Koźmin

Zamek położony jest w południowo-zachodniej części miasta, zbudowany jest na niewielkim wzniesieniu. Obecnie jest to trójskrzydłowa i dwupiętrowa budowla na planie podkowy, oskarpowana, częściowo podpiwniczona, której boki posiadają wymiary 41 i 48m, z wjazdem na dziedziniec od strony zachodniej. Koźmin cum castro otrzymał w 1338 roku od Kazimiierza Wielkiego Macko Borkowic. Relikty pierwotnego zamku nie zostały zidentyfikowane w bryle obecnego obiektu. Zamek pochodzący z XIV wieku gruntownie przebudowano w II połowie XVI wieku. Do połowy XIX wieku zamek był siedzibą rycerską i możnowładczą. W 1623r. Stanisław Przyjemski gościł na zamku króla Zygmunta II z synem Władysławem, a w 1802r. ówczesny właściciel Fryderyk Adolf Kalkreuth- króla pruskiego Fryderyka Wilhelma. W drugiej połowie XIX wieku zamek adaptowany został do użytku szkolnego. Obecnie stanowi siedzibę Zespołu Szkół Rolniczych, a w baszcie mieści się Muzeum Ziemi Koźmińskiej. Do XVIII wieku budowla miała postać czworokąta z brama wjazdową wysuniętą przed mury obwodowe po stronie północnej. W północno-zachodnim narożniku znajduje się ceglana czterokondygnacyjna wieża zbudowana w dolnej części na planie zbliżonym do koła, zaś w części powyżej drugiej kondygnacji - ośmioboku. Zwieńczona jest ośmiobocznym hełmem kopulastym krytym blachą. Wyraźne obniżenie otaczające zamek od strony północno-zachodniej, północnej i wschodniej stanowi pozostałości po fosie.

plan zamku wg. T.Poklewskiego-Koziełła i J.Nekandy-Trepki 1994/1995

rekonstrukcja zamku z I połowy XV wieku wg. T.Poklewskiego-Koziełła i J.Nekandy-Trepki 1994/1995

widok na zamek od zachodu na rysunku E.Raczyńskiego w I połowie XIX wieku

zamek na przedwojennej pocztówce