Bielsko - Biała

Monika Wysłany: 08 Sty 2009 20:11 

Fragment murów miejskich niedaleko zamku

Na bielskiej starówce wyrośnie mur obronny

Pokryty graffiti i brudem narożnik między Zamkiem Sułkowskich a placem Chrobrego szpeci bielską starówkę. Ale już niebawem zmieni się nie do poznania

Charakterystyczny narożnik u zbiegu ul. Wzgórze i Orkana to miejsce, które chluby miastu nie przynosi. - Dlatego musimy je na nowo zagospodarować. Chcemy, aby był to atrakcyjny punkt w drodze na starówkę - wyjaśnia Jolanta Jędrzejczyk, pełnomocniczka prezydenta ds. rewitalizacji.

Prace powinny rozpocząć się w kwietniu. Najpierw zniknie brzydka betonowa konstrukcja u podnóża ścian kamienicy. Jeśli archeolodzy znajdą poziom dawnego bruku, który został w tym miejscu położony przed wiekami, fragment historycznego poziomu będzie na stałe prezentowany w archeologicznej ekspozycji.

Od ul. Orkana zostanie zrekonstruowany fragment kamiennego muru obronnego miasta, który znajdował się tam w średniowieczu. Powstaną też malownicze schodki do łukowatego przejścia w ścianie kamienicy, a pozostały teren narożnika zostanie wyłożony brukiem z rzecznych kamieni. Odnowione zostaną także ściany sąsiednich kamienic i nawierzchnia chodnika. Wszystko ma być gotowe do końca wakacji.

Zaniedbany zaułek przy ul. Orkana

Fot. Paweł Sowa/AG
Źródło: Gazeta Wyborcza Bielsko-Biała 2009-03-25

==================================================

Badania reliktów baszty obronnej oraz systemu miejskich murów obronnych z 1998 roku

Badania wykopaliskowe przeprowadził dr Sławomir Dryja (KONSUS s.c. Pracownia Dokumentacyjno-Badawcza). Prace przeprowadzono w terminie od 14 września 1998 r. do 11
stycznia 1999 r., na zlecenie Pełnomocnika Prezydenta Miasta d/s Rewitalizacji Bielskiej Starówki. Pierwszy sezon badań.
Przeprowadzone u wylotu ulicy Krętej prace stanowiły weryfikację poprzedzających je badań radarowych i geofizycznych, skoncentrowały się na odsłonięciu, przebadaniu oraz zadokumentowaniu reliktów miejskiej baszty obronnej oraz jej powiązaniach z systemem miejskich murów obronnych.
W trakcie prac wytyczono i wyeksplorowano dwa wykopy, oznaczone numerami l i 2. Wykop l posadowiono u wylotu ulicy Krętej, na placyku w obrębie murów oporowych. Wykop 2 ulokowano na zewnątrz muru oporowego w linii ulicy Krętej, a poprzecznie w stosunku do zewnętrznego muru obronnego, dziś pełniącego rolę muru oporowego wzdłuż ulicy Waryńskiego.
Odsłonięte relikty wewnętrznego muru obronnego, który posiadał miąższość około 185 cm i zachowany był jedynie w dolnych partiach. Nie stwierdzono istnienia odsadzki fundamentowej. W kierunku północno-wschodnim mur został przerwany i kończy się nieregularnym strzępiem, zakrytym przez mur oporowy. Przerwanie ciągłości muru wiąże się z wbudowaniem w system obronny baszty. Jej północna część lokuje się na zewnątrz muru obronnego, południowa zaś znajduje się od strony miasta. Oba zespoły scalone są strzępiem sklepiennym. Z wewnętrznym murem obronnym wiąże się warstwa bruku, interpretowana jako relikt uliczki przymurnej.
Przebadany odcinek muru obronnego posadowiono na warstwie jałowej, żółtej gliny, pod którą kryła się starsza warstwa o charakterze użytkowym. Należy rozważyć możliwość, iż jest to pozostałość wcześniejszej konstrukcji ziemnej, zapewne wału obronnego.
Odsłonięto również relikty murów z kilku późniejszych faz budowlanych. Przyjęto następujący schemat rozwojowy: Faza I (XIV w., około połowy wieku/?/), powstanie wewnętrznego muru obronnego, faza II (XVI w. ), wzniesienie muru zewnętrznego, faza III (XV lub XVI w.), wzniesienie baszty (brak powiązań z murem zewnętrznym, możliwość dwufazowego rozwoju), faza IV (XVII-XVIII w.), dostawienie od strony miasta zabudowy przymurnej, faza V (l poł. XIX w.), wyburzenie dzieł obronnych i zabudowy przymurnej, uformowanie tarasu w dzisiejszym kształcie, zabudowa mieszkalna, faza VI (2 połowa XIX w., początek XX w.), drobne zmiany w układzie zabudowy, wyburzonej ostateczne w latach sześćdziesiątych naszego wieku.
Wyniki badań zostaną opublikowane w „Badaniach Archeologicznych na Górnym Śląsku i Ziemiach pogranicznych w 1998 roku.”, s. 218-225.
Badania będą kontynuowane.

