Malbork

Ślady osadnictwa w miejscu dzisiejszego Malborka sięgają młodszej epoki kamienia. W najbliższej okolicy natrafiono na relikty rzymskie. W XII i na początku XIII wieku część terenów zdobyta została przez książąt pomorskich. Oni to na prawym, wysokim brzegu Nogatu założyli gród Zantyr wraz z podgrodziem. Na skutek pokrętnej polityki Sambora, jednego z dwóch braci potężnego księcia Świętopełka, Zantyr podarowano w 1250 r. Zakonowi. Około 1274 roku Krzyżacy zaczęli wznosić, częściowo z materiałów uzyskanych z rozbiórki starych zabudowań klasztornych grodu w Zantyrze, silnie ufortyfikowany zamek w dolnym biegu Nogatu. Budowany zamek i otaczające go miasto nazwano Marienburg, czyli gród Marii, od imienia patronki Zakonu. W 1286 osada powstała przy zamku otrzymała prawa miejskie od mistrza krajowego Konrada von Thierberga młodszego. Przełomowym wydarzeniem dla miasta było przeniesienie siedziby wielkiego mistrza Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego (zwanego w Polsce zakonem krzyżackim) Zygfryda von Feuchtwangena z Wenecji, właśnie do Malborka. Odbyło się to w 1309 r. Wydarzenie to doprowadziło w XIV w. do rozwoju zamku stołecznego i całego miasta Malborka, zwłaszcza w drugiej połowie XIV w. pod rządami wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode. Do Malborka napływali rzemieślnicy i drobni kupcy. Miasto zostało rozszerzone przez włączenie do niego od strony wschodniej starego przedzamcza. Stare miasto malborskie uzyskało już w XIII w. system obronny, który rozbudowywano systematycznie aż po czasy nowożytne. Od strony południowej i wschodniej była podwójna linia murów. Ten odcinek był wzmocniony także narożnymi bastejami i wałem ziemnym. Najbardziej rozbudowane umocnienia były po stronie południowej i wschodniej. od zachodu (Nogatu) biegła jedynie pojedyńcza kurtyna murów. Tylko naroża zostały wzmocnione czworobocznymi basztami. O połowę krótsza była kurtyna południowa. Tutaj baszty także znajdowały się w narożach. Od strony zamku miasto nie posiadało żadnych obwarowań. Pod koniec XVIII wieku Malbork podniósł się z upadku gospodarczego, jednak wyburzono wtedy część zamku oraz murów miejskich.
Resztki murów obronnych wraz z bramami oraz basztami mają konstrukcję arkadową. Są stosunkowo cienkie, jak na konstrukcję obronną. Zasadnicza grubość ściany wynosi 45 cm (1,5 cegły) wzmocniona jest od strony miasta filarami o grubości 45 cm. Ze średniowiecznych umocnień zachował się fragment ceglanych murów od wschodu, Brama św. Ducha (Garncarska) i relikty baszt, od południa Brama Mariacka oraz od zachodu mur oporowy wysoczyzny miejskiej, na którym oparte były niegdyś budynki spichrzowe.

Brama Mariacka, zwana także Sztumską oraz Przewozową – zbudowana razem z systemem obronnym w I połowie XIV wieku. Wznosi się ona na planie prostokąta o wymiarach 6,6 na 7,6 metra na wysokość 10 metrów. Jej fasadę południową i północną zdobią blendy zamknięte ostro łukami. Ta gotycka budowla uzyskała po pożarze dachu w 1838 r. charakterystyczną nadbudówkę z muru pruskiego. Na przełomie 1936/37 roku przystąpiono do rekonstrukcji dachu według projektu mistrza budowlanego Paula Domberta. Rozebrano wieżyczkę, a bramę nakryto czterospadowym dachem, kryjącym krenelaż. Zegar umieszczono w ozdobnym krenelażu. Po II wojnie światowej nie nakryto baszty dachem z 1937 roku.

Brama Garncarska, zwana także Elbląską lub Św. Ducha – zbudowana najprawdopodobniej w roku 1380. Jest bramą pięciokondygnacyjną wysokości 12m, wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 7,6 na 9,4 metra. Prócz przejazdu znajdują się w przyziemiu bramy dwa przejścia dla pieszych. Szerokie fryzy, oddzielające kondygnacje i blendowanie w dwu górnych oraz tarcze herbowe na najwyższym piętrze, a wreszcie prześwity strzelnicze o wykroju prostokątnym, kształtowały plastycznie wielką płaszczyznę ściany wschodniej. Podobnie uformowana, zwrócona ku miastu fasada zachodnia nie posiadała wielkiej wnęki, jaka znajdowała się po przeciwnej stronie i sięgała na wysokość trzech kondygnacji.
Brama na przedwojennej pocztówce

zamek i miasto w połowie XV wieku na rekonstrukcji rysunkowej Steinbrechta

oblężenie miasta w 1460 roku na zaginionym obrazie z lat 1480-1485

Malbork na szkicu Dalhlberga z 1655 roku

2012

Brama Mariacka

Brama Garncarska

Pozostałe fragmenty murów miejskich