Świrz

Zamek w Świrzu mógł powstać już w XV wieku i wiązany bywa z rodem książąt Świrskich. Jakieś prace prowadzone były w XVI wieku (data 1530 nad portalem). W XVII wieku przeszedł na własność Cetnerów. Zniszczony został w 1648 r. w czasie wojen kozackich. Aleksander Cetner, kasztelan halicki i chorąży podolski, gruntownie przebudował zamek około połowy XVII wieku. W pracach zapewne brał udział architekt i inżynier wojskowy, Paweł Grodzicki. Po przebudowie XVII-wiecznej zamek nosił charakter obronnej rezydencji. Murowany był z kamienia i cegły, tynkowany. Miał kształt prawie regularnego czworoboku parterowej zabudowy wokół dwóch, przylegających do siebie dziedzińców, położonych na różnych poziomach i połączonych schodami. Oba dziedzińce, paradny, otoczony skrzydłami mieszkalnymi, i leżący niżej gospodarczy (z pomieszczeniami dla służby i stajniami), miały osobne wjazdy. Wjazd główny mieścił się w wieży bramnej na osi skrzydła zamykającego od południa dziedziniec paradny. Skrzydło to, flankowane przez dwie kwadratowe baszty, było potraktowane najbardziej ozdobnie. Czworoboczne baszty umieszczono w skrzydle północnym zamku oraz na zewnątrz murów skrzydła zachodniego, przy dziedzińcu gospodarczym. Prowadziła do niego znajdująca się w murze południowym brama, ujęta w półkoliście zamknięty portal. Zamek został zdobyty w 1772 roku przez Turków, wkrótce został naprawiony i wytrzymał oblężenie w 1675 roku Po pierwszym rozbiorze Polski znalazł się w zaborze austriackim. W rękach rodziny Cetnerów pozostawał do lat dwudziestych XIX wieku. Później zmieniał często właścicieli, aż wreszcie na początku XX wieku nabyła go Irena z Wolańskich, ona Roberta Lamezana. Odbudowany w 1907 roku, spłonął w 1914 roku i ponownie został odnowiony po 1920 roku. Ostatnimi właścicielami Świrza przed 1939 roku byli Irena z Lamezanów i jej mąż Tadeusz Komorowski, "Bór", dowódca Armii Krajowej i powstania warszawskiego.

plan zamku: 1-główny dziedziniec, 2-dziedziniec gospodarczy, 3-brama główna, 4-południowo-wschodnia baszta, 5-południowo-zachodnia baszta, 6-północno-zachodnia baszta, 7-baszta zachodnia
 

widok ogólny
 

dom mieszkalny
 

portal bramny
 

detal ozdobny okna w południowo-zachodniej baszcie
 

północno-zachodnia baszta
 

zamek na you tube
http://www.youtube.com/watch?v=2gqxMs_1a4c