Zamki, dwory obronne, mury miejskie, grodziska
Forum miłośników średniowiecznych fortyfikacji (zał. 05 Lis 2007)
Marek Szajerka Wysłany: 08 Sie 2023 17:02
ządz, faktyczne korzenie miasta Grudziądza
Ten mój post nie neguje odkryć archeologicznych odnośnie osady przy Elblągu. Wskazuje natomiast na fakt, że za odkryciem archeologicznym nie idzie identyfikacja z nazwą Truso.
O kojarzeniu Truso z Elblągiem zadecydował pogląd jednego człowieka, który niejako narzucił interpretację relacji Wulfstana.
Siegfried Anger, (1837-1911)
Teolog z wykształcenia, pasjonat archeologii. Zapewne w związku z tym .że początkowo był związany z Elblągiem a dopiero później z Grudziądzem, założył tezę, że Truso musi być związane wyłącznie z Zalewem Wiślanym. Za jego życia już ukształtował się pogląd, że teren Grudziądza , to Słowiańszczyzna. W związku z tym nie ma tu co szukać Truso.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Siegfried_Anger
Tu współczesne informacje o wykopaliska k. Elbląga
http://www.strefahistorii.pl/article/2482-truso-legendarne-emporium-wikingow
Podałem ten artykuł ze względu m.in. na następujące zdania:
[…] Niektórzy badacze nie zgadzają się jednak z tymi hipotezami i umiejscawiają Truso w Grudziądzu lub okolicach Niemna, jednak nie ma pogląd ten absolutnie żadnych potwierdzeń w materiale archeologicznym i jest tylko paranaukową dywagacją. […]
Relacja Wulfstana
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wulfstan
Opracowanie naukowe
https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/5365/Rejs_Wulfstana-libre.pdf
Początek relacji w tłumaczeniu na język polski brzmi następująco: Wulfstan opowiadał, że jechał z Haede, że przybył do Truso w siedem dni i nocy, że statek szedł przez całą drogę pod żaglami. Słowiańszczyznę miał po prawej ręce, po lewej za Langland, Laeland, Falster i Skonię. Cała ta ziemia należała do Danii. Następnie mielimy po lewej stronie ziemię Burgundów; a ta posiada własnego króla. Dalej za ziemią Burgundów takie ziemie, jak się one idąc z lewej kolejno nazywają: Blekinge, Meore, Őland i Gotland, cała ta ziemia należy do Swewów. a Słowiańszczyznę mieliśmy aż do ujścia Wisły przez cały czas po prawej stronie. Wisła ta jest wielką rzeką i przez to dzieli Witland i kraj Słowian. A Witland należy do Estów. A taż Wisła wypływa z ziemi Słowian i spływa do Zalewu Estyjskiego, a ten Zalew Estyjski jest co najmniej piętnaście mil szeroki. Od wschodu spływa tutaj do Zalewu Estyjskiego rzeka Ilfing z tego jeziora, nad którego brzegiem stoi Truso. I schodzą się tutaj w Zalewie Estyjskim na wschodzie rzeka Ilfing z kraju Estów i na południu rzeka Wisła z kraju Słowian. Tutaj zaś Wisła zabiera rzece Ilfing jej nazwę i spływa z tego zalewu do morza na północnym-zachodzie. I dlatego nazywa się Wisłoujście (Labuda 1961, s. 85).
Tak ten tekst podano w Wikipedii:
Fragment opisu podróży z relacji Wulfstana: Wulfstan (...) wyruszył z Haede [duńskie Hedeby], że przybył do Truso w siedem dni i nocy: A Słowiańszczyznę [dosłownie „kraj Wenedów”] mieliśmy aż do ujścia Wisły przez cały czas po prawej stronie. Wisła ta jest wielką rzeką i przez to dzieli Witland i kraj Słowian [„Wenedów”]. A Witland należy do Estów [chodzi o ludy bałtyjskie]. A taż Wisła wypływa z ziemi Słowian i spływa do Zalewu Estyjskiego [dosłownie „Morze Estyjskie”], a ten Zalew Estyjski jest co najmniej piętnaście mil szeroki. Od wschodu spływa tutaj do Zalewu Estyjskiego rzeka Ilfing [czyli rzeka „Elbląg”] – z tego jeziora nad którego brzegiem stoi Truso [jezioro Druzno]. I schodzą się tutaj w Zalewie Estyjskim na wschodzie rzeka Ilfing z kraju Estów i na południu rzeka Wisła z kraju Słowian. Tutaj zaś Wisła zabiera rzece Ilfing jej nazwę i spływa z tego zalewu do morza na północnym zachodzie. I dlatego nazywa się Wisłoujście. (...)
