Henryk Chełchowski z Ruth

Marek Szajerka Wysłany: 22 Wrz 2019 11:55

Wprawdzie ten artykuł, który ukaże się w Biuletynie Koła Miłośników Dziejów Grudziądza nie dotyczy bezpośrednio fortyfikacji. Jednak z jego treści można się dowiedzieć, że na terenie Polski Północnej w średniowieczu powstały kompleksy szkolne wcześniej, aniżeli w Oxfordzie i Krakowie.

Kogo drażni fakt, że na Pomorzu w XIII-XIV w. istniało wysoko rozwinięte szkolnictwo, że trzeba było budować budynki szkolne?

Poniżej mój artykuł bez aparatu przypisów.
.............................................................................................

Marek Szajerka

Henryk Chełchowski z Ruth – grudziądzki literat z 1 poł. XVII w.,
proboszcz kościoła św. Mikołaja
W 1868 r. opracowując dzieje Grudziądza X. Froelich zauważył wysoki poziom intelektualny dawnych grudziądzan. W swojej pracy napisał w przypisie rozdziału o szkolnictwie:
*) Jest bardzo pożałowania godne, że nazwiska dzielnych nauczycieli, których Grudziądz posiadał od roku 1585 do 1656 nie utrzymały się. Jak podaje autor opracowania „Bürgerliches Leben in Graudenz während der ersten Hälfte des 17 Jahrhuderts” in dem BD. V der Altpr. Monatsschrift Seite 1 ff, zwłaszcza tam wydrukowane spisy pozostałych książek, wykazują, że w owych czasach była pilna naukowa podstawa u wszystkich mieszczan miasta, która u niektórych nawet do prawdziwej uczoności się wykształciła.

Jakże słuszna była uwaga niemieckiego pioniera badan dziejów Grudziądza z XIX w. pokazały też artykuły w Biuletynach Koła Miłośników Dziejów Grudziądza z XXI w. Nadal na rehabilitację czeka np. szkoła kolegiacka w Grudziądzu. Dlaczego wymagano w XVIII w. , by proboszczowie kościoła św. Mikołaja posiadali tytuły doktorskiego z prawa kanonicznego? Dlaczego właśnie w Grudziądzu powołano zapewne w 2 poł. XVII w. filię rzymskiego Collegium Urbanum, uczelni nadal działającej w Rzymie. ślad po tej filii urywa się w 1772 r., kiedy Grudziądz padł ofiara I rozbioru Polski
Chociaż formalnie nie ma to żadnego związku z tematem artykułu, warto przytoczyć fragment z pracy Antoniego J. Pawłowskiego o rozmiarach szkoły łacińskiej w Kwidzynie.
Szkoła Łacińska

