Ujście

(Usch) – miasto w powiecie pilskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ujście

Warownię w Ujściu zbudowano w miejscu gdzie od VII/VIII lub VIII/IX wieku funkcjonował drewniano-ziemny gród. jego relikty zostały w późniejszym okresie zniwelowane późniejszą zabudową miejską. Pierwotnie był to południowy brzeg Noteci, która miała opływać miasto od południa tak, że gród leżał w widłach Noteci i Gwdy. W tym samym miejscu zlokalizowano późniejsze "castrum" z XIII/XIV wieku zwane też "fortalicium" zaatakowane przez mieszczan ujskich w 1452 roku i wspomniane ponownie w 1479 roku. Nie wiadomo jak wygladąła ujska fortalicja gdyz nie istnieją starsze niż XVI wieczne przekazy. Możliwe, że uległa ona zniszczeniu. Sugeruje to fakt nadania w 1512 roku Ujścia Hieronimowi Mosińskiemu z obowiązkiem wystawienia zamku. Ta nowa warownia wzniesiona została przed 1540 rokiem w formie która można określić mianem dworu obronnego. Było to założenie opisywane: "kopiec ze wszystkich stron okopany i woda obwiedziony", na który prowadzi "most na palach" zaś samą budowle źródło określiło jako basztę. Pozwala to sądzić była to wieża, najprawdopodobniej wzniesiona z drewna. Brak jednak pewności czy prace budowlane zostały ukończone. Zapewne przerwano je po zmianie starostygdyż lustratorzy z lat 1564-1565 pisali, iz basztę "poczęto budować". Na kopcu znajdowała się przykryta dranicami "piwnica drzewniana". Był to przede wszystkim dwór o pietrze lub użytkowanym poddaszu pokryty darnicami. Ponadto w sąsiedztwie znajdowały się częściowo mieszkalny, piętrowy "dom gospodarski, masztalnia, browar, dwie stajnie oraz kuchnia". Dwór na kopcu przetrwał do początków XVII wieku kiedy to rozebrał go miejscowy starosta. Nastąpiło to przed 1627 rokiem wykorzystując pozyskane drewno do budowy szpitala. Później w tym samym miejscu miał nadal funkcjonować nieobronny dwór starościński, a relikty zabudowań dworskich przetrwały tu do końca XVIII wieku. Obiekt zlokalizowany był na dzisiejszym Starym Rynku. Obecnie w tym miejscu stoi poewangelicki szachulcowy kościółek.

miejsce gdzie był ujski gród