I też powołano się na tłumaczenie Profesora G. Labudy.
W latach 80-90 XIX w. na Rządzu, obecnie dzielnica Grudziądza dokonano sensacyjnego odkrycia archeologicznego.
Szczegóły w tych linkach:
https://kpbc.umk.pl/Content/217447/PDF/Biuletyn%20KMDG%202006%201 (75).pdf
https://www.facebook.com/kochamgrudziadz/posts/10157310383702736/?locale=pl_PL
Znaleziskami z Grudziądza podzieliły się w XIX w. muzea w Grudziądzu, Gdańsku i Berlinie. Znaczna ich część zaginęła podczas II wojny światowej.
Już na podstawie teksu źródłowego można dostrzec, że na siłę imiennie Truso przypisano do Elbląga.
Ostatnim prawym dopływem Wisły Osa, która w ostatnim swoim biegu przepływała przez Jezioro Tuszewskie, zanikłe w XV_XVI w. Grudziądz leży w Basenie Grudziądzkim.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Basen_Grudzi%C4%85dzki
https://rcin.org.pl/igipz/Content/13836/PDF/Wa51_21770_r1974_nr104_Prace-Geogr.pdf
W zakolu przy Rządzu Wisła jest najszersza w całym swoim naturalnym biegu.
Też taka ciekawostka. Wg katalogu znalezisk monet, z jakiegoś powodu w okresie wczesnośredniowiecznym nie ma monet z terenu Grudziądza w obrębie murów. Zanik monet w Grudziądzu zbiega się czasowo ze zniknięciem z kart historii Truso. Jeszcze św. Wojciech zaczynał swoją misję o terenu obecnego Grudziądza. Tu został uderzony wiosłem i zaczął od strony Gdańska.
Proponuję przeanalizować artykuł Profesora M Gumowskiego, Wykopaliska monet w Grudziądzu i okolicy, od s. 219.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/66552/edition/73096/content
Inna ciekawostka związana z tym terenem.
Przed klęska pod Grunwaldem w swojej historii na terenie Prus
Krzyżacy ponieśli tam najbardziej dotkliwa klęskę.
http://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Bitwa_nad_Jeziorem_Rz%C4%85dzkim
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Rz%C4%85dzem
https://warszawa.naszemiasto.pl/bitwa-nad-jeziorem-rzadzkim-z-kim-walczylismy-i-kto-wygral/ar/c11-2661550
Przypuszczam, że to będzie najlepszy obraz, jak wygląda obecnie Basen Grudziądzki, gdy jest powódź.
Obiekt w Rządzu to chyba cmentarzysko? Nie doczytałem o osobnym obiekcie obronnym w tym miejscu
Marek Szajerka Wysłany: 08 Sie 2023 19:24
Skoro był cmentarz to i w pobliżu osadnictwo. Tu artykuł archeolog z grudziądzkiego Muzeum M. Kurzyńskiej. Pisze też o ciągłości osadniczej w średniowieczu.
https://kpbc.ukw.edu.pl/Content/230638/PDF/Biuletyn%20KMDG%202019%2034 (611),%20Kurzy%C5%84ska%20M.,%20Wykopaliska%20G-dz-Rz%C4%85dz.pdf
Tu również o ciągłości osadniczej w średniowieczu
https://www.bip.powiatgrudziadzki.pl/38,powiat-grudziadzki?fontsize=big
Kanonik Strzesz o tym terenie:
kanonik J. Ludwik Strzesz
Lustracja kanonika Strzesza z 1667 r.
Tłumaczenie z łaciny: Hanna Ludwińska
Dekanat grudziądzki jest mały i nierozległy, wzdłuż Wisły między północą i wschodem, w środku przecina go rzeczka Osa. Obejmuje trzy kościoły parafialne: dwa filialne i jedną kaplicę, a mianowicie: grudziądzki z drewnianym kościołem w Tarpnie, w Mokrem z opuszczonym, w Wełczu i Błędowie z murowanym kościołem w Wiewórkach.
Grudziądz, teutoński Grudziądz
Plemiona pruskie początki jego (łączą) z rokiem 1058, z czasami Bolesława Śmiałego. Zabudowały one miejsce i nazwały Gródek, stąd wywodzi się nazwa Grudziądz, gdzie na wyniosłym brzegu Wisły wybudowały małą warownię.
