Zagadka Rządza

ale grodziska, nawet domniemanego tam chyba nie było?

Marek Szajerka Wysłany: 11 Sty 2018 15:47

Grudziądz w obrębie murów jest ewidentnie po pruskiej stronie, granicą "stara" Osaa, obecnie Kanał Trynka. Teren do ziemi chełmińskiej został przyłączony 22.12.1255 r. Badań na tym terenie w okresie PRL-u i obecnie nie było. Przyjęto tezę, ze piastowski gród to Grudziądz i koniec. W latach 2007-2014 na Górze Zamkowej tez nie znaleziono ewidentnych śladów grodu, osadnictwa tak, ale nie grodu.
Paradoksalnie przy średniowiecznej przeprawie przez Wisłę nie ma grodu ani strażnicy. Przy samym Grudziądzu nie było przeprawy. Wg przekazu Jana długosza św. Wojciech otrzymał uderzenie wiosłem po przeprawie przez Osę, czyli na terenie Grudziądza w obrębie murów. Na brzegiem starej Osy, w 1 poł. XIII w. powstał najstarszy obiekt skralny, murowany w Grudziądzu, kaplica św. Michała Archanioła. Obecnie jest to piwnica kamienicy przy ul. Klasztornej 6.
W 1667 r. kanonik Strzesz tak napisał o początkach Grudziądza:

Lustracja kanonika Strzesza z 1667 r.
Tłumaczenie z łaciny: Hanna Ludwińska

Dekanat grudziądzki jest mały i nierozległy, wzdłuż Wisły między północą i wschodem, w środku przecina go rzeczka Osa. Obejmuje trzy kościoły parafialne: dwa filialne i jedną kaplicę, a mianowicie: grudziądzki z drewnianym kościołem w Tarpnie, w Mokrem z opuszczonym, w Wełczu i Błędowie z murowanym kościołem w Wiewórkach.

"Grudziądz, teutoński Grudziądz
Plemiona pruskie początki jego (łączą) z rokiem 1058, z czasami Bolesława Śmiałego. Zabudowały one miejsce i nazwały Gródek, stąd wywodzi się nazwa Grudziądz, gdzie na wyniosłym brzegu Wisły wybudowały małą warownię.
Potem w roku 1222 z całością dóbr przekazany przez księcia Mazowsza Konrada Chrystianowi, pierwszemu biskupowi Prus, następnie przypadł Krzyżakom. Meinhard z Querfurtu, wielki mistrz powiększył miasto położone na wyniosłym brzegu Wisły i połączył wzgórze z niżej położonym miastem dla jego obrony."

Silna była tradycja staropruska tego terenu, jeszcze w XVIII w. W kościele parafialnym w Szembruku, teren Pomezanii, ok. 25 km na północ od Grudziądza jest plafon przedstawiający św. Wojciecha z wiosłem na tle panoramy Grudziądza.
Dlatego dziwne, że nikt nie kontrolował stałej przeprawy przez Wisłę?
W trakcie bitwy na Rządzu, nikt z Grudziądza nie pospieszył z pomocą.

Marek Szajerka Wysłany:11 Sty 2018 17:13

Podaję dodatkowo namiar na Geoportal Miasta Grudziądz, by można było zobaczyć jak daleko była przeprawa przez Wisłę przy Rządzu od Starego Miasta:

http://geoportal.grudziadz.pl/geoportal/f?p=MAPA:113

Na skanie zaznaczyłem wzgórze dominujące nad przeprawą. To wzniesienie na Rządzu za pętlą tramwajową jest bardzo czytelne.
W korycie Wisły oznaczona stacja pomp, to fragment dawnego Jeziora Rządzkiego, gdzie zapewne rozegrała się bitwa w 1243 r.

Radzyn, podobna nazwa jak Rządz w średniowieczu kupił biskup Chrystian w 1223 r. od synów wojewody Krystyna Piotrkowica, zapewne tego samego, którego kazał zamordować książę Konrad Mazowiecki.
W XVII w. zyski z przeprawy czerpał proboszcz kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu.

Tu jeszcze taka ciekawostka z mapy Henenbergera. Na swojej mapie rekonstrukcyjnej naniósł [b]Gródek[/b] mniej więcej na Rządzu przy jeziorze. Natomiast na mapie wg stanu za swojego życia zaznaczył Grudziądz przy widłach Osy[i], tak jak jest położone Stare Miasto. Dwie mapy, tego samego autora i różne informacje.

http://grudziadz.naszemiasto.pl/artykul/zamek-w-grudziadzu-odc-2,2598726,artgal,t,id,tm.html [/i]

Na tej mapie Henenbergera przy Jeziorze Rządz zaznaczona została [b]parachia vastatata[/b][i]

Jest jeszcze coś, w przypadku Chełmna "zgubił " się w czasach nowożytnych kościół św. Jerzego. Chełmno i Grudziądz miały od XIII w. wspólna granicę posiadłości miejskich, wyznaczoną przez J.Rządz. Napisałem o tym w 2010 r.[/i]

http://sylwiak.pythonanywhere.com/publikacje/biuletyny/numer/38.267/

Pisał o tym kościele również ks. Władysław Łęga przed II wojna światową;

Ks. Władysław Łęga (1889-1960)

[i]Rozwój miasta Grudziądza
Jako osada istniał Grudziądz już w czasach przedhistorycznych, gród zbudował prawdopodobnie Bolesław Chrobry na dzisiejszej górze Zamkowej. Był to jeden z tych grodów granicznych, któremi pierwsi Piastowie obwarowali się przeciw Prusom.
Grudziądz płacił, jak inne grody, czynsz do Kasy Królewskiej i Bplesław Szczodry oddaje 1/3 tych dochodów klasztorowi w Mogilnie dokumentem wystawionym 11 kwietnia 1065 r. w Płocku.
Administracyjnie należał Grudziądz do wojewody mazowieckiego, do którego należało też dużo majątków w okolicy Grudziądza. W r.1137 posiadał np. wojewoda Żyro (Żyrosław ) wsie Tuszewo, Mgowo, Dębiniec, Zelnowo, Buk i Patręciny.
[b]Za pierwszych Piastów powstała też zapewne pierwsza parafia . Szukać jej trzeba wraz z osadą przy ul. Rybackiej, w dzielnicy zwanej Rybaki, gdzie istniał niegdyś kościół św. Jerzego.[/b]
Około roku 1218 oddaje Konrad Mazowiecki biskupowi Chrystjanowi dla poparcia misji pruskiej. Z powodu niepowodzenia tegoż , przywołał Konrad zakon krzyżacki, oddając mu ziemię chełmińską także Grudziądz.
Krzyżacy zbudowali w Grudziądzu krótko po roku 1234 zamek nieco później miasto, które otrzymało prawo magdeburskie. Dokument z roku 1291, odnawiający przywilej dotacyjny, wykreśla Grudziądzowi granice, dzisiejszego śródmieścia z wykluczeniem ulicy Wybickiego i Lipowej na północy i całej wschodniej części poza ulica Murową, a więc Groblowej, Mickiewicza, Ogrodowej itd. Ulica Toruńska zaś i Rybacka tworzyły przedmieście toruńskie.
[/i][u][/u]