Jankowo Dolne

wieś w powiecie gnieźnieńskim, w gminie Gniezno

Badania na zabudowie dworskiej z XIV-XVIII wieku prowadził mgr Czesław Strzyżewski (Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie). Finansował PSOZ w Warszawie. Ósmy sezon badań.

Prace wykopaliskowe przeprowadzono z trzech stron - południowej, zachodniej i północnej wokół wcześniejszych wykopów. Rozkopano łącznie 88,62 m² powierzchni stanowiska odkrywając 7 nowych obiektów (nr 10-16), a częściowo eksplorując trzy obiekty odsłonięte w latach ubiegłych (nr 3,4,6).

W niewielkim wykopie północnym (10 m²) uchwycono dalszą część gruzowiska dworu (obiekt 3) z XV wieku, z bardzo dużą ilością materiału źródłowego oraz rumowisko dworu z XVII wieku (obiekt 6) spalonego w połowię XVIII w. W wykopie zachodnim (34x24 m²) wybrano skraj zawaliska dworu z XV wieku oraz resztki jamy z XVII w, (obiekt 4). Odkryto tutaj także dwie duże jamy z XVII-XVIII w. Podobne dwa obiekty wystąpiły w wykopie południowo-zachodnim (obiekty nr 11, 16). Natomiast w wykopach południowo-wschodnich odsłonięto jamę po słupie budowli (obiekt nr 12), a przede wszystkim północną część kamiennego fundamentu czworobocznego budynku z piwnicą (obiekt 10). Jego narożnik północno-zachodni został wkopany w dużą cylindryczną jamę z XV w. Kamienie fundamentu występowały już w warstwie ornej na głębokości 10 centymetrów. Jego długość w rzucie I wynosi 6,20 m, a w rzucie II - 5,80 m. Odsłonięte go na szerokość 3,20 m, a jego spąg wystąpił na głębokości 0,92 m od powierzchni pola. Ściana zachodnia fundamentu kamiennego spojonego gliną ma szerokość 1,10 m, a ściana północna - 0,70 m. Przy narożniku północno-wschodnim znajduje się wejście do piwnicy usytuowane w ścianie północnej, które zostało przywalone rumowiskiem spalonych belek z gliną ze ściany budynku. Po zdjęciu wierzchniej warstwy kamieni w części wschodniej dolne kamienie są ułożone łukowato. W wypełnisku piwnicy oraz w glinie fundamentowej znaleziono dużą ilość ceramiki i kafli, w tym także ułamki kafli gotyckich z XV w. oraz liczny inny materiał źródłowy.
W wykopach i obiektach zebrano 8090 fragmentów naczyń glinianych wczesnośredniowiecznych, głównie jednak późnośredniowiecznych i nowożytnych, a także ponad 660 ułamków kafli, głównie z XVII w. oraz z XV w., a także - nieliczne - z XVI w. Wystąpiły kawałki cegieł, płytek i dachówek oraz drewna. Znaleziono zatyczkę glinianą, części osełek i płytki kamiennych, ułamki naczyń (pucharów) i butelek szklanych oraz szyb, jak również liczne gwoździe, ćwieki, zawiasy, podkówki, sztabki, pierścienie, kłódkę, skobel, wędzidło i inne przedmioty żelazne. Odkryto też zdobioną okładzinę kościaną, okucie miedziane i szeląg Zygmunta III. Materiał ten jest datowany na XV-XVIII wiek.

W warstwie humusu pierwotnego oraz w obiektach wystąpiły ułamki naczyń glinianych związane z osadą kultury pomorskiej ze starszego okresu przedrzymskiego.

Materiały źródłowe zostały przekazane do Muzeum Początków Państw Polskiego, które zamierza kontynuować badania z uwagi na systematyczne niszczenie orką stanowiska.
st. 21, gm. Gniezno, woj. poznańskie, AZP 49-35/146

