Dubin

wieś w powiecie rawickim, w gminie Jutrosin

W XIII wieku był w Dubiniu gród kasztelański, a obok niego powstała wieś, która w 1284 r. uzyskała prawa miejskie. Założenie grodu dubińskiego zbiega się z czasem lokacji pobliskich Zdun. Można przypuszczać, że panujący zamierzał umocnić ten odcinek pogranicza, nie strzeżony po upadku Czestramia przez żaden gród książęcy. Rezygnując z tej akcji na skutek usilnych starań biskupa wrocławskiego o pozyskanie Zdun, pobudował ośrodek obronny w niedalekim Dubinie. Castrum Dupin identyfikowany jest z grodziskiem położonym po lewej stronie Orli, na południowo - zachodnim skraju dzisiejszego osiedla. Usytuowanie grodu na brzegu rzeki bliŜszym granicy śląskiej uwypukla jego rolę wojskowo-obronną. Leżący w dogodnym punkcie strategicznym Dubin stanowił przejście łączące Wielkopolskę z sąsiednią dzielnicą. Gród dubiński kontrolował ruch tranzytowy przy przeprawie przez Orlę i jednocześnie strzegł granicy rozciągającej się na wschód i południe od niego. W roku 1271 do wyprawy podjętej przez Bolesława Wstydliwego wraz z Konradem Mazowieckim i posiłkami ruskimi przeciw Śląskim sprzymierzeńcom Ottokara czeskiego przyłączył się także książę wielkopolski Bolesław. Oddźwiękiem tych wypadków, świadczących, że napad na Śląsk szedł z południowej Wielkopolski, były skargi biskupa wrocławskiego Tomasza wysłane do biskupa poznańskiego i arcybiskupa gnieźnieńskiego na rycerzy wielkopolskich, którzy zdewastowali dobra kościelne koło Milicza. Gród kasztelański w Dubinie mógł odegrać ważną rolę w tych wydarzeniach jako dogodna baza wypadowa i obronna, tym bardziej, że czynny udział wziął w nich jego zarządca kasztelan Ziemięta. W kontekście tych wydarzeń jasna wydaje się rola militarna Dubina, natomiast jego znaczenie jako ośrodka administracyjnego jest słabo chwytne. Brak późniejszych danych źródłowych (poza wzmiankami z lat siedemdziesiątych XIII w.)12 o istnieniu tam kasztelanii nasuwa przypuszczenie, że gród dubiński wzniesiony w potrzebie wzmocnienia obronności granicy, szybko stracił swe znaczenie, lub - być może - został zlikwidowany jako ośrodek książęcy.