Koło

Warowny zamek, wg Jana Długosza wzniesiony został przez króla Kazimierza Wielkiego jeszcze przed rokiem 1362 (kiedy osada Koło uzyskała prawa miejskie). Budowla znajduje się na sztucznym wzniesieniu w zakolu Warty. W czasach jej wznoszenia, rzeka posiadała w tym rejonie liczne odnogi, które często wylewały, skutecznie uniemożliwiając dotarcie do zamku potencjalnym wrogom. Zamek został zbudowany niemal w całości z czerwonej cegły, posiada jedynie kamienne fundamenty. W południowym narożu murów znajduje się potężna wieża, u dołu niemal kwadratowa (ok. 12x13 metrów), a powyżej lica murów, cylindryczna. Prawdopodobnie w jej dolnych partiach znajdowało się więzienie. Brama usytuowana została we wschodnim odcinku murów niedaleko wieży, a po przeciwnej stronie warowni, naprzeciw bramy, wznosił się budynek mieszkalny. Całość została zaprojektowana na planie przybliżonym do prostokąta, o wymiarach 70x45 metrów.

plan zamku z XV wieku wg Architektura Gotycka 1995

zamek w Kole na rysunku Dahlberga w połowie XVII wieku

Zamek od zachodu w połowie XIX wieku na rysunku K.Stronczynskiego

zamek w II połowie XIX wieku na rysunku N.Ordy

zamek w okresie międzywojennym