Tyrkło

osada i jezioro w gminie Orzysz

Stożkowate grodzisko położone w lesie na zachodnim brzegu jeziora Tyrkło w odległości ok. 2 km na północ od Okartowa. Od strony lądu obiekt jest odcięty wałem i fosą. Majdan o średnicy ok. 22 m posiada widoczne w części zachodniej wgłębienie, będące prawdopodobnie reliktem po dawnej wieży strażniczej. Całość założenia obronnego jest w dobrze zachowanym stanie. Grodzisko użytkowane było w okresie wczesnego średniowiecza.

Opis obiektu i zdjęcie opublikowane za zgodą autora Roberta Klimka z serwisu: http://grodziska.strefa.pl

Grodzisko Tyrkło (niem. Schlossberg) jest jednym z kilku grodzisk wzniesionych w rejonie jeziora Śniardwy. Mieczysław Orłowicz, tak opisywał to miejsce ,,1 km (od wsi Okartowo – przyt. aut.) nad jeziorem Tyrkło, które ciągnie się pasem 8 km ku północy, leży zagadkowy kopiec, zwany również Tyrkło. Ma on pochodzić z przedhistorycznych czasów, kiedy służył dla celów obronnych, możliwe też, jest mogiłą jakiegoś wodza Prusów lub Jadźwingów. Ze szczytu rozległy widok na okolicę i jezioro Śniardwy". Przez Niemców zazwyczaj było nazywane ,,Schlossberg” (Góra Zamkowa, Zameczek), zresztą jak wiele innych grodzisk na Mazurach. Pierwszy opisał grodzisko Georg Christopher Pisanski w 1749 r. Leży około 2,5 km na północ od Okartowa, a więc nie jak podaje zacny Orłowicz - 1 km. Z jednej strony otoczone jest jeziorem. Z drugiej zaś strony dostępu do niego bronił wał i fosa. Wierzchołek grodziska jest spłaszczony, ale stoki w dalszym ciągu są strome. Pośrodku wierzchołka znajdowało się zagłębienie, które według daleko idących przypuszczeń Pisanskiego, mogło być reliktem studni. Rzędna wierzchołka grodziska znajduje się na wysokości 127,7, zaś zwierciadło jeziora – około 116 m n.p.m. A zatem grodzisko nie jest aż tak imponujących rozmiarów. Analizując mapę topograficzną sprzed prawie 100. lat możemy stwierdzić, że w czasach wczesnohistorycznych, a więc w okresie panowania Galindów, grodzisko zostało usytuowane na krańcu długiego i wąskiego półwyspu, wcinającego się w jezioro. Już w okresie międzywojennym grodzisko Tyrkło było chronione jako „pomnik historii kultury”. Jednakże podczas ostatniej wojny, w imię wyższej konieczności, obiekt został częściowo zdewastowany. Wzdłuż zachodniego brzegu jeziora Tyrkło wzniesiono jedną z pozycji obronnych w ramach Giżyckiego Rejonu Umocnionego. Grodzisko zostało poprzecinane liniami okopów, dodatkowo wzmocnione tzw. punktami oporu. Natomiast 250 m na północny wschód od wierzchołka grodziska zbudowano bunkier. Tylko w nieznacznym stopniu został uszkodzony po wojnie, podczas próby wysadzenia go w powietrze (źr: http://www.orzysz.pl)