Budynek szkoły, wzmiankowany w drugim dokumencie lokacyjnym miasta w 1336 r., stanowił obok kościoła i zamku charakterystyczny murowany element w panoramie miasta od strony doliny Wisły7. Jego lokalizacja, mimo umieszczenia na kilku rysunkach ikonograficznych, nie była znana do 1997 r. Wówczas to w trakcie wykonywania wykopu sondażowego przy zachodnim murze obronnym miasta natrafiono na relikty murów kamienno-ceglanych z zachowaną pachą sklepienia krzyżowo-żebrowego.
W toku prac wykopaliskowych w latach 1997 – 1998 odsłonięto pełny zarys dużego budynku murowanego założonego na planie prostokąta o wy-miarach około 23 x 15,8 m8. Ścianę północno-zachodnią stanowił miejski mur obronny, w którym zachowały się od strony miasta relikty otworów strzelniczych, przemurowane w okresie późniejszym na duże otwory okienne. W rzucie poziomym powierzchnia budynku była podzielona na trzy segmenty o szerokości około 6,7 m każdy i długości od 13,4 do 15,8 m, usytuowane szczytami w kierunku miasta i doliny Wisły. Fundamenty ścian północno – wschodniej i południowo-zachodniej wykonane, podobnie jak w murze obronnym, z dużych kamieni polnych układanych warstwowo na zaprawie wapiennej miały z nim wiązanie murarskie, wskazując tym samym na ich wspólne wznoszenie. Również ich głębokość posadowienia znajdowała się na tym samym poziomie, około 7 m poniżej jezdni dawnej Kaffeestrasse. Grubość ścian w piwnicach poniżej pach sklepienia wynosiła około 0,9 m, natomiast na parterze około 0,7 m. Wymiary cegieł ”palcówek” są analogiczne jak w murze obronnym miasta i wynoszą 29,5 – 30 x 13,5 – 14 x 8 – 8,5 cm. Segment północny budynku dzieli się na trzy części o wymiarach 6,7 x 5,2 – 6,1 m. Ściany działowe mają około 0,6 m grubości i są wykonane z cegieł i kamieni na zaprawie wapiennej czyli analogicznie jak ściany konstrukcyjne – nośne. Podziały wewnętrzne pozostałych dwóch segmentów nie zostały do tej pory w pełni rozpoznane. Budynek ten funkcjonował zapewne do 1798 r. i został rozebrany wraz z południowym i wschodnim skrzydłem zamku. Jednak już na początku XIX w. na jego fundamentach został wzniesiony inny budynek trójsegmentowy, w którym nie wykorzystywano zasypanych w trakcie rozbiórki piwnic. Jego otoczenie stanowił bruk kamienny z „kocich łbów”, znajdujący się około 0,8 m poniżej obecnego poziomu terenu .
Na Pomorzu Nadwiślańskim budynek szkoły wzmiankowany ok. 30 lat przed utworzeniem Akademii Krakowskiej, gdzie dla potrzeb szkoły nabywano np. kamienice od mieszczan.
W Grudziądzu, jeszcze większy kompleks szkolny z identycznymi elementami, jak w Oxfordzie. Jest tylko jedno ale. Oxford, New College, założono w 1379 r. Jest ono uznawane za pierwsze jednolicie zaprojektowane kolegium. Budynek szkolny w Kwidzynie, przy katedrze jest ewidentnie starszy od budynków szkolnych w Anglii o ponad 40 lat. Niewątpliwie wzorcem dla Kwidzyna był Grudziądz, skąd przeniesiono siedzibę biskupa pomezańskiego w 1255 r. Fragment tego kompleksu z typowymi elementami architektury romańskiej zachował się przy wschodniej pierzei Rynku, w piwnicy kamienicy przy ul. Wieżowej 2.
Reasumując, na Pomorzu specjalne budynki szkolne powstały ponad 200 lat wcześniej, jak w Krakowie i wcześniej, aniżeli na Zachodzie Europy. To też o czymś świadczy. Warto te bezsprzeczne fakty nagłaśniać. To jest autentyczny powód do dumy dla Grudziądza i Kwidzyna. Pokazuje to, w jakim środowisku wychowywał się np. muzyk Piotr z Grudziądza. Szkołę w Grudziądzu zgromadzenie księży wydzierżawiło miastu na potrzeby ratusza dopiero w XVI w.
Teresa Borawska podała biogramy 72 studentów do roku 1525, studiujących na europejskich uniwersytetach, którzy początki edukacji pobierali w Grudziądzu . Z zestawienia wynika, że w tym okresie najwięcej z terenu ziemi chełmińskiej studiowało żaków z Torunia (418) a na drugim miejscu z o wiele mniejszego Grudziądza (72).
Po prezentacji oblicza intelektualnego mieszkańców Grudziądza w wiekach wcześniejszych można przejść do osoby Henryka Chełchowskiego, grudziądzkiego literata z 1 poł. XVII w.
W przyszłym roku przypada 90 rocznica opublikowania obszernego artykułu Tadeusza Mikulskiego o tym literacie .
Z uwagi na mało znaną, tę zasłużoną dla wizerunku intelektualnego grudziądzan osobę, przedstawię fragment artykułu T. Mikulskiego bez aparatu przypisów. Całość jest dostępna w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej .
Warto również poznać biogram Henryka Chełchowskiego, opracowany na początku XIX w., (pisownia oryginału):
Chełchowski Henryk, z Ruth, w Prusiech. Nauki z postępkiem znacznym w Krakowie odbył, i jeszcze uczniem będąc nauk wyzwolonych, już się popisał z wydaną Sielanką: Uciecha Bogiń Parnaskich r. 1630. Bywszy Pisarzem skarbowym pruskim, zatrudnienia świeckie na duchowne zamienił. W nich i w ziemi swoiey kierował się. W Grudziądzu i Rosenthalu Proboszczem został, oraz Sekretarza królewskiego zaszczyt otrzymał; już się wtedy za czczemi znamionami urzędów ubiegano. Pisał wierszów niemało, bo w ich składaniu rymopisy niewiele pracy sobie zadawali. Celniejszy z tych iest: Gwar leśny r.1630. Lubo po większej części wiersz słaby i niedbały. Urywki iednak niektóre są dosyć gładkie, zwrotne i przyjemne. Te dowodzą, że się bez zdatności do rymopistwa nieporwał. W gwarach pięciu opiewa wszystkie głosy, zabawy i roskosze, jakich w lasach używać można, albo w rozmowach faunów, w pieniach ptaków, szmerach wód, albo w rozmaitości drzew, roślin i. t. d. ie. Wystawia. Na przykład do owieczki:
Wstańże i idż z drugiem srokata owieczko,
Oto przyszło do ciebie ssać twe jagniąteczko,
Day mu mleczka, twóy ci to baraś, twoie dziecie,
Wstańze owieczko, oto przyległaś to kwiecie i.td.
albo do piszczałki:
Piszczałka roskosz lubi, ia służe roskoszy,
Że mnie woli, z piszczałki tchu nikt nie wypłoszy,
I ia sam i piszczałka o roskoszy śpiewam,
Z roskoszą i bydz długo, i żyć się spodziewam.
Inne tegoż wiersze: Poprzysiężony pokój Moskwie z Polakami, w Lublinie r.1635 – Hejnał narodzonemu Jezusowi, w Warszawie 1646. Bóg człowieczony. Na pochwałę króla Władysława.
8 lat wcześniej krótką notę Henryka Chełchowskiego sporządził Andrzej Maksymilian Fredro .
90 lat temu T. Mikulski o Chełchowskim i znajomości jego twórczości napisał m.in. (pisownia oryginału z uwzględnieniem poprawki i-j):
W powodzi wierszy XVII stulecia Chełchowski utonął całkowicie. Epoka to – wiadomo - powszechnej manii rym opisania, wiek poetów – dyletantów, amatorów pióra i bezwartościowych, choć żmudnych, poetyckich wysiłków . Już autor „Dyssertacyi pierwszej prawie o wierszach …polskich” ks. Jabłonowski stwierdził, że „Polacy rodzą się wierszopisami” Jakoż w XVII w. rodzili się częściej, niż kiedykolwiek.
Chełchowski w historii polskiego piśmiennictwa przeszedł bez trwałego śladu. Charakterystyki ogólnej, próby monograficznej dotychczas nie posiada. Dziś na próbę taką jest już właściwie za późno. Nie wszystkie bowiem pisma Chełchowskiego dochowały się. „Rządu domów „ nie znamy wcale: Już Estreicher widział tylko kartę tytułowa druku. Długo i we wszystkich zbiorach krajowych, autor słów niniejszych poszukiwał młodzieńczych sielanek Chełchowskiego. Zdawało się, że „Uciecha bogiń” i „Gwar leśny” – utwory Chełchowskiego najlepsze, najszczersze o wartości choc niewybitnej, w każdym razie nieprzemijającej – zaginęły bezpowrotnie. O całości zatem mogliśmy wyrobić sobie opinię sobie przede wszystkim na podstawie nielicznie dochowanych fragmentów (dzięki zasłudze Brodzińskiego i in.). Szczęśliwym trafem, gdy monografia nasza w całości już była ukończona w zbiorach kórnickich „Gwar leśny” odnaleziono. Rozdział więc o sielskiej poezji Chełchowskiego autor rozszerzył i przerobił.
Zaginęła panegiryczna „Łódż Opalińska. Panegiryk nie jest tak ciekawy , jak sielanki. Ale wraz z Łodzią” zaginęło przypisanie utworu Opalińskiemu, malujące wiosenne przebudzenie się przyrody, o którem Maciejowski powiedział, że „lepiej się (poeta tu) wyraził … niż w samym … wierszu”. I przyznał, że „szczególnie początek tego przypisania jest nader piekny” Mamy więc jedynie ów zachowany przez Maciejowskiego początek.
Inne pisma dochowały. „Wieść z Moskwy” znamy z niekompletnego (od ark. B) egzemplarza Bibl. Jagiellońskiej, „poprzysiężony pokój”, pisemka religijne: „Wiare prawdziwą”, „Hejnał” i „ Boga Oczłowieczonego” w całości. Nie wyrasta to wszakże zbytnio nad poziom wieku.
Charakterystyka twórczości Chełchowskiego , którą dajemy poniżej , wskazuje jednak u tego drugorzędnego poety rysy nie tylko typowe i gromadne , lecz także pewne przebłyski indywidualizmu. Gdy coraz skrzętniej i sumienniej gromadzi historia polskiej literatury materiały do procesu ostatecznej rehabilitacji piśmiennictwa w XVII w., w materiałach tych Chełchowskiego nie powinno zabraknąć nie powinno. „ Poeta z namiętności” (użyjmy słów Wiszniewskiego ) na opracowanie życia i wysiłku pisarskiego zasługuje. Z zadania tego – wedle sił i możności - wywiązuje się rozprawa niniejsza. […] .
Okres grudziądzki w życiorysie Chełchowskiego badacz ten opracował na s. 15-23.
Można go tu przedstawić w formie kalendarium:
1635 r. Przygotowywał się do stanu kapłańskiego. Napisał pierwszy utwór o charakterze religijnym. Poświęcił go Leonardowi Rembowskiemu, opatowi klasztoru cysterskiego w Oliwie.
1639 r. Rozpoczął karierę duchowną. Był zapewne w orszaku nowo konsekrowanego biskupa chełmińskiego Leonarda Kaspra Działyńskiego, (biskupie chełmińskim w l. 1639-48).
1640 r. Wzmianka o Chełchowskim, jako domowym prałacie biskupim.
1640 r. Przeprowadził wizytację kościoła parafialnego w Szynychu.
1640 r. ok. Piastował urząd pisarz pruskiego u podskarbiego pruskiego Pawła Działyńskiego.
1640 r. Używał tytułu sekretarza Jego Królewskiej Mości.
1640 r. Otrzymał prepozyturę kościoła św. Ducha w Grudziądzu i nominację na proboszcza kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu.
1640 r. Został dziekanem (archiprezbiterem) przy Grudziądzkiej farze.
1641 r. Został proboszczem w Rożentalu pod Lubawą.
1645. Zrezygnował z probostwa kościoła św. Mikołaja i prepozytury kościoła św. Ducha.
1647 r. Ponownie przebywał na Pomorzu. Był ołtarzystą ołtarza pw. Św. Krzyża w kościele parafialnym w Lubawie.
W latach 40 związał się też z dworem księcia Jeremiego Wiśniowieckiego.