Badania Starego miasta na ulicy Piwowarskiej 32
Badania prowadzili mgr Wiesław Kuś i mgr Bogusław Chorąży. Finansowało Przedsiębiorstwo Komunalne „Therma" w Bielsku - Białej. Pierwszy sezon badań.
Badania wykopaliskowe przeprowadzono w obrębie ulicy Piwowarskiej, w miejscu lokalizacji domniemanej tzw. górnej bramy miejskiej w grudniu - styczniu 1998/99 roku.
Prace wykopaliskowe podjęto w wyniku odsłonięcia reliktów architektonicznych w trakcie prac ziemnych związanych z instalacją nitki ciepłowniczej (nad pracami tymi prowadzono od września bieżącego roku ścisły nadzór archeologiczny).
Celem podjętych badań było rozpoznanie przebiegu odkrytych reliktów architektonicznych w zakresie umożliwiającym realizację inwestycji. Jak się okazało w toku prac, pierwotny projekt realizacji nitki na tym odcinku, zniszczyłby niemal w stopniu całkowitym bezcenne pozostałości zespołu bramy miejskiej. Przebadano powierzchnię około 50 m odsłaniając fragmenty kilku obiektów architektonicznych oraz rejestrując przyległy
układ stratygraficzny tworząc przesłanki dla określenia chronologii odkrytych reliktów architektonicznych.
Odkryte relikty architektoniczne stanowią kamienne mury fundamentowe zbudowane z łamanego kamienia wapiennego w układzie warstwowym. Należą one do przynajmniej trzech obiektów powstałych w różnych okresach chronologicznych.
Najstarszy z nich stanowi narożnik złożony z murów warstwowych złamanego wapienia na zaprawie wapiennej o szerokości 2 m. (jeden z murów ma uszkodzone wewnętrzne lico). Materiał ceramiczny zachowany we wkopie fundamentowym wskazuje na jego średniowieczną metrykę. Narożnik ten jest z pewnością związany z obiektem bramy miejskiej stanowiąc najprawdopodobniej właściwą wieżę bramną na planie czworokąta identyczny do zachowanych reliktów dolnej bramy (tzw. typ środkowoeuropejski) bądź jej przedbramie.
Drugi odsłonięty fragmentarycznie obiekt architektoniczny zbudowany prawdopodobnie na planie czworokąta, dostawiony jest do poprzednio opisanego narożnika. Znaczna grubość budujących go kamiennych murów warstwowych: 160, 120 i 80 cm oraz jego lokalizacja flankująca hipotetyczny wjazd do szyi bramnej sugeruje jego funkcje obronne związane z zespołem bramy miejskiej. Przesłanki stratygraficzne wskazują na jego nowożytną metrykę, najprawdopodobniej XVI - wieczną. Trzeci, jak się wydaje najmłodszy element stanowi 60 cm mur kamienny dostawiony do północno – wschodniego narożnika poprzedniej budowli. Jego przebieg i charakter wskazuje na jego związek z kamienicą przy północnej pierzei ul. Piwowarskiej (dawny browar miejski ?), której południowa elewacja, jak jest to widoczne na planie katastralnym z 1836 roku była przesunięta w głąb ulicy (najprawdopodobniej do jej budowy wykorzystano część opisanej powyżej budowli czworokątnej. Być może z tą samą fazą budowlaną związany jest mur kamienny o szerokości 140 cm przebiegający nieco ukośnie na zachód od opisanych do tej pory obiektów.
Obserwacje stratygraficzne w otwartych wykopach wydają się wskazywać, w rejonie odkrytych reliktów architektonicznych zlokalizowana jest fosa miejska. Element interpretowany wstępnie jako właściwa wieża bramna wysunięty byłby nieco w fosę, co wydaje się tłumaczyć znaczną głębokość posadowienie fundamentów muru zachodniego tego obiektu (na głębokości 2,50 m. nie osiągnięto stopy), a mur północny wydaje się mieć stopę posadowioną stopniowo. Czworokątny budynek dostawiony do narożnika wieży bramnej znajdowałby się w całości w obrębie fosy. Obserwacje te wymagają jednak dalszej weryfikacji badawczej, gdyż niewielka głębokość wykopów oraz zniszczenie większości pierwotnych nawarstwień nie zezwala na obecnym etapie badań na tak jednoznaczną ich interpretację.
Materiał zabytkowy złożono w Muzeum Okręgowym w Bielsku - Białej, dokumentację badawczą przekazano do Oddziału Zamiejscowego Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Bielsku - Białej.

