Świelubie

RAMPER Wysłany: 10 Lip 2011 18:50

Zaledwie kilka kilometrów od głównej drogi prowadzącej z Białogardu do Kołobrzegu zlokalizowany jest jeden z największych, najważniejszych i najciekawszych kompleksów osadniczych na Pomorzu Środkowym - zespół Bardy-Świelubie (2 grodziska, 4 cmentarzyska kurhanowe i kilkanaście osad). Jadąc nad morze trasą 163 należy skręcić w lewo w miejscowości Dygowo i kierować się dalej na most przez Parsętę Tuż przy nim, na krawędzi wysoczyzny górującej nad rozlewiskami rzeki, znajduje się grodzisko Bardy (st. 1-1a). To potężne założenie wyżynne o formie dwuczłonowej. Człon I otoczony jest wałem pierścieniowatym (szerokość od 5-20 m; wysokość 0,7-5 m), jego majdan obniża się łagodnie w kierunku podmokłych terenów nadrzecznych. Całość obejmuje powierzchnię 5600 m². Człon II okala wał podkowiasty (szerokość 10-20 m; wysokość 2-6 m), całość ma powierzchnię 9000 m². Obie części rozdzielone są jarem.W trakcie badań archeologicznych w obrębie członu I (st. 1) wyróżniono dwie fazy osadnicze. Starsza datowana jest od VII-VIII/IX wieku. W trakcie jej trwania powstał wał o konstrukcji drewniano-ziemnej. Posadowiony został na warstwie gliny, jego jądro jest gliniano-piaszczyste, licowane od wewnątrz jedną warstwą belek ułożonych równolegle do biegu wału, na zewnątrz natomiast kilkoma warstwami ułożonymi prostopadle. Natrafiono na warstwę spalenizny, co pozwala wnioskować, że konstrukcja uległa spaleniu. W obrębie majdanu odkryto na pozostałości gęstej zabudowy, ulokowanej często na tarasach o szerokości około 5 metrów. Domostwa miały formę zagłębioną w ziemię (owalne ziemianki) lub naziemną (ściany w konstrukcji zrębowej, na planie czworokąta). Odkrywano w nich paleniska, jamy zasobowe i piwniczki. Zabytki ruchome to liczne przedmioty żelazne (noże, sierpy, siekiery, gwoździe, groty strzał etc.), oraz żużle, przedmioty z brązu (kabłączek), paciorki, grudki bursztynu, osełki, przęśliki, fragmenty ceramiki oraz kości zwierzęce.
Faza młodsza obejmuje czas VIII/IX-X/XI wieku. W jej trakcie odbudowano spalony wał oraz wzniesiono dodatkowe umocnienia na obrzeżu cypla. Zabudowa skupiała się teraz u podnóża wału - środek majdanu opustoszał. Domostwa nadal przybierały formę ziemianek lub naziemnych chat; w ich wnętrzach zarejestrowano kamienne paleniska. Zabytki ruchome są znacznie bogatsze: liczne przedmioty żelazne (noże, świdry, rylce, haczyki, czekan inkrustowany brązem (!)) fragment srebrnej monety arabskiej, paciorki szklane i bursztynowe, odważnik wagowy.Człon II (st. 1a) to także założenie dwufazowe. Wczesny okres jego funkcjonowania obejmuje VII-VIII/IX wiek. Wał w konstrukcji drewniano-ziemnej posadowiony został wówczas na kilku warstwach drewnianego rusztu, wnętrze było piaszczyste, licowane drewnem. Zarejestrowano liczne ślady pożarów. Zabudowa skupiała się u podnóża wału i w środkowej części majdanu, gdzie przybierała formę szeregową. Występowały zarówno ziemianki i półziemianki o owalnym kształcie, licowane od wnętrza drewnianymi belkami, jak i budynki naziemne na planie czworokąta, prawdopodobnie w konstrukcji zrębowej. Pomiędzy zabudowaniami odkryto ślady palenisk i jam zasobowych. Zestaw zabytków ruchomych był bardzo podobny do zbioru z członu I.
Późna faza wydatowana została na VIII/IX-1 poł. IX wieku. Wał trwał w niezmienionej formie. Zabudowa natomiast zmieniła się, wypierając niemal całkowicie domostwa zagłębione w ziemię. Najciekawsze zabytki ruchome to fragment dirhema z IX wieku, przedmioty żelazne (noże, sierpy, haczyki, krzesiwo, groty strzał, fragmenty kolczugi, skoble) oraz liczne żużle, paciorki szklane i przęśliki.

Pozostaje mi jeszcze krótko wyjaśnić dlaczego kompleks osadniczy w Bardach-Świelubiu jest tak wyjątkowy. Tutaj właśnie, na obszarze zajętym przez ludność słowiańską, prawdopodobnie w połowie VIII wieku pojawili się przybysze ze Skandynawii. Jest to jedno z kilku takich miejsc na południowych wybrzeżach Bałtyku. Po przebyciu morza wpłynęli oni w górę Parsęty, gdzie najprawdopodobniej założyli własną osadę w pobliżu słowiańskiego grodu. Wydaje się, że koegzystowali z mieszkańcami tego obszaru - nie mniej jednak wzajemne relacje pozostają tajemnicą. Śladem obecności skandynawskiej w okolicach Bard jest cmentarzysko kurhanowe położone około 300 metrów na południe od omawianego grodziska - Świelubie st. 2. W jego skład wchodzi 100 kopców o średnicy od 5 do 15 metrów. Zawierają one pochówki ciałopalne (przede wszystkim) wraz z charakterystycznymi zabytkami o proweniencji północnej - zapiny żółwiowate i trójlistne, łańcuszki, kostki brązowe oraz paciorki z kryształu górskiego.