Ok. 60 lat później postulat T. Mikulskiego o ujęciu Chełchowskiej na kartach historii literatury polskiej został uwzględniony.
Najnowszy biogram Chełchowskiego ukazał się zapewne ok. 20 lat temu w leksykonie Dawni pisarze polscy od początku piśmiennictwa do Młodej Polski .
Poniżej biogram z wymienionego leksykonu:
Chełchowski Henryk, ok. 1610-1665 Urodzony ok. 1610; syn Pawła, skarbnika różańskiego, i Anny z Jankowskich. Pisał się z Rutek. Kształcił się w Akademii Krakowskiej. Był dworzaninem Władysława IV Wazy i w 1633 towarzyszył mu w wyprawie smoleńskiej. Około 1635 został księdzem, w 1640 pracował jako prałat domowy biskupa chełmińskiego. Piastował również urząd pisarza pruskiego i używał tytułu sekretarza królewskiego. W 1640 uzyskał probostwo w Grudziądzu, a w 1641 w Rożentalu. Trzy lata później w Łucku daremnie ubiegał się o patronat Jeremiego Wiśniowieckiego. W 1647 przebywał na Pomorzu, po czym zrezygnowawszy z prepozytury w Grudziądzu, osiadł na stałe na Podolu. Był proboszczem w Czarnokozińcach, a jako dziekan kamieniecki energicznie zabiegał o odbudowę kościołów zniszczonych w czasie wojen kozackich. Uprawiał sielankopisarstwo, twórczość okolicznościową i religijną. Zmarł w 1665.
TWÓRCZOŚĆ 1.
Uciecha bogiń parnaskich. Kr. 1630 druk. M. Andrzejowczyk Wyd. nast. Kr. 1635. Z unikatu pierwodr. Bibl. Zamoyskich w Wwie przedr. T. Mikulski: H. Chełchowski. Tor. 1929 Dodatek s. 78; przedr. w: Rzeczy staropolskie. Wr. 1964; wybór przedr.: Poeci pol. baroku. 1 (1965); Poeci pol. od średniowiecza do baroku. Wwa 1977; I w odmianach czasu sm ak jest. Wwa 1991; Poezja i łowy. Wr. 1994. 2. Gwar leśny. [B.m.] 1630. [Pięć sielanek]. Przedr. T. Mikulski, jw. poz. 1; wybór przedr. jw. poz. 1; fragm. przedr.: Idylla pol. Wr. 1995 BN I, 284. Unikat w Bibl. Kóm. Sygn. 12507. 3. Rząd domów albo krótkie zebranie gospodarstwa i zabaw ludzkich. Lw. 1630. 4. Orzeł odmłodziały. Tor. 1633 druk. F. Schnellboltz. 5. Łódź Opalińska. Tor. 1634 druk. F. Schnellboltz. Panegiryk na ślub K. Opalińskiego. 6. Wieść z Moskwy. Tor. 1634 druk. F. Schnellboltz. 7. Poprzysiężony pokój w Moskwie z Polakami od ... Władysława IV Lubl. 1635 druk. P. Konrad. http://rcin.org.pl CHĘCIŃSKI Fragm. przedr. A. Grabowski: Starożytności historyczne polskie. T. 1. Kr. 1840 s. 246-247. 8. Nadzieja pokoju pruskiego. Tor. 1635 druk. F. Schnellboltz. 9. Wiara prawdziwa. Lubl. 1635 druk. R Konrad. 10. Wiersz na pochwałę króla Władysława. Lubl. 1635 druk. R Konrad. Estr. nie zna, T. Mikulski dopuszcza możliwość identyczności z utworem Poprzysiężony pokój..., jw. poz. 7. 11. Bóg oczłowieczony. (Powst. 28 XII 1644). Wwa 1645 druk. R Elert. 12. Hejnał narodzonemu Jezusowi. (Powst. 2 1 1545). Wwa 1645 druk. P. Elert.
OPRACOWANIA NK 2 (1964); LR
T. MIKULSKI: H.Ch. Kartka z dziejów literatury polskiej XVII w. Rocz. Tow. Nauk. w Tor. 36 (1929) i odb.; przedr. w: Rzeczy staropolskie. Wr. 1964. — TENŻE. Pol. słownik biogr. 3 (1937). — Cz. HERNAS: Hejnały polskie. Wr. 1961. — M. MROCZYŃSKA: Dwa nieznane utwory H.Ch. Rocz. Gdański 24 (1965) [wyd. 1967). — R. LESZCZYŃSKI: H.Ch., dziekan kamieniecki. Pam. Lit. 1968 z. 3. — Cz. HERNAS: Barok. Wwa 1973; toż 1976; 1978. — A. KRZEWIŃSKA: Sielanka staropolska. Wwa 1979. — R. NIR. Enc. katol. KUL 3 (1985). LT
W zamieszczonym biogramie, z końca XX w. jest zawarta informacja, że Henryk Chełchowski urodził się w Różaniu na Mazowszu. T. Mikulski nie był tego pewien. W Cz. Frankiewicza, z 1927 r., należał on do znamienitych Pomorzan . Nazwiska dwuczłonowego Ruth Chełchowski zaczął używać, gdy mieszkał na Pomorzu .