Ten gródek na mapie Henenbergera zaznaczony jest na Rządzu
Tu na mapie jemu współczesnej na Rządzu zaznaczona opuszczona parafia a Grudziądz przeniesiony w widły Osy.
https://polona.pl/item-view/95cf47a1-84bb-43bf-8a68-f8ae7f185ac8?page=0
Natomiast na mapie rekonstrukcyjnej Hennenbergera jest Gródek na Rządzu
Ta mapa na obwolucie książki Profesor Krystyny Zielińskiej _Melkowskiej
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/17460/edition/26714/content
Również w tym biuletynie podjąłem zagadnienie korzeni Grudziądza
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/222614/edition/221284/content
Tam była przeprawa przez Wisłę. Przy Grudziądzu w obrębie mrów nie było przeprawy..
Osobiście mam wątpliwości, czy to Radzyń kupił biskup Chrystian, Nazwy rządza i Radzynia w średniowieczu był podobne.
Po pięciu latach powtórzyłem temat, ale przynajmniej ten obecny post jest bardziej poszerzony. Mimo to ponownie przepraszam za zamieszanie.
https://zamkidwory.forumoteka.pl/temat,8584,zagadka-rzadza.html
Marek Szajerka Wysłany: 10 Sie 2023 11:02
Badania historyczne terenu Grudziądza są ciekawym przykładem, jak badacze dziejów danego obszaru nie liczą się z geografia fizyczną. W przypadku Grudziądza dotyczy to ostatniego prawego dopływu Wisły, czyli rzeki Osy.
Można napisać, że w badaniach historycznych, przez ok. 150 lat, łącznie z dekadami XXI w. naturalny bieg rzeki Osy, był i jest ignorowany.
Hipotezy badaczy z XIX w. są bezkrytycznie przyjmowane za fakty historyczne.
Wspaniale, że odkryto osadę handlową w okolicy Elbląga, ale to nie jest równoznaczne z imiennym odnalezieniem Truso.
Definicja geografii fizycznej
https://geografia.gozych.edu.pl/podzial-geografii/geografia-fizyczna/
rzeka Osa
https://pl.wikipedia.org/wiki/Osa_ (rzeka)
https://kujawsko-pomorskie.travel/pl/content/rzeka-osa
Jezioro Tuszewskie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tuszewo_ (Grudzi%C4%85dz)
https://nowosci.com.pl/tuszewo-nad-jeziorem/ar/11284050
https://kpbc.umk.pl/Content/219883/PDF/Biuletyn%20KMDG%202014%2020 (395)%20Szajerka%20o%20rowie%20Hermanna.pdf
rzeka Elbląg
https://pl.wikipedia.org/wiki/Elbl%C4%85g_ (rzeka)
https://kanal-elblaski.pl/kanaly/rzeka-elblag.html
Rzeka Elbląg nie łączy się z rzeka Wisłą
https://natura.wm.pl/rzeka/65/Elblag
Rzeka Ossa wg Kacpra Henenbergera, historyka i kartografa Prus z końca XVI w., żyjącego w l. 1529-1600. Widły Ossy opisał następująco:
X. Pomeso Pomesanis nomen dedit, terminator Vistula, Weesecka, Ossa sive Mockra, flumnibus. XI. Chelmo consecutus est Culmigeriam Hulmigeria inter Vistula, Mockra sive Ossa & Drventza fluvios tam arcibus quam civitatibus frequente.
Określenie granicy między Pomezanią jest tak precyzyjne, że nie ma nad czym dyskutować, tylko przyjąć bezsporny fakt, zaczerpnięty z geografii historycznej.
W punkcie 10. Pomezania na południu to Ossa [sive to spójnik] Mockra. W punkcie 11 w przypadku granicy ziemi chełmińskiej z Prusami Henenberger odwrócił szyk rzek. Najpierw Mockra [sive – spójnik] Ossa i Drwentza.
Przekaz źródłowy jest jednoznaczny. Grudziądz był pierwotnie częścią Pomezanii. Koryto Kanału Trynka przy murach Grudziądza jest naturalnym korytem południowej odnogi Osy, zwanej przez Prusów Mokrą, natomiast Polacy zwali ten fragment rzeki Ossą.
Północną granicę ziemi chełmińskiej wyznaczył na linii Mockra (Mokra)-Ossa (Osa)-Drwentza (Drwęca).
Pod tym adresem internetowym jest dostępne dzieło Henenbergera: Prussiae nova tabula
https://www.sbc.org.pl/dlibra/show-content/publication/edition/32917?id=32917
Jednoznacznie widać nawet na podstawie mapy z XVI w., że imienne łączenie Truso z Elblągiem jest nadinterpretacją.
Przez taką ignorancję geografii fizycznej, w zależności od założonej tezy przez badacza na terenie Grudziądza nie można lokować:
1. Truso.
2. Na podstawie błędnego odczytu, rzekomo w 1065 r. Grudziądz był koło Sierpca i Nasielska.
3. Christburga z 1 poł. XIII w.
Ponieważ to w tym założeniu teren państwa pierwszych Piastów. Jakby jeszcze tego było mało, to właściwie historię tego obszaru eksponuje się od panowania Krzyżaków.
