Pęzino

Na miejscu gdzie znajduje się zamek, pierwotnie był gródek należący do Borków. Przyjmuje się, że na przełomie XVI/XV wieku powstał murowany zamek zakonny. W okresie 1482-1492 Pęzino pełniło funkcję komandorii. W 1493 roku joannici wyzbyli się zamku na rzecz Borków. W ich posiadaniu pozostawał do 1703 roku gdy rezydencję zakupili Puttkamerowie. W XIV wieku założenie składało się z trzech elementów, muru obwodowego o wysokości około 14m, domu mieszkalnego od wschodu i potężnej wieży w narożniku południowo-zachodnim. całość zajmowała około 1705m/kw. Brama wjazdowa znajdowała się w kurtynie południowej. Skrzydło mieszkalne miało około 10,5m szerokości i 34,2m długości. Wieża składała się z dwóch części, dolnej, czworobocznej na planie kwadratu o boku około 11,5m oraz górnej na planie koła. Górna część wieży uległa zniszczeniu przed 1674 rokiem. W XVI wieku dom mieszkalny przebudowano nadając mu późnogotycki charakter. Około 1600 Maciej Borek zlecił budowę nowego skrzydła zachodniego o późnorenesansowych formach. Kolejna przebudowa miała miejsce w latach 1853-1855. Poszerzono wtedy skrzydło wschodnie. Kolejne zmiany nastąpiły po pożarze w 1935 roku. Rozebrano południową elewację skrzydła wschodniego z gotyckim szczytem. Od południa przylegało podzamcze o wymiarach 30x40m. Za czasów Macieja Borka w jego obrębie powstała murowana kaplica zamkowa. pozostałe zabudowania miały konstrukcję szkieletową. Brama położona była od zachodu na miejscu zasypanej w tym okresie fosy.

współczesny plan zamku wg Z.Radackiego 1976

zamek średniowieczny wg W.Krassowskiego 1990 z uzupełnieniami J.Salma

zamek na XIX litografii

pocztówka z okresu międzywojennego