W „Bibliografii Estreichera” odnotowano 10 utworów Henryka Ruth Chełchowskiego.
Utwory Henryka Chełchowskiego , odnotowane w Bibliografii Estreichera
Pozycja Tytuł utworu i miejsce wydania Notka bibliograficzna
09743 Bóg oczłowieczony podróżnym piórem X. Henrika z Rudtthk (sic) Chełchowskiego prob. i archipr. Grudziędzkiego, Rozentalskiego pl. Sekr. J. K. M. wystawiony roku pańskiego 1644. dnia 28 Grudnia i w Łucku Mecenasowi prezentowany a Warszawie w drukarni Piotra Elerta JKM. Typografa 23. Lutego 1645. światu pokazany.
w 4ce, 11 k. nlb. Na odwrocie tyt. herb Pogonia i pod nim 4. w. pol. na pochwałę. Przypisał Jeremiemu Michałowi Korybutuwi Xięciu na Wiśniowcu i Łubniach Wiśniowieckiemu wierszem polskim. Cały ten wiersz poświęcony czci Chrystusa.

09744 Gwar leśny przez Henrika Chełchowskiego opisany r. p. 1630
w 4ce, kart 12. Jest tu pięć sielanek, czyli tak nazwanych Gwarów. Jabłonowski Ostafi ark. f2. — Jabłonowski Musaeum str. 77. — Załuski Bibl. poet. str. 32. — Juszyńs Dykc I.