Dwór usytuowany na osi NW-SE zbudowany był w konstrukcji drewniano-glinianej (być może strychulcowej). Jego ściany wspierały się na podwalinach kamiennych i drewnianych oraz na słupach drewnianych. Dach dworu pokrywały dachówki. W części południowej budowli znajdowało się prostokątne, reprezentacyjne pomieszczenie o dł. ponad 10 m i szer. niespełna 5 m, mające glinianą podłogę. Na niej odsłonięto zalegające in situ gruzowisko gotyckiego pieca (tzw. Piec 1), w którym znaleziono bezcenny zbiór piecowych kafli gotyckich: ponad 200 zróżnicowanych egzemplarzy kafli garnkowych, ażurowych
i płytowych (ok. 70 sztuk względnie dobrze zachowanych). Dzięki temu odkryciu pojawiła się niezmiernie rzadka możliwość zbadania cech zespołu elementów tworzących pierwotnie jeden, konkretny gotycki piec. Kafle pokryte były szkliwem barwy żółtej, pomarańczowej, brązowej i zielonej oraz miały bogatą ornamentykę. Na główną dekorację pieca składały się sceny religijne, heraldyczne, dworskie, rodzajowe oraz alegoryczno-symboliczne. Wśród motywów religijnych są sceny: Kuszenie Adama i Ewy w Raju, Zwiastowanie, Pokłon Trzech Króli, Ukrzyżowanie, Pelikany karmiące pisklęta i Święta Małgorzata. Wizerunki patronów rycerstwa - św Jerzego i św. Marcina - stanowiły zapewne przejście do tematyki heraldycznej. Wyodrębniono blisko 35 herbów, w tym: Polski, Litwy, Jagiellonów, królowej Anny Cyłejskiej, Zygmunta Luksemburskiego, kapituły gnieźnieńskiej, arcybiskupów gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca i Jana ze Sprowy Odrowąża oraz ziemi dobrzyńskiej. Są wśród nich również herby rodów: Poraj, Dryja, Grzymała, Jastrzębiec, Leszczyc, Nałęcz, Orla, Ogończyk, Sulima, Topór, Zaremba i inne znaki. Na kilkunastu kaflach występują sceny dworskie "z trębaczami, zaślubinami książąt, giermkami z koniem, dworzanami, polowaniami w lesie. Na mniej więcej 20 kaflach są wyobrażenia zwierząt i stworów fantastycznych. Wystawienie Pieca 1 można wiązać z Dobiesławem, którego brat i syn byli kanonikami, albo z jego synami (1. poł. XVw.).

Na północ od spalonej izby odkryto dobrze zachowany ceglany piec grzewczy typu hypokaustum, służący do ogrzewania podłogowego; znaleziony w nim denarek pochodzi z końca XIV w. Bardziej na północ, na złożu wtórnym, zlokalizowano mocno rozdrobnione pozostałości jeszcze jednego pieca (tzw. Piec 2), pochodzącego z 2. poł. XV w. Powierzchnie kafli z tego pieca były pokryte przeważnie polewami zielonymi, białymi i brunatnymi. Zwieńczenia pieca miały kształt blanek murów obronnych oraz kwiatu lilii. Dekoracja kafli była podobna jak w poprzednio omówionym piecu. Znaleziono ułamki okazów z postaciami świętych. Wśród herbów występują: Pogoń, Jastrzębiec, Korzbok, Leliwa, Odrowąż, Przosna, Śreniawa, Wadwicz, Wieniawa i inne znaki. Są też ułamki kafli ze scenami dworskimi, rodzajowymi, postaciami fantastycznymi, z architekturą i plecionką. Rysunki na kaflach są przeważnie niedopracowane i uproszczone. Kafle są silnie okopcone i wyraźnie wtórnie przepalone, zapewne podczas pożaru dworu.
Oprócz dworu XV-wiecznego udało się odsłonić zarys dworu XVI-wiecznego w postaci wieży mieszkalnej z piwniczką oraz fragment dworu nowożytnego (XVIII w. W trakcie wykopalisk oprócz kafli znaleziono również liczne inne przedmioty, ilustrujące życie w wiejskiej siedzibie rycerskiej w XV-XVII w.

W niedalekiej odległości od tego miejsca znajduje się grodzisko wczesnośredniowieczne
wieś w powiecie gnieźnieńskim, w gminie Gniezno

W niedalekiej odległości od pierwszego grodziska, nad jeziorem Jankowskim znajduje się gród obronny - z około XIV w. Stąd pochodzą wyjątkowo cenne znaleziska kafli gotyckich z XV w.

EDIT: -wątek z grodzisk Jankowo Dolne II połączone z tematem o dworze gdyż chodzi tu o jeden i ten sam obiekt

Niestety, w terenie to całkowicie pole

jedyne namacalne pozostałości po dworze to kafle w gnieźnieńskim muzeum