Wg geografii fizycznej, odkryć archeologicznych na Rządzu w XIX w., inwentaryzacji znalezisk monet na obszarze Grudziądza wynika jednoznacznie, że Truso było na terenie Grudziądza.
To dlaczego św. Wojciech św. Wojciech zaczął misje od przekroczenia Ossy wg kronikarza Jana Długosza? Na początku XIII w. , nad jej brzegiem zbudowano najstarszy obiekt sakralny Grudziądza - kaplicę św. Michała Archanioła. To tu na zamku był tympanon z Chrystusem Królem i Matką Boską.
Marek Szajerka Wysłany:10 Sie 2023 20:20
Zasadniczo ten artykuł potwierdza to co napisałem w poprzednim poscie o ignorancji geografii fizycznej.
https://olsztyn.ap.gov.pl/userfiles/inne/KMW/KMW_3_2017_print.pdf
Już ponad 400 lat temu umówiono się, że Truso należy szukać nad Zalewem Wiślanym.
Fakt, że rzeka Elbląg nie wpada do Wisły a ta nie zabiera jej nazwy i wpada do Zalewu Wiślanego, to "drobiazg".
Artykuł określa chronologię poszukiwań od 1599 r. Ciekawe, że historyk i kartograf Henenberger na mapie rekonstrukcyjnej pruski gród umieścił na Rządzu.
Osada na Rządzu, bezpośrednio przy przeprawie przez Wisłę.
Jak już wcześniej pisałem, nie jest to jedyny przypadek odnośnie Grudziądza
ignorancji geografii fizycznej w badaniach historycznych:
1. Teren lokacji miasta niezgodny z podanymi w dokumentach punktami topograficznymi.
2. Zamek wysoki na pofałdowanym terenie , pokazany jako zbudowany na zniwelowanym.
3. Kanał, który nigdy do murów miasta nie dochodził, pokazany jako z nim połączony w przeszłości.
Marek Szajerka Wysłany: 11 Sie 2023 11:53
Siegfried Anger, (1837-1911), ur. w Tczewie, zm. W Grudziądzu oraz Xaver Froelich , (1822 – 1898), ur. w Lidzbarku Warmińskim, zm. w Grudziądzu wywarli decydujący wpływ na pogląd, że Truso należy szukać w Elblągu.
S. Anger, wcześniej pracujący w Elblągu zaznajomił się z hipotezą, że legendarne Truso należy szukać nad Zalewem Wiślanym. W zbliżonym czasie (1868 r.)wyszło dzieło X. Froelicha o historii powiatu grudziądzkiego. W tym dziele zasugerował, że teren Grudziądza to ziemia chełmińska, przejęta przez Krzyżaków, czyli teren państwa Polan. Pogląd X. Froelicha o miniaturowym mieście , z rodowodem krzyżackim, z konca XIII w. jest nadal powszechny w środowisku naukowym. Do poglądu X. Froelicha jest dopasowywana datacja zabytków architektury średniowiecznej Grudziądza.
W takiej sytuacji , w oparciu o najnowsze w ówczesnym czasie opracowanie historyczne regionu miał podstawy do wysunięcia wniosku o braku powiązań między dokonanymi przez siebie odkryciami na Rządzu a legendarnym Truso. Zarówno S. Anger jak i X. Froelich byli w tym czasie regionalnymi pionierami badań, Anger (archeologia) a Froelich (historia).
Marek Szajerka Wysłany:25 Sie 2023 16:20
Lokacja Grudziądza w 1291 r. […] praca Profesor K. Zielińskiej – Melkowskiej. Praca ta otworzyła nowy rozdział w historiografii Grudziądza. Na s. 93 informacja o porcie morskim w Grudziądzu.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/17460/edition/26714/content
Polecam jeszcze raz do analizy artykuł Profesora M. Gumowskiego o znaleziskach monet, z 1963 r., szczególnie s. 219 – 231. Dlaczego w przypadku Grudziądza nie odnotowano monet wczesnośredniowiecznych, od VIII do XII w?
Ciekawa jest informacja na s. 323. W 1936 r. w miejscowości Osa, powiat lubawski, w 1936 r. znaleziono ok. 1000 monet rzymskich z II – III w. n.e.
https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/66552/edition/73096/content
Ostatni post: Zamek w Grudziądzu Nasz najnowszy członek: Kazadii Ostatnie wpisy Nieprzeczytane wpisy