09745 Heynał narodzonemu Jezusowi. podroznie od.... prob. i arch. Grudzięskiego, Rozentalskiego pl. S. I. K. M. zterminowany. W Awarszawie u Piotra Elerta 16454ce. Ded. Ludw. Weycherowi, Juszyńs. Dykcyon I.
Chełchowski Henryk.
Heynał narodzonemu Jezusowi. podroznie od.... prob. i arch. Grudzięskiego, Rozentalskiego pl. S. I. K. M. zterminowany.
W Warszawie u Piotra Elerta 1645.
w 4ce.
Ded. Ludw. Weycherowi,
Juszyńs. Dykcyon I.
Krasińs.
09746 Łodz Opalinska w ktorey Rotman y Sternik z Dziewięciu Bogiń, Wesoły Hymen Nowoslubnym Małzonkom P. Krzysztophowi ze Bnina Opalinskiemu i Pannie Theressie Konstanciy z Czarnkowa Czarnkowskiey radosnie wyspiewuią parnaskim Henryka Chelchowskiego toporem uciosana w Thoruniu u Franc. Schnellboltsa Roku P. 1634. Dnia 18 Maja
Chełchowski Henryk.
Łodz Opalinska w ktorey Rotman y Sternik z Dziewięciu Bogiń, Wesoły Hymen Nowoslubnym Małzonkom P. Krzysztophowi ze Bnina Opalinskiemu i Pannie Theressie Konstanciy z Czarnkowa Czarnkowskiey radosnie wyspiewuią parnaskim Henryka Chelchowskiego toporem uciosana.
w Thoruniu u Franc. Schnellboltsa Roku P. 1634. dnia. 18. Maja.
w 4ce, ark. D3 (brak końca).
Śpiewają tu rotman i muzy. Maciejows. Pism. III. 738—40.

