Śląsku – Schaffgotschów. Już około roku 1393 szlachcic ten rozpoczął budowę kaplicy zamkowej z czerwonego piaskowca, w formie wykuszu nad bramą wjazdową. Budowa zakończyła się najprawdopodobniej w 1405 roku i niedługo potem rozpoczęto dalszą rozbudowę twierdzy. Na początku XV wieku skutecznie odpierano w niej ataki husytów najeżdżających Śląsk, ale w późniejszym okresie wojen husyckich właściciele okryli się złą sławą raubritterów, łupiąc okoliczną ludność oraz kupców podążających traktem do Czech. W pierwszej połowie XVI wieku Ulryk Schaffgotsch dokonał kolejnej rozbudowy zamku, związanej z rozwijającą się techniką fortyfikacji. Kolejna burzliwa historia związana jest z Hansem Ulrykiem von Schaffgotschem, zięciem piastowskiego księcia legnicko-brzeskiego Joachima Fryderyka. Podczas wojny trzydziestoletniej był on stronnikiem cesarza Ferdynanda II i służył w jego armii pod dowództwem Albrechta Wallensteina. Kiedy cesarz stracił zaufanie do swojego generała, w 1634 Hans Ulryk jako jego podwładny został aresztowany i rok później, po oskarżeniu o zdradę, ścięty. Wszystkie dobra rodzinne Schaffgotschów skonfiskowano, a do końca wojny zamek obsadzały odziały cesarskie pod dowództwem generała Rudolfa Collerado, broniące twierdzę przed atakami Szwedów. Po zakończeniu działań wojennych, w roku 1649 syn Hansa Ulryka, Krzysztof Leopold, został mianowany przez cesarza Ferdynanda III Habsburga radcą śląskiego urzędu zwierzchniego i rok później odzyskał swoją posiadłość na górze Chojnik. W 1662 Krzysztof Leopold uzyskał tytuł węgierskiego barona. Najtragiczniejszym wydarzeniem w historii zamku okazała się niszczycielska działalność natury. Podczas burzy, która nawiedziła okolice Chojnika 31 sierpnia 1675, zamek trafiło potężne uderzenie pioruna i w twierdzy wybuchł olbrzymi pożar. Ogień doszczętnie strawił całe zabudowania, pozostawiając jedynie zgliszcza. Nie podjęto się już odbudowy i ruiny zamku opustoszały. Dla wygody turystów, którzy często odwiedzali pozostałości warowni, w 1822 urządzono tam gospodę oraz bazę przewodników górskich. Natomiast w roku 1860, w przebudowanej północnej bastei, otworzono schronisko turystyczne "Na Zamku Chojnik", które funkcjonuje do dziś. Dopiero w 1964 zamek został gruntownie wyremontowany.
Budowla obronna, pierwotnie wzniesiona przez Bolka II, została zbudowana na planie czworokąta o długości ok. 20 m i szerokości 10 m. Północno-zachodnia część została całkowicie zajęta przez budynek mieszkalny, od którego na wschód ciągnął się otoczony murami dziedziniec. Całość od wschodu zamykała okrągła wieża obronna (stołp) i brama wjazdowa po stronie północnej. Około 1405, nowy właściciel Gotsch Schaff ufundował kaplicę św. Jerzego i św. Katarzyny, która została dobudowana w formie wykusza nad bramą wjazdową. Jeszcze w pierwszej połowie XV w. dziedziniec zamku został znacznie poszerzony, a na środku stanął kamienny pręgierz zachowany do dziś (datowany jest na rok 1410). Kolejne rozbudowy nastąpiły na początku XVI wieku. Od północno-wschodniej strony powstał rozległy zamek dolny, który został zajęty głównie przez budynki gospodarcze. Pomieszczenia dla załogi oraz kuchnia wraz z piekarnią przylegały do wschodniej części murów, a w północnym narożniku stanęła sala rozpraw. Na terenie warowni nie było możliwości wykopania studni, dlatego na dziedzińcu dolnym oraz górnym zostały umiejscowione skalne cysterny zbierające wodę deszczową. W 1560 wybudowano wydłużoną północną basteję i mniej więcej w tym samym czasie główną bramę z mostem zwodzonym. Tuż przy bramie usytuowano stajnię, a mury wzbogacono renesansową attyką. W latach 40. XVII wieku, kiedy zamek był zajęty przez wojska cesarskie, dokonano dalszych umocnień twierdzy. W północno-zachodniej części wzniesiono bastion, tworząc kolejną linię murów obronnych oraz basztę bramną od zachodniej strony. Na dziedzińcu powyżej, obok bramy głównej, wybudowano kwaterę dla komendanta.

plan współczesny ruin zamku wg. B.Guerquina 1974

rekonstrukcja założenia z około 1400 roku wg.B.Guerquina 1974

plan zamku górnego

przekrój

zamek przed pożarem w 1675 roku

XIX wiek

na przedwojennych pocztówkach

Elewacja północno-zachodnia oraz poniżej przekrój przez zamek górny, dolny i basteję. Na przekroju na zamku górnym po prawej zaznaczono mury obronne z chodnikiem dla straży, wieżę ostatecznej obrony z oryginalnym, ostrołucznym wejściem oraz cysternę na wodę. Na dolnym dziedzińcu widoczny jest zrujnowany budynek kuchni z wysokim, ostrosłupowym kominem w południowej części bastei (po lewej) widnieje schronisko z 1860 roku

rekonstrukcja zamku z XVII wieku z tablicy informacyjnej