Gniew

Pierwotnie istniał tu pomorski gród, który w 1276 roku został przekazany przez księcia Sambora zakonowi krzyżackiemu. W 1283 roku Krzyżacy zbudowali w Gniewie prowizoryczny zamek, a jako budulec posłużył im materiał z rozebranego grodu Potterberg. Pierwszym komturem został wówczas Dietrich ze Spiry. Zamek zbudowany został pod koniec XIII i w pierwszej połowie XIV wieku był najpotężniejszą twierdzą zakonu na lewym brzegu Wisły, stanowił siedzibę komtura. Po 1290 roku zaczęto budowę regularnego założenia na polanie kwadratu. Został zbudowany na planie czworoboku.Podczas rozbiorów wielokrotnie zmieniał swą funkcję, służąc m.in. za spichlerz (w tym celu przebudowany w XVIII wieku) i więzienie. Zniszczony znacznie podczas potopu szwedzkiego. Podjął sie jego remontu m.in król Jan III Sobieski. Po pierwszym rozbiorze rząd pruski rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę rozbiórkę bądź w najlepszym wypadku gruntowną przebudowę większości dawnych zamków krzyżackich. Los ten podzielił też gniewski Zamek. Przeznaczony najpierw na koszary, jednakże niedostosowany zupełnie do tej funkcji znalazł na początku XIX wieku nowe zastosowanie jako spichlerz. W trakcie owej przebudowy dokonano wyburzenia gotyckich sklepień, w znacznym stopniu zmieniono pierwotny układ wnętrz, zlikwidowano pierwotne otwory okienne we wszystkich elewacjach, tynkując je jednocześnie, zburzono wieżę latrynową - gdanisko, zasypano także fosy wokół zamku i wykuto dodatkowy otwór bramny w skrzydle zachodnim. Kolejna przebudowa Zamku przypadła na lata pięćdziesiąte XIX wieku. Rekonstruowany po połowie XIX w., wtedy też rozebrano dużą czworoboczną wieżę w narożu wschodnim i zastąpiono ją wieżyczką. Spłonął w pożarze w 1921 roku. Odbudowa zabytku rozpoczęła się w latach 1968-1974, a jej sponsorem były Zakłady Mechanizmów Okrętowych "FAMA". Drugi etap odbudowy rozpoczął się w 1992 r. z inicjatywy Urzędu Miasta i Gminy.

miasto i zamek w 1655 roku wg. S.Pufendorfa

plan zamku wysokiego w II połowie XIV wieku wg. Architektura Gotycka 1995

rekonstrukcja zamku z XIV/XV wieku wg. J.Salma

rekonstrukcja zamku wg. K.Maciejewskiego

rekonstrukcja elewacji południowej zamku wg. C.Steinbrechta 1888

panorama miasta i zamku w okresie międzywojennym