Pilchowice

Pierwotny zamek pochodzący z XVI-XVII w. miał zostać zburzony w XVIII w. i obecny budynek miała wznieść rodzina Wengerskych w XVIIIw. Natomiast piętro podobno w latach 1873-1889. (KZS, t. VI, z. 5,s. 54)  Otoczony był fosą, którą zasypano w 1850 r. (KLOSS i inni, s. 54).

Zamek był budowlą prawdopodobnie typu wieża na kopcu lub dom na kopcu. Założenie powstało w 2 poł XV w. przez wzniesienie murowanej budowli obsypanej ziemią wydobytą z fosy. Największe przekształcenia nastąpiły w XVIII, XIX i XX w. Był to zamek rycerski, nizinny, nieregularny.

Zachowana budowla wzniesiona jest na planie prostokąta, dwukondygnacyjna z frontem zwróconym na płn. Fasada główna jest siedmioosiowa, tylna dziewięcioosiowa. Okna mają proste obramienia, a budynek nakrywa dach mansardowy, kiedyś pokryty dachówką, obecnie blachą trapezową. Ma ona skromne cechy barokowo-klasycystyczne. W XIX w. fosę zasypano jedynie częściowo, gdyż zachowała się do dziś od strony płd. i zach. Obecnie sucha i wybrukowana pełni funkcję parkingu, a do połowy lat70-tych XX w. napełniona była wodą. Budynek jest starszy niż podają opracowania. (KZS, t. VI, z. 5, s. 54; KLOSS i inni, s. 54)

Najstarszą częścią budynku są piwnice i składają się z kilku części powstałych w różnym czasie. Budynek zaczęto wznosić na wyrównanym terenie, bez zagłębienia ich w ziemi, a następnie obsypano je ziemią wydobytą przy tworzeniu fosy, przez co sprawia wrażenie wybudowanego na kopcu.

Piwnice założone są na planie wydłużonego prostokąta o orientacji płn. płd. i wym. Zewnętrznych ok. 19 x 6,5 m i wewnętrznych 17,5 x 4,6 m. Są to cztery pomieszczenia sklepione półkoliście. Całość wymurowana jest z cegły z użyciem kamienia.

Faza I (1475-1515)

Jest ona potwierdzona materiałem rozbiórkowym oraz popielatą zaprawą z głębi ściany płd.

Faza II (XVII w?)

Z tej fazy mogą pochodzić fragmenty wymurowane z cegły palcówki, która nie ma rozmiarów cegły średniowiecznej, ale nie może być też cegłą młodszą. Jeżeli jednak tej fazy nie było, palcówka musiałaby pochodzić z I fazy, a więc może być starsza niż 2 poł. XVI w.

Faza III (XVIII w)

Zasklepiono piwnicy kolebami z cegły i utworzono przejście pomiędzy pomieszczeniami, albo poszerzono starsze. Wtedy uformowano zejście do piwnicy od płn. oraz komorę piwnicy od wsch., a także wzniesiono część niepodpiwniczoną, a całość zbarokizowano.

Faza IV (XIX-XX w)

Przedłużono piwnicę w kierunku płn.,  wymurowano ściany, schody, używając do tego cegły maszynowej. Wówczas zmodernizowano także naziemne części budowli. (SIEMKO 2022, s. 96-99)

Siemko Piotr. Zamek w Pilchowicach, Katalog Zamków i Dworów Obronnych Śląska [ https://zamki.pwr.edu.pl/pilchowice-dwor-zamek /], Licencja: CC BY-NC 4.0 [ https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ ]. Data dostępu: 24.06.2024.