=====================================================

Chcieli wymienić kanalizację, odkopali zabytkowy mur obronny

Fragmenty muru, będącego prawdopodobnie częścią fortyfikacji obronnych miasta z XVI wieku, zostały odkopane podczas przebudowy ulicy Wzgórze. Odkrycie spowolniło nieco roboty, ale też dało cenny materiał do przemyśleń i badań archeologom.

Solidny mur o ponadmetrowej szerokości, wykonany z dużych bloków wapienia cieszyńskiego i rzecznych otoczaków na wapiennej zaprawie, ciągnie się wzdłuż ulicy i zamku.

- To cenne odkrycie - nie ukrywa Bogusław Chorąży, archeolog z bielskiego Muzeum, które nadzoruje prace budowlane i u podnóża którego odkryto zabytkowy mur.

Natknęli się na niego robotnicy, którzy wymieniają kanalizację deszczową na ul. Wzgórze, która niebawem zyska też nową nawierzchnię - zostanie na niej ułożony nowy bruk, zamiast pokrzywionych chodników pojawią się granitowe płyty.

Ledwo robotnicy rozpoczęli prace, a już trafili na taką niespodziankę.

Trzeba jednak przyznać, że archeolodzy spodziewali się w tym miejscu fragmentów murów, bowiem z zachowanych, XIX-wiecznych map katastralnych wynika, że w tym miejscu istniał browar książęcy, a po jego wyburzeniu w 1881 roku, powstała jednopiętrowa kamienica, wyburzona dopiero w 1974 roku.

Archeolodzy zakładają, że odkopany fragment muru jest częścią zewnętrznych fortyfikacji obronnych miasta, które zaczęto wznosić w XVI wieku, kiedy od strony Węgier miastu zagrażał najazd turecki. Dopiero później wybudowano tam browar, a następnie kamienicę, którym mur posłużył jako fundament.

- Ten mur jest długi. Zaczyna się przy ulicy Zamkowej i ciągnie wzdłuż ulicy Orkana. Nie jest wykluczone, że wchodził w skład systemu obronnego miasta, który powstał w średniowieczu - dodaje Bogusław Chorąży.

Wyjaśnia również, że na tym stosunkowo niskim murze znajdowały się prawdopodobnie stanowiska przeciwartyleryjskie, gdyż w tamtych czasach następował rozwój tego typu broni. A odkryty właśnie fragment znajduje się w miejscu, gdzie istniała tzw. Dolna Brama Miejska, umożliwiająca wjazd do miasta.

Modernizacja ulicy Wzgórze ma się zakończyć przed jesienią.

Fragment muru obronnego, odkopanego pod ul. Wzgórze (© Fot. Bogusław Chorąży )

autor: Jacek Drost
źr: Dziennik Zachodni 2010-07-17

carrollus Wysłany: 30 Wrz 2010 13:19

Na placu przed zamkiem postawiono tablicę informującą o bielskich zabytkach, w tym fortyfikacjach. nr 3 - oznaczone są zachowane mury zewnętrzne, nr 4 - mury wewnętrzne, nr 5 - baszta, nr 6 - brama Górna, nr 7 - fosa. Aby zobaczyć basztę i bramę trzeba niestety rentgena, bo są już zasypane, fosy nie szukałem, ale za to mury jeszcze stoją, choć nie wiadomo - patrząc po niektórych fragmentach jak długo. Najdłuższe odcinki są na ul. Orkana i Waryńskiego, niewielki fragment widoczny jest na ulicy Schodowej w podworcu jednej z kamienic, nadto przy zamku zachowały się fragmentarycznie odcinki murów wew. i zewn., częściowo wtopione w mury kamienic.

plan

ul. Waryńskiego

ul. Schodowa

ul. Orkana

ul. Orkana koło zamku

koło zamku

mur zewnętrzny i wewnętrzny koło zamku

Identyczny fragment muru na Waryńskiego, który Carrollus już umieścił