09747 Poprzysiężony pokoy Moskwie z Polakami od Naiasnieyszego, y niezwyciezonego Władysława IV. polskiego y szwedzkiego Krola. Henryk z Rvthk Chelchowski opisał.
W Lvblinie, w drukárni Páwłá Konradá, roku páńskiego 1635. dniá 9. Máiá Chełchowski Henryk.
Poprzysiężony pokoy Moskwie z Polakami od Naiasnieyszego, y niezwyciezonego Władysława IV. polskiego y szwedzkiego Krola. Henryk z Rvthk Chelchowski opisał.
W Lvblinie, w drukárni Páwłá Konradá, roku páńskiego 1635. dniá 9. Máiá
w 4ce, kart 4. (ark. A—A4).
Przypis Janowi Karolowi Tarle, staroście Zwolińskiemu wierszem. Opisuje wierszem ubiór króla, i wykonaną przysięgę w kościele, nakoniec ugoszczenie Bojarów.
09748
Rząd domów albo krótkie zebranie gospodarstwa y zabaw ludzkich Henr. Chełchowskiego.
We Lwowie ro ku pańskiego 1630. Chełchowski Henryk.
Rząd domów albo krótkie zebranie gospodarstwa y zabaw ludzkich Henr. Chełchowskiego.
We Lwowie ro ku pańskiego 1630.
w 8ce.
Na odwrocie tytułu herb Jego Mosci P. Mik. Ostroroga.
Ocalała od zatraty w Krakowie
09749 Uciecha Bogiń parnazkich. w Krakowie, druk. Mac. Andrzejowczyka 1635. Chełchowski Henryk.
Uciecha Bogiń parnazkich.
w Krakowie, druk. Mac. Andrzejowczyka 1635.
w 4ce.
Juszyńs. Dykc. I. podaje z datą r. 1630.

09750 Wiara prawdziwa od Henryka z Rutek Chelchowskiego wykonterfetowana. w Lublinie, w drukarni Pawła Konrada, 1635. d. 8. Maja

w 4ce, 1 ark. (wiersz). Przypis X. Leonardowi Remdowskiemu, opatowi pelplińskiemu.
Chełchowski Henryk.
Wiara prawdziwa od Henryka z Rutek Chelchowskiego wykonterfetowana.
w Lublinie, w drukarni Pawła Konrada, 1635. d. 8. maja
w 4ce, 1 ark. (wiersz).
Przypis X. Leonardowi Remdowskiemu, opatowi pelplińskiemu.
Akad.

09751 Wieść z Moskwy prawdziwym krótkim rymem wyprowadzona.
Toruń, Franc. Schnellboltz, 1634. Chełchowski Henryk.
Wieść z Moskwy prawdziwym krótkim rymem wyprowadzona.
Toruń, Franc. Schnellboltz, 1634.
w 4ce, 5 ark.
Przypis Samuelowi Nadolskiemu, kapitanowi króla na pruskich praesydiach. Wiersz zaczyna się od ark. B. Widocznie sam był obecny pod Smoleńskiem. Opisuje kto i jaki brał udział, jakoto Arciszewskiego Platera, Wejhera i innych.
Wiszn. H. lit. VII. 194. — Maciej. III. 740. — Encykl. Org. V. 202—3. (mylnie przyznaje mu pracę Chlebowskiego: Wolność). — Juszyńs. I. 44—5. — Bentk. Hist. lit. I. 443—4. — Siarcz. Obr. I. 64. — Załus. Bibl. Poet. — Roczniki Warsz. T. P. N. 425. — Ziemiomysł 1830. II. 185. — Grabows. Staroż, histor. pol. I. 246—7.
Jagiell.

Ilustracje
1. Zygmunt III Waza. Obraz ze zbiorów Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu. Obraz podarowany osobiście przez króla grudziądzanom.
2. Kościół św. Mikołaja ok. 1895 r. od strony południowej. Obraz zbliżony do czasów probostwa Henryka Ruth Chełchowskiego

Okienko
Strona tytułowa Rocznika Towarzystwa Naukowego w Toruniu z artykułem Tadeusza Mikulskiego o Henryku Ruth Chełchowskim